
روز ۱۳ دسامبر ۱۹۶۲ سازمان فضایی آمریکا(ناسا) گام مهمی را برای برای برقراری ارتباط مخابراتی برداشت.
به گزارش ایسنا؛ در این روز یک موشک از نوع دلتا-ب سکوی پرتاب شماره ۱۷-آ مرکز فضایی کاناورال را به مقصد مداری با اوج و حضیض ۹۶۰-۵۶۰۰ ترک گفت. این موشک وظیفه داشت ماهوارهای را به فضا ببرد که منشاء تحولی بزرگ در امر ارتباط رادیویی، تلفن و تلویزیونی به حساب میآمد.
ماهواره مخابراتی ریلی(Relay) که توسط شرکت آ.سی.ای به درخواست ناسا ساخته شده بود در نهایت در مداری با اوج و حضیض ۱۳۰۰-۷۵۰۰ کیلومتر و زاویه شیب ۶۸.۳ درجه در مدار زمین به گردش درآمد در حالی که هر ۱۸۵.۰۹ دقیقه یک بار زمین را دور میزد و خدمات گسترده خود را آغاز کرد.
این ماهواره توانست ارتباط رادیویی، تلفن و تلویزیونی بین آمریکا، اروپا، بخشهایی از آفریقا و آمریکای جنوبی و همچنین ژاپن را برقرار کند. با استفاده از تجربه کار با ریلی بود که بعدا ناسا توانست اطلاعات لازم برای ایجاد شبکه مخابرات جهانی را به دست آورد و یک سامانه ارسال تصاویر تلویزیونی در سطح جهان را برقرار کند.
ماهواره مخابراتی ریلی ۷۶ کیلوگرم وزن و ۸۰ سانتیمتر ارتفاع داشت. در بدنه منشوری شکل آن ۸۲۱۵ سلول آفتابی به کار رفته بود که نور آفتاب را به برق تبدیل و در ۳ باتری نیکل کادمیوم خود ذخیره می کرد. در بخش فوقانی یک آنتن مخابرانی ۵/۴۷ سانتیمتری و در قسمت تحتانی چهار آنتن تله متری وجود داشت.
در حالی که قرار بود نخستین مخابره تلویزیونی بین آمریکا و ژاپن پیام ضبط شده جان کندی رئیس جمهور آمریکا باشد, اولین ارتباط, پخش خبر ترور وی بود و به دنبال آن مراسم تشییع جنازه کندی از کاخ سفید به کلیسا!
در ماه اوت سال ۱۹۶۴، این ماهواره به همراه ماهواره مخابراتی دیگری به نام "سینکام" به عنوان خط ارتباط آمریکا برای ارسال زنده بازیهای المپیک تابستانی ۱۹۶۴ توکیو بکار گرفته شد.
ماهواره مخابراتی ریلی اوایل سال ۱۹۶۵ به دلیل وجود نشتی در باتریها و افت ولتاژ نقص پیدا کرد و نتوانست مانند گذشته فعال باشد ولی تا ۱۰ فوریه ۱۹۶۵ به شکل ضعیف و متناوب کار میکرد اما پس از آن کارآیی خود را به کلی از دست داد.
کهکشان یکی دیگر از انواع اجزای مورد توجه در پدیدههای نجوم است که تعدد آن در فضا باعث ناشناخته ماندن بخشی از آنها شده است؛ این پدیده مجموعهای شامل ستارهها، بقایای ستارهها، گازها و گرد وغبارهای میان ستارهای و ماده تاریک است که با نیروی گرانش کنار هم نگاه داشته شدهاند.
کوچکترین انواع این پدیده نجومی با پهنای چند صد سال نوری دارای حدود ۱۰ میلیون ستاره است و بزرگترین کهکشانها با پهنای تا حدود ۳ میلیون سال نوری دارای بیش از ۱۰۰ هزار میلیارد ستاره هستند.
تعدد کهکشانها ضرورت طبقه بندی این پدیده نجومی را دوچندان میکرد و بر همین اساس این پدیده نجومی بر مبنای شیوه طبقهبندی یکی از ستاره شناسان آمریکایی به نام «ادوین هابل» به کهکشان نامنظم، کهکشانهای مارپیچی، کهکشانهای مارپیچی میلهای و کهکشانهای بیضوی تقسیم بندی شده است.

کهکشانها چطور به وجود آمدند؟
پدیدههای نجومی و منشا پیدایش آن محل بحث و بررسی بسیاری است؛ درمورد پیدایش کهکشانها هم چنین موضوعی مصداق پیدا میکند و دانشمندان نظریه بیگبنگ را برای این پدیده مطرح کرند.
بیگ بنگ در واقع انفجاری جهانی با قدمت ۱۰ تا ۲۰ میلیارد سال قبل است که پس از این انفجار جرمهای گازی شروع به جمع شدن یا فروریزی کردند و بعد ازاین مرحله نیروی جاذبه به آهستگی این جرمها را به طرف داخل کهکشانها فشرد.
البته نظریه دیگری هم مبنی بر وجود اشیای نوکتیز وجود دارد که این اشیا به مرور تکامل یافته و خوشههایی کروی راشکل دادند و کهکشانها ایجاد و بر مبنای این نظریه ابتدا کهکشان و بعد از آن ستارگان تشکیل شدند.
هرچند بیشتر مشاهدات و نظریهها از موضوع بیگ بنگ حمایت میکند و مطابق با این نظریه جهان همچنان روبه گسترش است علاوه بر آن، مشاهدات حاکی از دوری کهکشانها نسبت به هم است که ارتباط بین سرعت و مسافت در این فرآیند هم به وسیله ادوین پی هابل در سال ۱۹۲۹ ارائه شد.

راه شیری کهکشان معروفی میان ساکنان زمین
در میان تعدد و تنوع کهکشانها یکی از معروفترین کهکشانها، راه شیری است که به سبب قرارگیری منظومه شمسی و کره زمین در این کهکشان، شناخت ساکنان زمین نسبت به آن بیش از دیگر انواع این پدیده نجومی است.
این کهکشان که در زمره کهکشانهای مارپیچی میلهای محسوب میشود به صورت نوار شیری رنگی در آسمانی کاملاً تاریک به دور از نور ماه و آلودگی نوری قابل مشاهده و شامل میلیونها ستاره تشکیل است و زمین به عنوان عضوی از منظومه شمسی، در یکی از بازوهای مارپیچی آن واقع شده است.
سن قدیمیترین ستاره کشف شده در این کهکشان حدود ۶/۱۳ میلیارد سال تخمین زده شدهاست و زمان سپری شده بین ظهور اولین نسل ستاره در کهکشان راه شیری و اولین نسل ستاره در خوشه بین ۲۰۰ تا۳۰۰ میلیون سال است.
راه شیری قطری حدود ۱۰۰ هزار سال نوری دارد و ضخامت آن حدود ۱۰۰۰ سال نوری است همچنین تعداد ستارگان کهکشان راه شیری حدود ۱۰۰ تا ۴۰۰ میلیارد است.

کدام کهکشان همسایه «راه شیری» است؟
ستاره شناسان به دنبال یافتن کهکشانی مشابه راه شیری بعد از بررسی حدود ۲۰ هزار تصویر از کهکشانهای مشابه در فاصله ۱۸۰ میلیون سال نوری از زمین به کهکشانی مشابه راه شیری از نظر خصوصیات دست یافتند؛ این کهکشان NCG ۲۷۱۸ نام دارد و علاوه بر ساختار مارپیچی، ۲ کهکشان اقماری هم اطراف آن موجود است.
همچنین نزدیکترین کهکشان مارپیچی شبیه راه شیری «آندرومدا» است که حتی در ابری مه آلود از گاز و غبار رصد میشود و بنا بر یکی از خبرهای اخیر ناسا کهکشان آندرومدا به وسیله اخترشناس ایرانی، عبدالرحمن صوفی، به نام «ابر کوچک» شناخته شده است.
ساختار مارپیچی، خوشههای کروی و باز ستاره ای، ماده میان ستاره ای، سحابیهای سیاره نما، بقایای انفجارهای ابرنواختری و هسته کهکشان از جمله ویژگیهای اصلی آندرومرا محسوب میشود.
تصور غلطی سالهای قبل وجود داشت که آندرومرا را سحابی تلقی میکرد و اخترشناس انگلیسی، سر ویلیام هرشل، کاشف سیاره اورانوس، برای نخستین بار آندرومدا را نزدیکترین کهکشان به راه شیری، لقب داد و فقط فاصله و قطر آن را اشتباه برآورد کرد و اکنون فاصله آندرومدا از راه شیری حدود ۹/۲ میلیون سال نوری و قطرش حدود ۲۰۰ هزار سال نوری و ضخامتش ۱۰۰۰ سال نوری است.

آندرومرا و تعامل با راه شیری
آندرومدا نزدیکترین کهکشان به زمین است که در فاصله ۲/۵ میلیون سال نوری قرار دارد و دارای خطوط غبار تیره، هسته زرد درخشان و بازوهای مارپیچی متشکل از ابرها و ستارگان آبی درخشان است.
آندرومرا و راه شیری در جهتهای مخالف هم میچرخند به این ترتیب که یکی در جهت عقربههای ساعت و دیگری در خلاف جهت عقربههای ساعت چرخش دارد و این چرخش نشاندهنده این است که این ۲ پدیده نجومی تقریبا هم زمان با هم از ۲ گرداب گاز اولیه بسیار نزدیک به همدیگر متولد شده اند.
بر مبنای نظرات گذشته اخترشناسان این کهکشان دو تا سه برابر بزرگتر از راه شیری است، اما ICRAR (مرکز بین المللی تحقیقاتی اخترشناسی رادیویی) به نتیجهای متفاوت رسید.
آشنایی بیشتر با آندرومرا ضرورت شبیه سازی این کهکشان و راه شیری را دوچندان میکند تا نتیجه برخورد این ۲همسایه در حدود ۵ میلیارد سال آینده و اثر آن بر سامانههای ستارهای مجاور مشخص شود.
فضانوردان روس برای یافتن منشأ سوراخ مرموزی که در بدنهی فضاپیمای سایوز بهوجود آمده است، مجبور به پیادهروی فضایی شدند.
صبح ۱۱ دسامبر، دو خدمهی روسی مستقر در ایستگاه فضایی بینالمللی (ISS) اقدام به پیادهروی فضایی کردند تا منشأ حفرهی مرموزی را بررسی کنند که چند ماه پیش در بدنهی یکی از فضاپیماهای مستقر در ایستگاه ایجاد شده بود. علت ایجاد این سوراخ که موجب نشت هوا به خارج از ایستگاه بینالمللی شده بود، هنوز مشخص نشده است. در حالی که وجود این حفره به شایعات زیادی درمورد احتمال خرابکاری عمدی در فضا دامن زده است؛ گمان میرود پیادهروی امروز بتواند به تعیین چگونگی ایجاد این مشکل کمک کند.
در اواخر ماه اوت، مأمورین کنترل پرواز در ناسا گزارشی مربوط به کاهش فشار هوا در ایستگاه را مخابره کردند؛ اتفاقی که نشانهای مبنی بر نشت تدریجی هوا به فضای خارج تلقی میشد. فضانوردان بلافاصله پس از بررسی، متوجه محل این سوراخ در فضاپیما شدند. علت بروز این مشکل، سوراخی با ابعاد حدود دو میلیمتر در یکی از کپسولهای سایوز تشخیص داده شد که برای جابجایی فضانوردان به ایستگاه فضایی استفاده میشود. فضانوردان بهسرعت سوراخ را با مقداری اپوکسی مسدود کردند و از آن زمان تاکنون، فشار ایستگاه فضایی به حالت طبیعی بازگشته است.

تصویری از سوراخ کشفشده در سایوز که ابتدا توسط ناسا منتشر و سپس حذف شد
ابتدا تصور میشد که این سوراخ ممکن است توسط یک شهابسنگ کوچک که به سایوز اصابت کرده، ایجاد شده باشد. اما تصاویر تهیهشده از این حفره، نمایانگر یک سوراخ تمیز و گِرد بود؛ انگار که توسط یک مته ایجاد شده باشد. حتی در اطراف این سوراخ، نشانههای از برخورد سر مته نیز دیده میشد که نشان میداد شخص خرابکار چندین بار برای ایجاد حفره تلاش کرده است. بهمحض این کشف، دیمیتری روگزین، رئیس شرکت فضایی فدرال روسیه اعلام کرد که تحقیقات جاری تمام احتمالات ممکن برای چگونگی ایجاد این حفره را پوشش خواهد داد؛ چه این حفره روی زمین ایجاد شده باشد و چه داخل فضا. این خبر خود بهمنزلهی جرقهای برای آغاز موجی از شایعات در مورد احتمال انجام خرابکاری توسط یکی از فضانوردان شد و روزنامههای روسی حتی فرضهایی را مطرح کردند که این اقدام از سوی فضانوردان آمریکایی و باهدف تخلیهی ایستگاه فضایی انجام شده است.
این شایعات بهحدی آزاردهنده بودند که ناسا و شرکت فضایی فدرال روسیه مجبور به انتشار بیانیهی مشترکی شدند و اعلام کردند این دو سازمان همکاری نزدیکی با یکدیگر دارند تا علت این واقعه را دریابند و به مردم اطمینان داد که کلیهی پرسنل ایستگاه فضایی روی عملیات ایمن ایستگاه فضایی و تمام فضاپیماهای متصل تمرکز کردهاند تا موفقیت این مأموریت تضمین شود.

تصویری از عملیات پیادهروی فضایی دو فضانورد روسی روی فضاپیمای سیاوز
در حال حاضر، نظریهی اصلی این است که حفره در زمان ساخت سایوز ایجاد شده است. این امکان وجود دارد که یک کارگر ناشناس بهطور تصادفی در محلی اشتباه اقدام به سوراخکاری کرده باشد و با دستپاچگی سعی کرده باشد تا زمان پرتاب این سوراخ را بهنحوی بپوشاند. سپس در یک زمان دیگر (احتمالاً بعد از اتصال سایوز با ایستگاه فضایی)، آن پوشش موقتی که کارگر ایجاد کرده، از محل خود خارج و سوراخ آشکار شده است.
با این حال، هنوز یک جمعبندی رسمی صورت نگرفته است؛ به همین دلیل روسیه تصمیم گرفت تا یک پیادهروی فضایی را ترتیب دهد. دو فضانورد روسی با نامهای اولگ کونوننکو و سرگئی پروکپیوف، ایستگاه فضایی را در ساعت ۲/۵ بامداد امروز ترک کردند تا بیرون فضاپیمای سایوز را بررسی کنند. براساس گزارش آژانس خبری تاس، آنها عایقبندی حرارتی و سپر حفاظتی دربرابر شهابسنگ را از روی محل موردنظر در پوشش خارجی سایوز کنار زدند و نمونهبرداری لازم را انجام دادند. این نمونهها بهزودی برای بررسی بیشتر به زمین ارسال خواهند شد. در حقیقت، قرار است همین فضاپیما پس از ترک ایستگاه فضایی در بیستم دسامبر، نمونهها را با خود به زمین بیاورد.
ناسا این پیادهروی فضایی فضانوردان روسی را بهصورت زنده پوشش داده است که میتوانید بخشی از آن را در ویدئوی زیر ببینید:
پیادهروی فضایی فضانوردان روسی برای بررسی سوراخ فضاپیمای سایوز
بلوتوث 5 با سرعت دوبرابر و برد چهاربرابر سهولت انتقال داده و برقراری ارتباط بین دستگاههای بیسیم را افزایش داده است.
تلفنهای هوشمند مدرن از آیفون 8 و آیفون X تا سامسونگ گلکسی اس 8 تبلیغات پشتیبانی از بلوتوث 5 (Bluetooth 5.0) را در فهرست مشخصات خود قرار دادهاند.
بلوتوث چیست؟
بلوتوث 5 آخرین نسخهی استاندارد ارتباطی بیسیم بلوتوث است. این استاندارد معمولا در هدفونهای بیسیم و دیگر سختافزار صوتی و همینطور صفحهکلیدها و ماوسها و کنترلکنندههای بازی بیسیم بهکار میرود. بلوتوث برای برقراری ارتباط بین دستگاههای متعدد هوشمند خانگی و بهطورکلی اینترنت اشیا (IoT) کاربرد دارد.
نسخهی جدید استاندارد بلوتوث درصورتی عمل میکند که دستگاه شما از این استاندارد پشتیبانی کنند. بهبیاندیگر، اگر دستگاههای بلوتوث شما با نسخههای قدیمیتر بلوتوث سازگار باشند، درصورت ارتقا به بلوتوث 5، پیشرفت درخورتوجهی را احساس نخواهید کرد. بلوتوث با نسخههای قبلی تطبیقپذیر است، بااینحال، میتوانید همراه با بلوتوث 5 از بلوتوث 4.2 یا دستگاههای قدیمیتر هم استفاده کنید؛ اما اگر دستگاههای جدید سازگار به بلوتوث ۵ را بخرید، پیشرفت این استاندارد را بهخوبی احساس خواهید کرد.
بلوتوث کممصرف برای هدفونهای بیسیم
تمام پیشرفتهای اعمالشده بر این استاندارد جدید روی استاندارد بلوتوث کممصرف یا Bluetooth Low Energyهم پیادهسازی شدهاند. این استاندارد همراهبا بلوتوث 4 معرفی شد. گفتنی است بلوتوث استاندارد کلاسیک از توان بیشتری استفاده میکند. بلوتوث کممصرف (Low Energy) برای کاهش مصرف دستگاههای بلوتوث طراحی شده است. این فناوری در اصل برای گجتهای پوشیدنی و برجهای مراقبت و دیگر دستگاههای کممصرف طراحی شده و با محدودیتهای جدی همراه بود.

برای مثال هدفونهای بیسیم نمیتوانستند روی بلوتوث کممصرف با یکدیگر ارتباط برقرار کنند و به استفاده از بلوتوث استاندارد مجبور بودند. در بلوتوث 5، تمام دستگاههای صوتی میتوانند ازطریق بلوتوث کممصرف ارتباط برقرار کنند و این بهمعنی کاهش مصرف توان و افزایش طول عمر باتری است. در آینده، انواع بیشتری از دستگاهها میتوانند با بلوتوث کممصرف ارتباط برقرار کنند.
البته ایرپادهای اپل از بلوتوث 5 استفاده نمیکنند؛ بلکه برای اتصال بهبودیافته از بلوتوث 4.1 و تراشهی مخصوص استفاده میکنند. در اندروید، از بلوتوث 5 برای هدفونهای بلوتوث میتوان استفاده کرد.
Dual Audio
با ویژگی جدید و انقلابی بلوتوث 5 بهنام Dual Audio میتوانید همزمان روی دو دستگاه متصل صوت را اجرا کنید. دقیقا مانند این است که دو جفت هدفون به تلفن خود وصل کردهاید و صدای هر دو را بهصورت همزمان ازطریق بلوتوث استاندارد میشنوید. همچنین، صوت را روی دو اسپیکر در اتاقهای مختلف میتوانید اجرا کنید. حتی میتوانید دو فایل صوتی متفاوت را همزمان در دو دستگاه صوتی متفاوت اجرا کنید یا برای مثال دو نفر میتوانند از یک تلفن به دو قطعهی متفاوت موسیقی گوش دهند.
مقالههای مرتبط:
قابلیت Dual Audio در سامسونگ گلکسی اس 8 وجود دارد. دو دستگاه صوتی بلوتوث را به تلفن خود وصل و ویژگی Dual Audio را فعال کنید و از صوت مضاعف لذت ببرید. بااینحال، این ویژگی فقط به سامسونگ محدود نمیشود. این قابلیت را بلوتوث 5 ارائه داده و بهزودی، روی دیگر دستگاهها هم ظاهر خواهد شد.
سرعت و بُرد و بازدهی بیشتر
از مزایای اصلی بلوتوث 5 میتوان به سرعت بهبودیافته و بُرد بیشتر اشاره کرد. بخش بازاریابی رسمی سازمان استاندارد بلوتوث به افزایش چهاربرابری برد و دوبرابری سرعت و هشتبرابری ظرفیت توزیع پیغام درمقایسهبا استانداردهای قدیمیتر اشاره کرده است. این پیشرفتها بر بلوتوث کممصرف هم اعمال خواهند شد و مقرونبهصرفهبودن دستگاهها را تضمین میکنند.
دستگاهها با بلوتوث 5 میتوانند تا سرعت دو مگابایتبرثانیه داده انتقال دهند که دوبرابرِ سرعت پشتیبانی بلوتوث 4.2 است. همچنین، در مسافتهایی تا ۲۴۰ متر میتوانند با یکدیگر ارتباط برقرار کنند که چهاربرابر استاندارد مجاز بلوتوث 4.2 است (شصت متر). بااینحال، دیوارها و موانع دیگر میتوانند قدرت سیگنال را کاهش دهند؛ همانطورکه برای وایفای اینگونه است.

استاندارد فشردهسازی aptX قبلا وعدهی کیفیت صوتی CD را روی سرعتهای پایینتر از یک مگابیتبرثانیه داده است. بنابراین، سرعت دو مگابیتبرثانیهی بلوتوث 5 نویدبخش کیفیت صدای بیسیم بهتری خواهد بود.
دستگاهها میتوانند بین سرعت بیشتر یا برد بیشتر، یک گزینه را انتخاب کنند. مزیت سرعت دوبرابری برای فعالیت در بردهای کوتاه و ارسال و دریافت دادهها مفید است. افزایش برد هم میتواند برای برجهای کنترل بلوتوث و دستگاههای دیگر مفید باشد که به حجم کم داده یا ارسال کُند دادهها نیاز دارند؛ اما هدف اصلی آنها برقراری ارتباط در مسافتهای طولانیتر است. هر دو هم کممصرف هستند.
دستگاهها میتوانند یکی از مزایا را در اولویت قرار دهند. برای مثال، هدفونهای بیسیم میتوانند از افزایش سرعت برای استریم صوت استفاده کنند؛ درحالیکه سنسورهای بیسیم و دستگاههای تلفن هوشمند برای گزارش وضعیت و برقراری ارتباط در مسافتهای طولانیتر میتوانند افزایش برد را انتخاب کنند و با استفاده از بلوتوث کمانرژی طول عمر باتری را افزایش دهند.
تاریخ عرضه
آیفونهای 8 و 8 پلاس و X و سامسونگ گلکسی اس 8 همه با استاندارد بلوتوث 5 سازگار هستند. بااینحال، به دستگاههای جانبی بلوتوث 5 هم نیاز خواهید داشت. لوازم جانبی منطبق بر استاندارد بلوتوث نسل پنجم هنوز در سطح جهانی عرضه نشدهاند؛ اما بسیاری از تولیدکنندگان قول عرضهی دستگاههای بلوتوث 5 را در سال جاری دادهاند.
بلوتوث 5 با دستگاههای قدیمیتر بلوتوث هم سازگار است. ارتقای بلوتوث دقیقا مانند ارتقا به استانداردی سریعتر و جدیدتر وایفای است. پس از نصب روتر جدید که از وایفای سریع پشتیبانی میکند، دیگر دستگاههای خود را هم باید ارتقا دهید؛ اما دستگاههای قدیمیتر مجهز به وایفای هم میتوانند به روتر جدید وصل شوند؛ با این تفاوت که سرعت آنها درمقایسهبا سرعت پشتیبانی روتر کمتر است.
اگر به بلوتوث 5 و هدفونهای بلوتوث 5 اندروید دسترسی دارید، تجربهی صوتی بهتری را درمقایسهبا بلوتوث استاندارد خواهید داشت. کاربران آیفون هم میتوانند بهلطف تراشهی W1 از ایرپادهای اپل یا هدفونهای Beatsاستفاده کنند؛ اما اندروید صوت یکپارچهتری دارد. اگر روی آیفون از هدفونهای بلوتوث 5 غیراز هدفونهای اپل (با تراشهی W1) استفاده کنید، کیفیت صوت بازهم بهلطف بلوتوث 5 ارتقا پیدا میکند.
البته، فعلا ارتقای تمام دستگاهها توصیه نمیشود. برای مثال، حتی اگر لپتاپ مجهز به بلوتوث 5 دارید، ارتقا به ماوس مجهز به بلوتوث 5 پیشرفت بزرگی نخواهد بود. بااینحال، بهمرور و با پیشرفت پشتیبانی بلوتوث 5 از دستگاههای بیشتر، بلوتوث مطمئنتر و ازنظر مصرف توان هم بهینهتر خواهد بود.
خاورمیانه که زمانی بهعنوان مهد تمدنهای باستانی معروف بود، اکنون با جنگهای مختلف دستوپنجه نرم میکند و آثار باستانی این منطقه بر اثر جنگها آسیبهای جدی دیده است.
در سال ۲۰۱۵، زمینشناسی بهنام لیزا مول از دانشگاه وست آو انگلند (West of England) انگلیس تصاویر ماهوارهای بخشهایی از خاورمیانه را مشاهده و بررسی کرد. این تصاویر، مقایسهای از شهر باستانی پالمیرا درسوریه بین دو حالت قبل و بعد از حملهی گروه تروریستی داعش را نشان میدادند. پالمیرا در واحهای بیابانی قرار دارد و قدمت فرهنگی آن به قرنهای اول و دوم پیشازمیلاد مسیح میرسد. ضمن اینکه آثار تمدنهای بسیاری در این منطقه بهجای مانده است. مول میگوید:
دیدن این مخروبهها که ازعمد به این شکل درآمده، مرا برآن داشت که دستبهکار شوم. درست است که وکیل نیستم یا از حوزهی پزشکی اطلاعی ندارم؛ اما سنگها را خوب میشناسم.
مول درزمینهی سنگنگارهها و زوالپذیری سنگها تخصص دارد و درحالحاضر، پیشتاز حرکتی نو شده است. او میخواهد تأثیرات ناشی از اصابت گلوله در سنگهای میراث باستانی خاورمیانه را مشخص کند. هدف نهایی وی از این کار، اطلاعرسانی برای حفظ و مرمت چنین مناطقی است. رابرت بولی، متخصص باستانشناسی دانشگاه آکسفورد انگلیس میگوید:
معمولا توجه افراد بیشازآنکه متوجه آسیبهای جزئی منطقهای باستانی شود، به آسیبهای کلی معطوف میشود. ورود علم به این موضوع اهمیت زیادی دارد. اگر بهصورت علمی وارد عمل نشویم، چسباندن بتن به این آثار به ترمیم آنها کمکی نخواهد کرد.
در بررسی مربوط به شناسایی این آسیبها، از تصاویر ماهوارهای سوریه و لیبی استفاده شده است. بااینحال، دربارهی ساختار سازههای سنگی اطلاعات کمی وجود دارد؛ زیرا جدا از درگیریهای ناشی از شلیک گلوله، این آثار از قرنهای گذشته درمعرض درگیری و تلفات بودهاند.
امداد بالستیک
تیم پنجنفرهی مول متشکل از یک متخصص دیرینشناس، دو نفر زمینشناس، یک متخصص میراث باستانی و یک باستانشناس بود. این تیم تحقیقاتی در سپتامبر سال جاری وارد صحرای وادی رم در جنوب اردن شد.

وادی رم موطن سنگهای نقاشیشده محسوب میشود که نقاشیهای باستانی و بقایای باستانشناسی هزاران سال پیش را بهنمایش گذاشته و بدینترتیب، زخمهای گذشته و حال خود را پوشانده است. ویژگیهای فیزیکی و حکاکی این سنگها شبیه نمونههای موجود در سوریه است که بهدلیل مشکلات امنیتی، سفر محققان به این مناطق را پرخطر کرده است.
این تیم تحقیقاتی امیدوار است درنهایت دستورالعملهای گامبهگامی برای شناسایی و فهرستبندی بخشهای آسیبدیدهی میراث باستانی پیدا کند. البته در ابتدای کار، محققان باید مشخص کنند کدام ویژگیهای سنگها برای ردیابی اثر ناشی از جنگ و تخریب محیطزیست اثر ملموستری دارند. مول اعلام کرده بدون درک این موضوعات امکان سادهسازی تحقیقات وجود ندارد.
وادی رم در چند دهه درمعرض جنگ و درگیری قرار داشت. در این مدت، سلاحها و مهمات بشری تغییر پیدا کردهاند و بهدنبال آن نوع آسیبهای وارده به این میراثهای باستانی هم دستخوش تغییرات شده است. عواملی مانند نوع سلاح و ترکیب سازندهی سنگ و آبوهوا در تخریب ایجادشده نقش دارد. بهعنوان مثال، نتایج تیم مول در سال ۲۰۱۷ نشان داد اثر تخریبی شلیک گلولهی تفنگ کالیبر ۲۲ چه تغییراتی در میزان رطوبت و تغییر دما از خود نشان میدهد. این تخریب میتواند بهاندازهی صدمهی اولیهی ناشی از برخورد گلوله مضر باشد. ازاینرو؛ عواملی مانند باد، باران، یخبندان و خشکی، احتمال آسیب را بیشتر خواهند کرد.
مطالعهی رسوبی
در سفر یکهفتهای تیم مول به اردن، دادههای مربوط به سختی سطوح و مقاومت و نفوذپذیری سنگها جمعآوری شد. آنها با استفاده از تصاویر سهبُعدی مورفولوژی این سطوح، اندازه، عمق، شکل اثرها و نیز شکستگیهای موجود در طول سطح را محاسبه کردند. افزونبراین، اثر تخریب اسلحههای مختلف در آزمایشگاه مول بررسی شد.

بااینحال، یافتن پاسخ این پرسش کار بهمراتب دشواری است که این شلیکها کار چه کسانی و در چه زمانی بوده است؟ کالین گروم جغرافیدانی است که دو سال در این منطقه تحقیق کرده است. او مناقشات تاریخی را یکی از دلایل احتمالی آسیبهای وارده به منطقهی وادی رم میداند. البته آسیب ناشی از تفنگ AK-47، به عملیات خرابکارانهی اخیر مربوط بوده است. هاینز روتر، متخصص ژئوانفورماتیک در دانشگاه کیپتاون آفریقایجنوبی میگوید:
اندازهگیری آسیبهای وارده به میراثهای فرهنگی اهمیت بسیاری دارد.
وی سرپرست پروژهای است که از میراث فرهنگی آفریقا مدلهای دیجیتالی تولید میکند. او درادامه عنوان میکند بسیاری از آثار و ابنیهی قارهی آفریقا براثر جنگ درمعرض نابودی قرار گرفته است. بااینحال، به آسیبهای جزئی بهندرت توجه میشود.
زخمهای یادگاری
تیم مول بر این عقیده است که حفظ میراث فرهنگی از درک علمی آن اهمیت بیشتری دارد. مردم محلی تلاشهای فراوان بهمنظور حفاظت از این مناطق را باید بپذیرند. بعضی ساکنان فکر میکنند آثار ناشی از آسیبهای جنگ نباید از روی این بناها حذف شود و باید بهعنوان نمادی علیه خشونت باقی بمانند تا یادآور این نکته باشد که جنگ چه بقایایی از خود باقی میگذارد. راشل کینگ، باستانشناس دانشگاه لندن و از اعضای تیم تحقیقاتی مول میگوید:
داستانهایی محلی دربارهی آثار این گلولهها وجود دارد که همین امر بر چگونگی حفاظت از این مناطق تأثیر میگذارد.
صنعت ساختوساز در جهان با قوانین متعدد محدود میشود. در این شرایط، علوم کامپیوتر برای آسانترکردن فرایند ساختمانسازی نیز کاربرد خواهد داشت.
ساختمانسازی در همهی جهان پیچیدگیهای فنی و قانونی خود را دارد. درواقع، طراحی و ساختن خانه هیچگاه بهآسانی آنچه نخواهد بود که در برنامههای تلویزیونی ایدهی دکوراسیون خانه میبینیم. یکی از بخشهای مهم این پیچیدگی، قوانین و مجوزهای متعدد لازم برای پیشتأیید نهایی ساختمان است. این قوانین در کشورهای مختلف و حتی مناطق مختلف هر کشور تفاوت دارند و نیازمند زمان و صبر زیادی هستند.
سازمانها و ادارههای متعدد خصوصی و دولتی در کشورهای مختلف، قوانین ساختوساز را برای افزایش امنیت ساختمان نهایی تصویب میکنند. افراد برای شروع ساخت خانه یا هر ساختمان دیگری، باید زمان زیادی را برای اخذ مجوز و اجرای قوانین و نیز بررسیهای کارشناسانهی مأموران هر سازمان صرف کنند.
در سالهای دور، ساختن خانه به دشواری امروز نبود. در آن زمان، افراد فقط با داشتن زمین و دردسرهای کمتر و برخی اوقات بدون نیاز به طراح و مهندس خانه میساختند. قوانینی که بهمرور برای ساختمانسازی تصویب شدند، اغلب به افزایش امنیت آنها کمک میکنند؛ اما همین قوانین یکی از دلایل افزایش قیمت خانه و ساختمان در کشورهای مختلف، خصوصا کشورهای توسعهیافته بودهاند.
استارتاپها که اکثر صنایع سنّتی جهان را هدف ساختارشکنیهای خود قرار دادهاند، در صنعت ساختمان نیز وارد میشوند. برخی از شرکتهای نوپا در کشورهایی همچون آمریکا، چشمانداز اصلی خود را روی سادهسازی قوانین و ساخت هرچه بهتر خانهها استوار کردهاند. شاید در آیندهی نزدیک، صنعت ساختمانسازی بههمان اندازه که به مصالح اولیه نیاز دارد، به یادگیری ماشین و کامپیوترها نیز نیاز داشته باشد.

قوانینی که به مانع تبدیل شدند
شهرها زمانی تمام جنبههای طراحی و ساخت خانه را بهصورت قوانین و دستورالعمل برای شهروندان ارائه میکردند. قانونگذاران این پیشنیازها را براساس عواملی همچون جنس خاک و آبوهوا و خطرهای ساختمانسازی در همان منطقه تدوین میکردند. پس از مدتی، سازمانهای قانونی در ابعاد بزرگتر مانند استان و ایالت و نیز شرکتهای خصوصی و بیمه نیز قوانین مخصوص خود را در این بخش تدوین کردند.
تعدد سازمانهای درگیر در فرایند ساختمانسازی و قوانین پیچیدهی آنها، دشواری طراحی و ساخت خانهها را دوچندان میکند. این قوانین در برخی مواقع برای تقسیمبندیهای کوچکتر شهری اختیاری هستند؛ اما در برخی مواقع دیگر، قوانین شهرهای کوچک با استان یا ایالت سازگاری ندارد.
برای درک کلی دربارهی پیچیدگی و دشواری قوانین شهری، شهر نیویورک را درنظر بگیرید. دستورالعمل ساختمانسازی در این شهر، پنج بخش دارد که از ۷۶ فصل و ۳۵ پیوست و ۶۷ بهروزرسانی در تاریخهای مختلف تشکیل میشود. این قوانین بهصورت کتابی ۱۵۵دلاری در آمریکا فروخته میشوند.
بههرحال پیچیدگیهای مذکور، دشواریهای متعددی برای مردم ایجاد میکند. قوانین ساختمانسازی در شهرهای مختلف باهم متفاوت هستند و برخی اوقات، همپوشانی یا تداخل نیز وجود دارد. بهعنوان مثال، شاید ساختن خانه در شهری ازلحاظ قانونی منعی نداشته باشد؛ اما در شهری دیگر، قوانین بخشهایی از طراحی آن را منع کنند.

بخشهایی از پیچیدگیهای ساختن خانه در همهجای جهان اجتنابناپذیر هستند. برای نمونه، یکپارچگی زیرساختی خانه وابستگی زیادی به همهی بخشهای آن از دیوارها تا فرسایش خاک و حتی جریان باد دارد. همچنین، تعداد زیادی مواد و فناوری در ساختمانسازی بهکار میرود که همیشه درحالپیشرفت و تغییر هستند.
ترکیب پیچیدگیهای متعدد قانونی و فنی، طراحی و ساخت خانه را به فرایندی متشکل از تصمیمگیریهای متعدد تبدیل کرده است. در این فرایند، باید پیچیدگیهای مختلف را شبیهسازی کرد تا علاوهبر رعایت دستورالعملها، بازدهی مالی و کارایی خانه نیز لحاظ شود. درنتیجه، افراد برای ساخت خانه به مشاورانی مراجعه میکنند که دستمزدهای عموما هنگفتی درخواست خواهند کرد. این مشاوران طراحی براساس پیشنیازهای مذکور را تضمین میکنند؛ اما ازلحاظ مالی برای سازندهی خانه بهصرفه نیستند.
پس از رفع موانع اولیهی طراحی، نوبت به ساخت خانه میرسد که آنهم دشواریهای خاص خود را دارد. در این مسیر، مشکلات مختلف بُروز پیدا میکنند. بهعنوان مثال، میتوان به درخواستهای مأموران قانون مبنی بر طراحی مجدد یا بازسازی، تأخیر در تحویل و... اشاره کرد که قطعا بازهم ازلحاظ مالی برای سازنده بهصرفه نیست.
استارتاپهایی در مسیر تسهیل خانهسازی
شرکتهای نوپا در کشورهای مختلف، برای حل مشکلات خانهسازی شروع بهکار کردهاند. درواقع، ناکارآمدی و دشواری و مشکلات متعدد قانونی، استارتاپها را برآن داشته تا مشکلات مردم را با استفاده از نرمافزار حل کنند. آنها قوانین ساختمانسازی را بهصورت مستقیم در نرمافزارهای خود وارد و بخشهای مختلفی از فرایند را تسهیل میکنند.

برخی از استارتاپهای صنعت ساختمان، از یادگیری ماشینی در پلتفرمهای خود استفاده میکنند. این پلتفرمها، سناریوهای مختلف را دربارهی قوانین بررسی میکنند و بهترین طراحی را به مشتری پیشنهاد میدهند. درواقع، پلتفرم با یادگیری قوانین انواع طراحی را برای سازگاری با آنها بررسی میکند تا مشتری نیازی به مطالعه و یادگیری تکتک آن پیشنیازها نداشته باشد.
استارتاپ Cover نمونهای از شرکتهای نوپا در صنعت ساختمان است. این استارتاپ در بخش خانههای پیشساخته فعالیت میکند و با بررسی قوانین محلی، طراحی و ابعاد حیاط پشتی را در مناطق مختلف به کاربران پیشنهاد میدهد.
استارتاپهای متعددی در این صنعت حضور دارند که در طراحی و ساخت ساختمانهای بزرگتر به مشتریان کمک میکنند. برای مثال، استارتاپ Cove.Tool قوانین بخش انرژی را برای ساختمانها تحلیل میکند. قوانین انرژی براساس منطقهی ساخت و شرایط ساختمان متغیر هستند. سرویسهای استارتاپ با تحلیل تمام این ورودیها، بهترین انتخاب را برای بهرهوری حداکثری از انرژی درکنار سازگاری با قوانین پیشنهاد میدهد.
فناوریهای جدید و شرکتهایی که آنها را بهکار میگیرند، پا را از آسانسازی رعایت قوانین ساختمانسازی فراتر گذاشتهاند. دستورالعملهای بخشبندی ساختمان و تقسیمات شهری نیز بخش دیگری است که استارتاپهایی همچون Envelope برای مشتریان انجام میدهند.
درنهایت، باید به این نکته اشاره کرد که قوانین و دستورالعملهای خانهسازی بهخودیخود ایرادی ندارند. درواقع، تمامی این قوانین برای امنترشدن و سازگارترشدن ساختمانها تدوین شدهاند. دراینمیان، سؤال مهم آن است که چرا پیچیدگی قوانین و همپوشانی آنها بهحدی میرسد که برای رعایت به هوش مصنوعی و ابرکامپیوتر نیاز داریم؟
هدف اصلی عملیات مدیریت منابع انسانی، تیمسازی مؤثر و حداکثرسازی کارایی کارکنان برای دستیابی به اهداف استراتژیک شرکت است.
هفتهی گذشته و در اولین قسمت از آموزش یارکشی استارتاپی، فرایندهای مدیریت منابع انسانی استارتاپ را توضیح دادیم و گفتیم چگونه میتوانیم کارمندان بالقوه را برای استخدام در کسبوکار خود بیابیم، با آنها مصاحبه کنیم، بهترین داوطلبان را برگزینیم و سرانجام، استخدام کنیم. همچنین، از لزوم ساخت و توسعهی فرهنگ سازمانی و آموزش کارمندان صحبت کردیم. حالا مباحث قبلی را ادامه میدهیم.
تیمسازی
بیشتر اوقات بنیانگذاران، اعضای تیم و مدیران را انتخاب و مسئولیت و نقش آنها را مشخص میکنند. سپس، شاید کارگاه آموزشی یکروزه نیز برگزار کنند؛ اما کار خود را در همین مرحله خاتمه میدهند. مشکل اینجا است که حتی بهترین تیمها هم همهی مهارتهای لازم برای شروع و به موفقیت رساندن کسبوکار شما را ندارند. کارآفرینموفق باید بهسرعت نیازهای آموزش و توسعه را شناسایی کند.

برای شناخت هریک از اعضای تیمتان باید وقت بگذارید. بهیاد داشته باشید با وجود نیت خیرتان، تضادهای شخصیتی به ناهماهنگی و ناسازگاری اعضای تیم منجر میشوند. بههمیندلیل، هرچه زودتر به آنها پی ببرید و راهحل سادهتر و مناسبتری برای این مشکل پیدا میکنید.
نقش مدیریت
توسعهی منابع انسانی با رشد اعضای تیم معادل است؛ ولی شما در مقام بنیانگذار باید به همهی جزئیات مهم و حیاتی استارتاپ توجه کنید. مطمئن شوید همهی کارکنان از اهداف نهایی و میانمدت بهطور واضح آگاهی دارند. این امر باعث میشود آنها در زمان تصمیمگیریهای مهم، اولویتهای خود را بشناسند. اهداف تیم باید بسته به هر پروژهی استارتاپ بهصورت روزانه و هفتگی یا ماهانه مشخص شوند و بهمنظور بهینهسازی عملکرد اعضا، تبادل بازخورد سازنده در دستورکار قرار گیرد.
در رویکردهای پیشرفتهی مدیریتی، معمولا محدودیتهای انسانی بهرسمیت شناخته میشوند. این موضوع در کاهش خطاهای انسانی اهمیت بسزایی دارد. مهارتهای رهبری شما درکنار سایر مهارتها، بهمرورزمان و با کسب تجربه و تمرین بهبود مییابد. افزونبراین، باتوجهبه فرایندهای اشارهشده در هفتهی گذشته، بهترین راه چیدمان و تعیین نقش افراد را باید پیدا کنید؛ بهطوریکه آنها با مشارکت یکدیگر نتایج مدنظرتان را محقق کنند. این روند باعث میشود احترام و تحسین همکارانتان را نیز بهدست آورید و تیم کاملی درکنار خود داشته باشید.

مدیریت عملکرد
وقتی به سالگرد تأسیس یا راهاندازی استارتاپ نزدیک میشوید، تدبیری برای ابزارهای مدیریت عملکرد باید درنظر گرفته باشید؛ بهطوریکه شما و مدیران، بتوانید عملکرد شغلی کارمندان را ارزیابی کنید. تأکید میکنیم امروزه، مدیریت عملکرد صرفا به پرکردن فرمهای ارزیابی و یادداشتهای آخر هفتهی سرپرست تیم، مبنی بر تخصیص پاداش به کدامیک از کارکنان محدود نمیشود. برخی از استراتژیهای سنّتی مدیریت عملکرد عبارتاند از:
- شاخصهای مهم عملکرد (KPIها)
- ارزیابی عملکرد
- بیانیهی مأموریت و چشمانداز
- داشبورد مدیریت
- رویکردهای مدیریت ناب
یکی از فرایندهای مؤثر مدیریت عملکرد، سیستمی دقیق برای سنجش اعتبار و ارزش کارمندان و اختصاص پاداشهای مناسب بهمنظور بهینهترکردن عملکرد آنها است. این سیستم موفقیت استارتاپتان را مستقیم تحتتأثیر قرار میدهد.
فعالیتهای تیمسازی را بهطور منظم ادامه دهید
هیچچیز به این اندازه مهم نیست که محیط کار فضایی سالم و دلگرمکننده باشد و کارمندان با انگیزه و آموزش، حداکثر ظرفیت خود را بهکار بگیرند. وقتی کارمند بهخوبی تعلیم میبیند و باانگیزه و مشتاقانه کار میکند، سطوح عملکرد او بالاتر از سطوح متوسط سازمانی خواهد بود. فعالیتهای منظم تیمسازی ابزاری عالی برای بهبود اعتمادسازی و انسجام اعضای تیم بهشمار میروند.
مدیریت رضایت شغلی کارمندان

کارمندانتان شادند؟
کارمندان نقش بسیار مهمی در پیشرفت استارتاپ برعهده دارند. آنها سفیران و سخنگویان شرکت هستند و شهرت و اعتبار کسبوکارتان به کلام و کارهای آنها بستگی دارد.
فرهنگ عالی شرکتهای بزرگ و شادی و رضایتخاطر کارمندان آنها، غالبا از نوآوری و خطرپذیری و صرف هزینههای هنگفت ناشی میشود. بااینحال، درک این موضوع دشوار نیست که کارمندانتان به چه چیزی پاسخ بهتری میدهند. شاید آنها با پاداش مالی یا سیاستهای اداری یا پروژهی اجتماعی خوشحال شوند. مهم این است هر گزینه را بهصورت منحصربهفرد و خلاقانه مختص به استارتاپتان ارائه کنید.
باید به کارمندان اجازه دهید جایگاه خود را در مجموعه پیدا کنند و خودشان را متعلق به گروهی بزرگتر بدانند. کارمندان شاد بهرهوری بیشتری دارند و حس واقعی حرکت را در تیم ترویج میکنند. بدینترتیب، همهی اعضا حس میکنند دستاورد مثبتی در زندگی شخصی و حرفهایشان کسب میکنند.

بهجای کارمندان مشکلات را قضاوت کنید
صرفنظر از اینکه چقدر روی کارمان انرژی و وقت میگذاریم، اشتباهات همیشه رخ میدهند. وقتی خطا یا اشتباهی اتفاق میافتد، بدترین کار ممکن این است که فرد خاطی را سرزنش و تنبیه کنید و مسیر را ادامه دهید. این درحالی است که با صحبتکردن دربارهی موضوع و بهرهگیری از این اتفاق بهعنوان نکتهای آموزشی، استعدادهای پنهان نیروی کار مستعدتان را مشاهده خواهید کرد.
با وضوحبخشیدن به نقشها و مسئولیتها و اهداف، از تضادها و تعارضها اجتناب کنید
اگرچه وقوع درگیری در هر محل کاری اجتنابناپذیر است، وظیفهی بنیانگذار این است که احتمال وقوع آن را کاهش دهد. نقش و مسئولیت کارکنان را شما تعیین میکنید. رهبران موفق افرادی هستند که نقشها و وظیفههای اعضای تیم را بهطور واضح و بدون همپوشانی یکدیگر به کارمندان تفهیم میکنند. این رهبران مأموریتهای کاری را به فرایندهای هیجانانگیز و جذاب تبدیل میکنند. همچنین، به کارمندان اجازه میدهند دربارهی اهدافشان مباحثه و گفتوگو کنند. ملاقات منظم خود را با اعضای تیم ادامه دهید و حرکت آنها را در مسیر اهداف پیگیری کنید. بررسی کنید آیا آنها بهخوبی آموزش دیدهاند یا به آموزش جدیدی نیاز دارند یا خیر.
قوانین زمین بازی را برای رفتار اعضای تیم مشخص کنید
قوانین بازی منصفانه یا بازی سالم عملکرد تیم را بهبود میدهد و به تسریع رشد کسبوکار کمک میکند. این قوانین مرز رفتارهای پذیرفتنی و ناپذیرفتنی در محیط کار را تعیین میکنند. درواقع، قوانین زمین بازی به ایجاد استانداردها و انتظارات اعضای تیم کمک میکند و همچنین، تعهدات متقابل بین بنیانگذار و مدیران و اعضای تیم را روشن میکنند.
قوانین زمین بازی خاتمهدهندهی عواملی هستند که انگیزهی تیم را نابود میکنند. همچنین، عوامل انگیزشی، مانند مشارکت اعضای تیم، کارهای هیجانانگیز و جالب، روابط مثبت شغلی و حرفهای، رابطهی مثبت با مدیریت، فرصتهای رشد، آموزش و پیشرفت را تقویت میکنند. بهعلاوه، این قوانین به حل مناقشات و مشکلات و مسائلی نیز کمک میکند که در طول کار پیش میآید؛ زیرا هریک از اعضای تیم دقیقا میداند که چه انتظاری از او میرود.

برنامههای شناخت کارکنان و پاداشدهی
چگونه دربارهی پاداش کارمندان تصمیمگیری میکنید؟
حقوق و دستمزد هزینهای است که بابت کار در وقت اداری به کارمندان پرداخت میشود؛ ولی مزایا و پاداشهای مالی به آنها انگیزه میدهد که کیفیت کار خود را در سطح مطلوب نگهدارند. بخش مهمی از استراتژی حفظ کارمندان به بستههای حقوق و دستمزد رقابتی برمیگردد که باید عوامل زیر را در تنظیم آن لحاظ کنید:
- ساختار منصفانه برای تعیین حقوق
- چهارچوب مزایای مناسب
- سیاستهای پرداختی برای اضافهکاری در روزهای تعطیل یا شیوهی تغییر حقوق در دوران بیماری
- مزایای بازنشستگی یا بهداشت و درمان (درصورت امکان)
البته بهتر است در ساختار تعیین حقوق و دستمزد، قوانین ادارهی کار را رعایت کنید. پسازاینکه چندین کارمند استخدام کردید، همانطورکه برای متقاعدسازی سرمایهگذاران و ذینفعان تلاش میکنید، برای حفظ کارمندان پرتلاش نیز برنامهریزی کنید.
سیستم تشخیص و پاداش کارکنان یکی از ابزارهای قدرتمندی است که برای افزایش کارایی و بهرهوری اعضای تیم دراختیار دارید. پاداشهای شرکتی در شکلهای مختلفی دیده میشوند؛ مانند یادداشت تشکر، جوایز خاص برای بهترین عملکرد، افزایش حقوق، ترفیع و نظیر آن.
برخی از پاداشها مانند افزایش حقوق، آیتمی هزینهای هستند و باید بهدرستی برآورد شوند. باوجوداین، قویترین سیستم تشخیص و شناسایی کارمندان برتر گواه و اثبات اجتماعی است؛ یعنی وقتی کارمند حس میکند سایر همکاران ارزش کار او را میدانند. بدینترتیب کارمندان برتر عزتنفس بیشتری پیدا میکنند.
درواقع رهبران موفق، رهبرانی هستند که اعتمادبهنفس کارمندان خود را در هر موقعیتی تقویت میکنند و به آنها تصویری از خودشان را در میان گروهی بزرگتر نشان میدهند؛ رهبرانی که تلاش کارمندان و اعتبار دستاوردهای آنان را بهرسمیت میشناسند. بهعلاوه، این رهبران به کارمندان خود میگویند چقدر خوب کار میکنند. این امر باعث میشود اعضای تیم احساس خوبی به خودشان داشته باشند. رهبران عالی و موفق برای کارکنانشان یادداشت تشکر میفرستند و همدلی خود را به آنها نشان میدهند و از تکتک افراد حمایت و مراقبت میکنند.

امور اداری منابع انسانی
درست در زمانیکه مسئولیت کارمندان را مشخص میکنید، باید از برخی اطلاعات و آمار و ارقام نیز آگاهی پیدا کنید.
باید بدانید چه تعداد کارمند را در استخدام خود دارید و به چه تعداد کارمند نیازمند هستید (برنامهریزی نیروی کار). همچنین، باید اطلاعات بسیار دقیقی از امور مالی استارتاپ داشته باشید. البته، منظور این نیست که در جزئیات پولی و مالی غرق شوید؛ ولی باید مطمئن شوید از عهدهی حفظ نیروی کار فعلی برمیآیید.
اگر موفق نشوید ارزشآفرینی کسبوکار خود را ثابت کنید، احتمال پیشرفت استارتاپتان نزدیک به صفر است. بنابراین، ارزشافزودهی کار خود را بهنمایش بگذارید و مسائل مربوطبه کارمندان در محیط کار جدید را بسنجید و هر موفقیتی را بهخوبی تبلیغ کنید.

بخش حقوق و دستمزد
در این حوزه، هیچ اشتباهی را نمیتوان نادیده یا دستکم گرفت. وقتی اولین کارمند استارتاپ را استخدام میکنید، از طرفی باید به تعهدات قانونی پایبند بمانید و از طرف دیگر، میتوانید حسابداری سنّتی دستمزد را به نرمافزارهای سازمانی بسپارید. درهرحال، بسیار ضروری است که مسائل زیر را کامل درک و اجرا کنید:
- برنامهی زمانی پرداخت حقوق و دستمزد را تنظیم کنید
- سیستمی را درنظر بگیرید که وضعیت حضوروغیاب کارمندان را ثبت کند: کارمندان جدید، کارمندانی که شرکت را ترک کردهاند، کارمندانی که بهعلت بیماری غیبت کردهاند و نظیر آن.
- روی نرمافزار مناسبی برای محاسبه و پرداخت حقوق و دستمزد سرمایهگذاری کنید. این نرمافزار باید با سیستم حسابداری استارتاپ سازگاری داشته باشد. اغلب سیستمهای حسابداری امروزی حاوی بخش کوچک محاسبهی حقوق کارکنان نیز هستند.
- قوانین حقوقی و توافقنامههای قراردادهای خود را دوباره بررسی کنید و درصورت لزوم، مواردی مانند حق سرپرستی خانوار، حقوق دوران بارداری، حقوق دوران بیماری و حق بیمههای مختلف را لحاظ کنید.
- پاداشها و کمیسیونها را محاسبه کنید.
- چهارچوب مناسبی دربارهی نحوهی رسیدگی به مخارج و هزینهها داشته باشید.
- سیستم امنیتی مطمئنی برای محافظت از اطلاعات حقوق و دستمزد کارکنان درنظر بگیرید.
- همیشه از آخرین قوانین مصوب دولت در حوزهی نیروی انسانی یا ادارهی کار مطلع باشید.
کارمندان را صحیح گروهبندی کنید
وقتی مشغول استخدام کارمندان جدید هستید، مسلما آنها را برای نقشهای مختلفی نامزد میکنید. گروهبندی یا ردهبندی صحیح کارمندان جدید نقش بسیار مهمی در محاسبهی نرخ حقوق و دستمزد ایفا میکند.
هر گروه یا رده، نشانگر سطح خاصی از شایستگیهای فردی کارمندان در محیط کار و روابط شما با کارمندان یا پیمانکاران خواهد بود.

بهرهگیری از تکنولوژی
در دنیای دیجیتال امروزی، باید سعی کنید هرچه بیشتر از فرایندهای کاغذی فاصله بگیرید و به برنامههای نرمافزاری روی بیاورید. بهبیاندیگر، بهتر است برای حفظ و نگهداری پروندهها و فایلها یا انجام وظایف مربوطبه حقوق و دستمزد یا سایر امور مرتبطبا کارمندان نظیر حضوروغیاب، از ابزارهای دیجیتال استفاده کنید.
نرمافزارهای منابع انسانی (HR) میتوانند شما را در مدیریت فایلها، حقوق و دستمزد، فهرست کارها و چرخههای آموزش هر کارمند یاری کنند. برخی از نرمافزارها یا اپلیکیشنها نیز تخصصی برای استعدادیابی و پیگیری مشاغل باز، تبلیغات شغلی، انتخاب و استخدام کارمندان طراحی شدهاند. بدون بهرهگیری از تکنولوژی، مدیریت همهی فرایندهای بخش منابع انسانی بسیار دشوار و زمانبر خواهد بود. بهتر است یاد بگیرید از آخرین فناوریهای دردسترس استفاده کنید.

اجرای قانون و ایمنی و امنیت محیط کار
از امنیت قانونی و فیزیکی محیط کار مطمئن شوید
شرکت شما بهلحاظ قانونی موظف است فضای کاری امنی برای کارکنان و بازدیدکنندگان فراهم کند. مسئولیت ایجاد فضای امن محیط کار، در درجهی اول برعهدهی شما است. فراهمکردن محیط کاری امن و مطمئن، به این معنی است که کارمندانتان نهتنها بهلحاظ فیزیکی، بلکه بهلحاظ درگیریهای اجتماعی نیز در امنیت کامل قرار داشته باشند. اجرانکردن قانون عواقب ناگواری بهدنبال دارد که مطلوب و دلخواه هیچکدام از ما نیست.
روشهای متعددی برای اطمینان از ایمنی و امنیت محیط کار وجود دارد که مهمترین آنها رفع خطرهای محل کار و رعایت استانداردهای بهداشت عمومی و ایمنی. برای اطمینان از اینکه شرکتتان محیطی امن برای کار محسوب میشود، بهطور منظم در حفظ و بهروزرسانی تجهیزات آن باید کوشا باشید.

لزوم پرورش رهبران آینده
رهبری مؤثر یکی از عناصر ضروری موفقیت آیندهی هر کسبوکار است. باوجوداین، چرا کارشناسان توصیه میکنند مهارتهای رهبری را به کارمندان خود نیز آموزش دهید؟ واقعیت این است که آموزش رهبری در محیط کار، رویکردی استراتژیک برای توسعهی نیروی کار مستعد محسوب میشود. این آموزشها نهتنها بهرهوری کسبوکار را افزایش میدهد؛ بلکه برای کارمندان بلندپرواز نیز مزیتی جذاب بهشمار میرود. در آخرین بخش آموزش یارکشی استارتاپی، به برخی از فواید آموزش رهبری در محیط استارتاپ اشاره میکنیم:
۱. حفظ کارمندان
همهی شرکتها متمایلاند کارمندان برتر را جذب و حفظ کنند. بااینحال، کارمندان متخصص و حرفهای نیز انتظارات خاصی از محیط کار خود دارند و اگر نتوانید این انتظارات را برآورده کنید، بهترین نیروهای مستعد خود را ازدست میدهید.
با سرمایهگذاری روی رهبران آینده، به کارمندان خود نشان میدهید که ارزش آنها را درک میکنید و به تواناییها و ظرفیتهای آنها اعتماد دارید. این امر بهنوبهی خود باعث میشود کارمندان حس تعامل و وفاداری بیشتری به شرکتتان پیدا کنند. شاید از این موضوع بترسید که ممکن است نیروی کار پس از دریافت این آموزشهای زمانبر و هزینهبر شرکت را ترک کند. این تصور اشتباه به زیان کسبوکارتان تمام میشود؛ زیرا اگر آنها در این استارتاپ فرصتی برای رشد و توسعه نیابند، درهرصورت مقصد دیگری را انتخاب میکنند.
۲. آمادهسازی
در هر استارتاپ، گاهی مجبور میشوید بهطور غیرمنتظره به کارمندی ارتقا بدهید یا خیلی سریع کارمند جدیدی استخدام کنید. این سناریوها واقعا پیشبینیپذیر نیستند. وقتی میخواهید یکی از اعضای تیم را با نیروی جدیدی جایگزین کنید، معمولا آموزشهای ضروری در اولویت قرار ندارند. در هر دو صورت، اگر اعضای تیم از مهارتهای رهبری برخوردار باشند، بهاحتمال بیشتری شرایط را در کنترل میگیرند و نقشها و مسئولیتهای جدید را جهتدهی میکنند. دراینصورت، آموزشهای درونسازمانی دائما درحالاجرا خواهند بود.
۳. فرهنگ
وقتی کارمند جدیدی استخدام میکنید، خطر آسیبرسیدن به فرهنگ سازمانی شما وجود دارد؛ مخصوصا اگر کارمندان جدید، چشمانداز و ارزشهای اصلی کسبوکارتان را درک نکنند. البته، شما در زمان مصاحبه و تحقیقات دربارهی داوطلبان استخدام، دقت عمل لازم را بهکار میبرید. باوجوداین، متأسفانه بیشتر اوقات این ناسازگاری زمانی روشن میشود که مدتها از استخدام کارمندان گذشته است.
آموزش مهارتهای رهبری باعث میشود اعضای تیم در درون خود شرکت ارزشهای سازمانی را ترویج و توسعه دهند. بدینترتیب، با اطمینانخاطر بیشتری میتوانید به استقبال نسل بعدی کارمندان بروید.

۴. روابط قوی
آموزش مهارتهای رهبری در محیط استارتاپی به رهبران آیندهی شرکت شما فرصت میدهد روابط خود را با یکدیگر تقویت کنند. وقتی یکی از اعضا به جایگاه رهبری ارتقا پیدا کند، کارکنانی که درکنار یکدیگر آموزش دیدهاند، احتمالا او را بیشتر درک میکنند و به تصمیمات او احترام میگذارند. این امر نرخ بهاشتراکگذاری ایدههای کارآمد و تصمیمگیریهای بهینه و مدیریت مؤثر پروژه را افزایش میدهد.
۵. چابکی سازمانی
شاید فکر کنید آموزش رهبری، فقط احساس تعهد کارمندان را افزایش میدهد یا برای بهبود تفکر استراتژیک مفید است. باوجوداین، رهبری مؤثر در دوران بحران نیز کارایی خود را نشان میدهد. مدیریت هرگونه تغییرات جدی، اتفاقات، بازسازیها، تراژدیهای شخصی و کاهش نیروی کار مستلزم رهبری مؤثر است. اگر ازطریق آموزش، تیم رهبری استارتاپ را توسعه دهید، کسبوکارتان در طول دوران بحران و مسائل سخت مقاومتر خواهد بود.
۶. حداکثرسازی بهرهوری
تلاش میکنید از همهی داراییهای استارتاپ به بهترین نحو استفاده کنید. پس، چرا کارایی منابع انسانیتان را با آموزشهای رهبری بهحداکثر نرسانید؟ استارتاپها برای رشد در دنیای کسبوکار که بهسرعت درحالگسترش است، باید از تمام ظرفیتهای رهبری خود بهرهمند شوند. آموزش رهبری مؤثر نهتنها الهامبخش کارمندان خواهد بود؛ بلکه کارایی و بهرهوری آنها را نیز افزایش میدهد. همانطورکه جین اسمارت، مدیر توسعهی مؤسسهی آموزش و مشاورهی Capital City میگوید مهارتهای عالی رهبری میتوانند تفاوت شکست و پیروزی هر کسبوکار باشند.
آنر با انتشار چند تیزر تبلیغاتی در شبکههای اجتماعی طراحی قسمت جلویی ویو 20 را رونمایی کرد.
آنر، یکی از زیرمجموعههای مهم هواوی، در تیزری تبلیغاتی، ویو 20 را با حفرهای برای دوربین سلفی در صفحهنمایش رونمایی کرد. این گوشی هوشمند با فناوری لینک توربو عرضه میشود که امکان اتصال همزمان به اینترنت وایفای و 4G را فراهم میکند. View 20 همچنین از دوربین اصلی ۴۸مگاپیکسلی با حسگر IMX586سونی بهره میبرد. این گوشی با قابلیتهای چشمگیر خود، ۵دی در چین عرضه میشود و آنر از حالا تیزرهای تبلیغاتی آن را در شبکههای اجتماعی منتشر کرده است.
این سه تصویر منتشرشده در شبکههای اجتماعی، طراحی جلویی گوشی ویو 20 را بههمراه میکروفون آن که در قاب دستگاه جایگذاریشده نمایش میدهد. همچنین، آنگونه که در تصویر مشخص است، کلیدهای صدا و پاور نیز در سمت راست این دستگاه قرار گرفتهاند. اگرچه در چهارگوشهی صفحهی این گوشی حاشیهی بسیار باریکی وجود دارد، قطر حاشیهی قسمت پایینی اندکی بیشتر است که چندانهم بد نیست.

در سه تیزر منتشرشده، سه رنگ مختلف در پسزمینهی این گوشی دیده میشود که نشاندهندهی عرضهی ویو 20 حداقل با سه رنگ خاکستری و قرمز و آبی است. بااینحال، احتمال عرضهی مدل چندرنگ (گرادینت) نیز وجود دارد.
پیشازاین نیز گفته شده بود که Honor View 20 با پردازندهی پرچمدار کرین 980 هواوی عرضه میشود که آن را به دستگاه قدرتمندی تبدیل میکند.
زمان عرضهی جهانی این گوشی ۲بهمن در پاریس تعیین شده و جزئیات بیشتر ازجمله قیمت، در همان زمان مشخص خواهد شد.
بهنظر میرسد سونی درنظر دارد گوشی هوشمند اکسپریا ایکس زد 4 را بهمن و در بارسلونا معرفی کند. حال، نسخهی مفهومی این گوشی در ویدئویی دیده شده است.
براساس آخرین خبرها انتظار میرود سونی اکسپریا ایکس زد 4 در کنگرهی جهانی موبایل (MWC) معرفی شود. این کنگره فوریهی۲۰۱۹ (مصادف با بهمن۱۳۹۷) در بارسلونا برگزار خواهد شد. با وجود آنکه تاکنون خبرهای زیادی دربارهی این گوشی هوشمند منتشر نشده؛ اما در ویدئویی که کانال یوتیوب کانسپت کریتور (Concept Creator) از ایکسپریا ZX4 بهاشتراک گذاشته، طرح مفهومی این گوشی هوشمند بهخوبی نمایش داده شده است. این کانال یوتیوب معمولا چنین طراحیهای مفهومی را منتشر میکند. معمولا طرحهای منتشرشدهی این کانال برمبنای خبرهای لورفته دربارهی گوشی هوشمند تهیه میشود. کانسپت کریتور عموما سعی میکند در طرحهای مفهومیاش به شایعهها و خبرهای فاششده دربارهی محصول توجه و طرحهایی واقعبینانه تهیه کند.
باوجوداین، بهنظر میرسد طراحی مفهومی این کانال از Xperia XZ4، چندان به واقعیت نزدیک نیست. هرچند کسی چه نمیداند شاید این طراحی مفهومی تا حدود زیادی هم بیشباهت به محصول اصلی نباشد. ویدئوی منتشرشده از طراحی مفهومی سونی اکسپریا ایکس زد 4 درحدود سه دقیقه است که گوشی هوشمند را از زوایای مخلف نشان میدهد. همانطورکه انتظار میرود و در ویدئو هم نشان داده شده، جنس بدنهی این گوشی هوشمند از فلز و شیشه ساخته شده و انتظار میرود گوشی هوشمند واقعی Xperia XZ4 نیز از همین جنس ساخته شود. همچنین همانطورکه مشاهده میکنید، اکسپریا ایکس زد 4 از ماژول دوربین سهگانه در قاب پشتی بهره میبرد که دوربینها بههمراه فلاش LED بهصورت عمودی در پنل پشتی قرار داده شدهاند. اگر دقت کنید، متوجه وجود حسگری در قسمت بالای دوربینها خواهید شد که بهنظر میرسد حسگر اتوفوکوس لیزری یا حسگری از این نوع باشد.
قاب پشتی دستگاه در دو طرف انحنا دارد. علاوهبراین، در قاب پشتی گوشی لوگوی Xperia دیده میشود. شایان ذکر است در دوربینهای پنل پشتی دستگاه کمی بیرونزدگی دیده میشود. در سمت راست گوشی، دکمههای متعددی ازجمله دکمههای مربوط به تنظیم صدا و دکمهی پاور (قفلکردن نمایشگر گوشی) دیده میشود. در قسمت پایین سمت راست گوشی نیز، دکمهی اختصاصی برای دوربین دیده میشود. یکی دیگر از دکمههایی جانبی، مربوط به حسگر اثرانگشت است. درنتیجه، باید منتظر گوشی هوشمندی با حسگر اثرانگشت جانبی باشیم.
اگر نگاهی به قسمت بالای دستگاه بیندازید، میتوانید میکروفون بدون نویز و اسلات سیمکارت را مشاهده کنید. در قسمت سمت چپ دستگاه نیز دکمهی خاصی دیده نمیشود. در قست پایین دستگاه، پورت USB Type-C و اسپیکر گوشی هوشمند دیده میشود. همانطورکه مشاهده میکنید، جک هدفون ۳.۵میلیمتری در این قسمت دیده نمیشود. با نگاهی به پنل جلویی دستگاه، حاشیهی بالایی و پایین دستگاه بهخوبی دیده میشود؛ اما حاشیهی آن باریکتر از سونی اکسپریا ایکس زد 3 سونی است. سونی اکسپریا ایکس زد 4 بریدگی بالای نمایشگر ندارد و از نمایشگر دارای انحنا بهره میبرد.
در ویدئوی بهاشتراک گذاشتهشده، علاقهمندان میتوانند طراحی مفهومی این گوشی هوشمند را در رنگهای مختلف با طراحی شیشهای در قاب پشتی ببینند که بهخوبی نور را منعکس میکند. در این ویدئو، گوشی هوشمند Sony بهرنگهای آبی و سبز و سفید نشان داده شده است. باتوجهبه آنچه بهنمایش گذاشته شده، طرح مفهومی به جزئیات محصول نپرداخته و فقط به این موضوع اشاره میکند که گوشی هوشمند سونی با تراشهی اسنپدراگون 855 به بازار عرضه خواهد شد.

رندرهای مربوط به سونی اکسپریا XZ4 که در اواخر ماه گذشته بهاشتراک گذاشته شد و طراحی مفهومی که بهنظر میرسد الهام گرفته از همان رندرها است، طراحی تقریبا مشابهی را با طرحهای قبلی بهنمایش میگذارد. بااینحال، تفاوتهایی جزئی در طراحی کلی محصول و موقعیت قرارگیری فلاش LED و حسگر و... دیده میشود. ویدئوی بهاشتراک گذاشتهشده ادعا میکند سونی درحالبرنامهریزی برای عرضهی محصولی با نمایشگر ۶.۵اینچی و نسبت تصویر متفاوت ۲۱ به ۹ برای Xperia XZ4 است. انتظار میرود سونی اکسپریا ایکس زد 4 نیز همچون سونی اکسپریا ایکس زد 3 با نمایشگر OLED به بازار عرضه شود.
ابعاد این گوشی هوشمند ۱۶۶.۹ در ۷۲.۴ در ۸.۲ میلیمتر و ضخامت آن با درنظرگرفتن بیرونزدگی دوربینهای پنل پشتی در حدود ۹ میلیمتر تخمین زده میشود. علاوهبر رندرهای فاششده، اواخر ماه گذشته تصویر قابی منتسب به این گوشی هوشمند نیز بهاشتراک گذاشته شد. بهنظر میرسد رندر قاب با ابعاد و تصاویر ارائهشده در این ویدئو مطابقت دارد. ظاهرا قابی که تصویر آن فاششده را یکی از شرکتهای شخص ثالث ساخته و قابی معمولی از جنس سیلیکون است.
اگر خبرهای غیررسمی دربارهی این دستگاه درست باشد، انتظار میرود سونی Xperia XZ4 با تراشهی هشتهستهای ۶۴بیتی اسنپدراگون 855، جدیدترین تراشهی کوالکام و حافظهی رم حداقل ۶گیگابایتی به بازار عرضه شود. همچنین، باید منتظر رونمایی این گوشی هوشمند با سیستم عامل اندروید 9 (Pie) بهصورت پیشفرض و رابط کاربری سفارشی سونی باشیم. علاوهبراین، انتظار میرود این دستگاه از باتری نسبتا بزرگی بهره ببرد و به سیستم صوتی استریو بهعلاوهی اسپیکر قسمت پایین دستگاه و اسپیکر کوچک در قاب جلویی مجهز باشد.

هنوز هیچ اطلاعاتی دربارهی دوربینهای اکسپریا ایکس زد 4 ارائه نشده است. فقط میدانیم سه دوربین بهصورت عمودی پشتسرهم در پنل پشتی قرار دارند. از سه دوربین قراردادهشده در پنل پشتی، یکی از آنها مجهز به لنز تلهفوتو و دوربین دیگر دوربینی معمولی و دوربین سوم نیز تلهفوتو خواهند بود. همانطورکه گفته شد، احتمالا حسگر اثرانگشت این دستگاه در سمت راست گوشی و در وضعیت همیشه فعال قرار دارد.
سونی از اوایل سال جاری میلادی با معرفی اکسپریا ایکس زد 2 و اکسپریا ایکس زد 2 کامپکت، زبان طراحی خود را تغییر داده است. طراحی بدون انحنایی که پیشتر در گوشیهای هوشمند سونی اکسپریا سالها شاهد آن بودیم، کمی تغییر کرده و انحناهایی در لبههای گوشی دیده میشود. درواقع، طراحی گوشیهای سونی اکسپریا درمقایسهبا قبل کمی مدرنتر شدهاند تا بتوانند درکنار سایر پرچمدارها حرفی برای گفتن داشته باشند. همانطورکه گفته شد، حاشیههای دستگاه نیز درمقایسهبا قبل بهطور درخورتوجهی کاهش یافته است.
اگر رندرهای فاششده حقیقت داشته باشد، بهنظر نمیرسد سونی اکسپریا ایکس زد 4 ازنظر طراحی تفاوتهای شاخصی با سونی اکسپریا ایکس زد 3 داشته باشد. انتظار میرود Xperia XZ4 سونی در پایان فوریه سال آینده در کنگرهی جهانی موبایل (MWC) بارسلونا معرفی شود. البته، سونی تا به این لحظه این موضوع را تأیید نکرده است. باید منتظر باشیم و ببینیم درنهایت سونی در چه تاریخی گوشی هوشمند بعدی خود را معرفی خواهد کرد و آیا رندرهای فاششده با محصول اصلی شباهت خواهد داشت یا خیر؟
امروزه برای تأمین نیروی پیشران خودروها از موتورهای احتراق داخلی پیستونی متنوعی استفاده میشود که قرار است در این مقاله کامل آنها را بررسی کنیم.
موتورهای احتراق داخلی پیستونی، نمونهای از پیشرانهها هستند که به کمک احتراق مخلوط سوخت و هوا که در محفظهای بسته صورت میگیرد، پیستون را به حرکت خطی رفتوبرگشتی وامیدارند. البته در موتورهایی که بیش از یک پیستون دارند، حرکت برگشت معلول حرکت رفت پیستون دیگر، بهواسطهی میلهای بهنام میللنگ است. حرکت رفتوبرگشتی پیستونها (استوانک) به کمک میللنگ (Crankshaft) به حرکت دورانی تبدیل میشود و ازطریق چرخ طیار یا فلایویل (Flywheel) به جعبهدنده و درادامه، به دیفرانسیل (Differential) و سپس، چرخها انتقال مییابد.
پیشازاین و در مقالهای جامع با عنوان موتور یا پیشرانهی احتراقی چیست، انواع مختلف پیشرانههای احتراقی و سیکلهای کاری آنها را تشریح کردیم. حال و درادامه، اجزا و نحوهی کار محبوبترین نوع پیشرانههای احتراق داخلی (انواع پیستونی) را بررسی و سیستمهای جانبی خودرو را تشریح میکنیم که مسئولیت ایجاد شرایط کاری پیشرانهها را برعهده دارند.
اجزای اصلی پیشرانههای احتراق داخلی پیستونی
- بلوک سیلندر
- سرسیلندر
- پیستونها
- شاتونها
- میللنگ
- میلبادامک
- سوپاپها
- تسمه یا زنجیرتایم
بلوک سیلندر
بلوک سیلندر اصلیترین و بزرگترین قطعهی موتور است که از آلیاژهای چدن (چدن خاکستری) و آلومینیوم ساخته میشود. بلوک سیلندر فضایی است که در آن پیستونها قرار میگیرند و عمل احتراق بین فضای ایزولهشدهی آن و سرسیلندر انجام میشود. در بلوک، مجاری زیاد و متفاوتی وجود دارد که محل گذر آب و روغن است.

بلوک سیلندر آلومینیومی پیشرانهی هشت سیلندر خورجینی

بلوک سیلندر موتور TU5 ساختهشده از چدن خاکستری
سرسیلندر
سرسیلندر قطعهای است که در بالای بلوک سیلندر قرار میگیرد و به کمک آن فضای احتراق را ایجاد میکند. شکل سرسیلندر تابع ساختمان سیلندر است و چنانچه از نوع خنککننده با آب باشد، مجاری آب و درغیر اینصورت، شیارهای خنککننده با هوا دارد. سرسیلندر با پیچومهره به بلوک سیلندر متصل میشود و در بخش پایینی آن، به تعداد سیلندرها گودی وجود دارد. سرسیلندر محل قرارگیری سوپاپها و میلسوپاپ و مجاری عبور دود حاصل از احتراق و هوای لازم برای احتراق است. شمعها و انژکتور هم در سرسیلندر قرار دارند و عموما سازندهها از آلیاژهای آهن (چدن دندانهریز) یا آلیاژهای آلومینیوم به دو صورت ریختگی یا تزریقی در داخل قالبهای مخصوص، برای ساخت آن استفاده میکنند. سرسیلندر معمولا بهصورت یکپارچه ریختهگری میشوند؛ اما درصورتیکه طول موتور زیاد باشد، چند تکه ریخته و سپس سطوح لازم تراشیده و صیقل داده میشود و بهشکل مدنظر درمیآید.

پیستونها
پیستون (Piston) جزئی از موتورهای رفتوبرگشتی است که در پمپها و کمپرسورهای رفتوبرگشتی و استوانههای نیوماتیکی و مکانیزمهای مشابه نیز استفاده میشود. در این مکانیزمها، پیستون بخش متحرکی است که در داخل سیلندر قرار میگیرد. نقش پیستون در موتورها، کاهش حجم و افزایش تراکم مخلوط سوخت و هوا برای انفجار است. درادامه، پیستون وظیفهی انتقال نیروی تولیدشده از انفجار به میللنگ با استفاده از رابط (شاتون) را برعهده دارد. در پمپ و کمپرسورها، پیستون برخلاف پیشرانههای احتراقی نقش متفاوتی برعهده دارند و با دریافت نیرو از میللنگ، اقدام به فشردهسازی یا تخلیهی سیال داخل سیلندر میکنند.

شاتونها
شاتون قطعهای است که پیستون را به میللنگ متصل میکند. این قطعه تاحدامکان سبک و درعینحال، سخت و محکم ساخته میشود. برای تأمین این شرایط، معمولا از فولاد برای ساخت شاتونها بهره میبرند. این استحکام برای شاتون ضروری است؛ چراکه باید ضربات ناشی از احتراق را بهخوبی تحمل و نیروی دریافتی را به میللنگ منتقل کنند. احتراق نیرویی است که در زمان تولید قدرت روی پیستون وارد میشود.

میللنگ
میللنگ یکی از اجزای اصلی موتورهای احتراق داخلی است و وظیفهی اصلی آن تبدیل حرکت خطی پیستونها به حرکت دَوَرانی است. این قطعه عمر زیادی دارد و بهندرت خراب میشود. خرابی میللنگ زمانی رخ میدهد که روغن کافی به یاتاقانهای میل لنگ نرسد و براثر خشک کارکردن، خودرو یاتاقان بزند و میللنگ را دچار خراش و آسیب کند. تقریبا تمام میللنگها از جنس فولاد هستند که به روش فورج و با ترکیب کربن متوسط یا آلیاژ فولاد با کرومساخته میشوند. همچنین، در این قطعه از فلز وانادیوم برای خنکشدن سریع دربرابر هوا استفاده شده است. البته، از فولادهای ارزانتری در میللنگ خودروهای ارزانتر استفاده میشود.

میلبادامک
میلسوپاپ یا میلبادامک شفتی است که روی آن برای هر سیلندر بادامکهایی قرار دارد که کار بازوبستهکردن سوپاپها در زمانبندی مشخصشده را انجام میدهد. همچنین، درصورت نیاز میلسوپاپ یا میلبادامک میتواند شامل بادامک اضافی برای پمپهای سوخت باشد. میلبادامک قدرت خود را بهوسیلهی زنجیر و تسمه و دنده از میللنگ میگیرد. سرعت چرخش میلبادامک در موتور چهارزمانه، نصف سرعت موتور و در انواع دوزمانه برابر با سرعت موتور است. میلسوپاپ نیروی خود را ازطریق میل تایپیتها و اسبکها به سوپاپها وارد میکند. البته در موتورهایی که میلسوپاپ در بالای سرسیلندر قرار دارد، بادامک مستقیما با اسبکها درتماس است.


انواع میلسوپاپ یا میلبادامک
میلبادامک (Camshaft) در برخی موتورها در بالای سیلندر و در برخی دیگر در پایین موتور قرار گرفته است. درادامه، انواع میلسوپاپها را معرفی و بررسی و تحلیل میکنیم.
میلسوپاپ (Overhead Valve (OHV
این میلسوپاپ که اکنون فناوری قدیمی بهحساب میآید، چندین دهه رایجترین نمونهی موجود در پیشرانهها بود. میلسوپاپ OHV سابقهی درخشانی در تاریخ برای خود ثبت کرده است.
OHV به میلبادامکی گفته میشود که در پایین موتور قرار دارد و نیرو را ازطریق میلههای بلندی به سوپاپها منتقل میکند. موتورهای مجهز به این نوع میلبادامک ها درمقایسهبا انواع دیگر کوچکتر هستند و بادوامترند. گفتنی است در این نوع موتورها، تنظیم زمانبندی دقیق سوپاپها در سرعتهای زیاد کمی مشکل است. نبود امکان نصب بیشتر از دو سوپاپ برای هر سیلندر از دیگر نکات منفی این مکانیزم میلسوپاپ است.

میلسوپاپ (Overhead Camshaft (OHC
در این سیستم میلسوپاپ برخلاف OHV، در بالای پیشرانه قرار دارد. از مزایای میلسوپاپ در سرسیلندر، رفع مشکلات سیستم OHV اعم از محدودیت سرعت دور موتور و محدویت تعداد سوپاپها و سروصدای زیاد اشاره کرد.

یکی از تغییرات موتور ۱۶۰۰ سیسی پیکان، تغییر سیستم سوپاپها از OHV به OHC بود که ایپکو بهعنوان اولین فعالیت تحقیقاتی صنعت خودرو ایران انجام داد.
میلسوپاپ (Single Overhead Camshaft (SOHC
میلسوپاپ SOHC که بیشتر در موتورهای خطی وجود دارد، بهصورت ردیفی در بالای سیلندر قرار گرفته است. موتورهای خطی یک میلسوپاپ دارند و در هر سیلندر از دو سوپاپ بهره میبرند. بهدلیل دخالت مستقیم میلسوپاپ یا میلبادامک برای بازوبستهکردن سوپاپها، زمانبندی سوپاپها در سرعتهای زیاد موتور درمقایسهبا انواع (Overhead Valve (OHV بسیار دقیقتر است.

میلسوپاپ (Double Overhead Camshaft (DOHC
میلسوپاپهای DOHC بهصورت جفتی و در بالای سیلندرها قرار گرفتهاند. این بدان معنی است که در موتورهای مجهز به میلبادامک های DOHC، برای هر سیلندر چهار سوپاپ درنظر گرفته شده است: دو سوپاپ برای ورود هوا و سوخت و دو سوپاپ برای خروج گازهای حاصل از احتراق. در این آرایش، هوا بهتر تزریق میشود؛ بنابراین، با حجم موتور یکسان امکان تولید توان بیشتری میسر خواهد بود.

سوپاپها
سوپاپ (به فرانسوی Soupape و به انگلیسی Poppet valve) در لغت بهمعنی دریچه است. سوپاپ یکی از قطعات قارچیشکل موتور است که روی سرسیلندر قرار میگیرد و ورود مخلوط هوا و سوخت و خروج دود را کنترل میکند. بهطور کلی، هر آنچه ورودوخروج چیز دیگری را کنترل کند، میتواند بهعنوان سوپاپ تلقی شود.
سوپاپهای متداول امروزی معمولا از نوع قارچیشکل یا پایهدار هستند. این قطعات شامل یک ساقه مشابه ساقهی قارچ و یک سه تخت و پهن مشابه کلاهک قارچ هستند. همچنین، سرسوپاپ لبهای مورب دارد که وجه نامیده میشود. محل قرارگیری سوپاپ که معمولا در کف سرسیلندر و گاهی در خود سیلندر قرار دارد، لبهای بهنام نشیمنگاهدارد که به سیت سوپاپ مشهور است. در انتهای دیگر سوپاپ روی ساقه آن، یک یا دو فنر قوی قرار دارد که بهوسیلهی یک نگهدارنده و دو عدد خار به انتهای سوپاپ محکم شدهاند. فنر سوپاپ موجب میشود وجه آن روی نشیمنگاه محکم نگه داشته و بدینترتیب، از هرگونه نشتی در زمانهای تراکم و احتراق جلوگیری شود. زاویهی رایج برای وجه و نشیمنگاه سوپاپ ۴۵ درجه است؛ اما برای سوپاپهای هوا گاهی از زاویه ۳۰ درجه نیز استفاده میشود.

تسمه یا زنجیرتایم
تسمه یا زنجیرتایم اتصالی لاستیکی یا فلزی است که در داخل پیشرانه قرار دارد و میللنگ خودرو را به میلسوپاپ یا میلسوپاپها متصل میکند. بهطور کلی، سرعت گردش میلسوپاپ نصف سرعت گردش میللنگ است و تسمهتایم وظیفهی تنظیم زمان صحیح بازوبستهشدن سوپاپها بسته به موقعیت پیستونها را دارد. چنین عملیاتی برای کارکرد پیشرانهی خودرو ضروری است. تسمهتایم معمولا دندانههایی در سطح داخلی خود دارد؛ درحالیکه زنجیرتایم بهصورت غلتان (Roller Chain) است.
تسمه و زنجیرتایم هرکدام مزایا و معایبی دارند که باتوجهبه اهداف طراح موتور، استفاده از یکی از این دو انتخاب میشود. از مزایای زنجیرتایم، طول عمر زیاد حتی بهاندازهی عمر پیشرانه است. درمقابل، تسمهتایم عمر محدودی دارد و باید بعد از بازهی خاصی (۵۰هزار تا ۸۰هزار کیلومتر و بسته بهنظر خودروساز) تعویض شود. از دیگر مزایای زنجیرتایم، توانایی تحمل دورهای بالای موتور است که تسمهتایم از این مزیت برخوردار نیست. این عیب تسمهتایم مزیتی برای طراحی موتورهای استفادهشده در خودروهای پرتیراژ و معمولی است؛ چون هزینهی طراحی و همچنین نگهداری موتور را کاهش میدهد. از معایب زنجیرتایم، ایجاد سروصدای زیاد بهدلیل جنس فلزی زنجیر است که در تسمهتایم برطرف شده است.

برای اینکه بدانید خودروتان از انواع تسمهتایمی است یا زنجیرتایمی، تنها کافی است دفترچهی راهنمای مشتریان خودروتان را باز و بررسی کنید کیلومتر تعویض تسمهتایم ذکر شده است یا نه. راه دیگر نیز تماس و سؤال از مسئول فنی نمایندگی فروش خودروتان است.

سیستمهای تغذیه و تأمین سوخت (سوخترسانی)
موتورهای احتراق داخلی پیستونی برای تولید انرژی و بهگردشدرآوردن میللنگ به سه چیز نیاز دارند: هوا و سوخت و جرقه برای انجام احتراق. هوای ورودی از مسیر هواکش و پس از سنجش بهوسیلهی حسگر حجم هوا وارد منیفولد میشود. منیفولد هوای ورودی را به مسیرهایی تقسیم میکند که هریک از آنها به یکی از محفظههای احتراق (سیلندر) منتهی میشوند. در طول این مسیر، هوای ورودی با سوخت ترکیب و پس از آن مخلوط سوخت و هوا درون محفظه احتراق بهوسیلهی جرقهی شمع محترق میشود.
در اوایل دوران فناوری موتور، کاربراتورها و سیستمهای سوخترسانی انژکتوری تکنقطهای (SPFI) داخل منیفولد ورودی یا حتی قبل از آن سوخت و هوا را با نسبتی نهچندان دقیق باهم ترکیب میکردند. در این سیستمها، تقریبا مقدار صحیح سوخت لازم برای تمام ردیف سیلندرها تأمین میشد و هریک از محفظههای احتراق تا حد مناسبی سوخت لازم خود را دریافت میکردند. بااینحال، بسته به نوع طراحی منیفولد ورودی این ترکیب تقریبی سوخت باعث میشد سیلندرهایی که در نزدیکترین فاصله با کاربراتور یا انژکتور قرار داشتند، اندکی سوخت اضافی دریافت و با مخلوط غنی کار کنند. همچنین، سیلندرهایی که در دورترین نقطه در ارتباط با کاربراتور و انژکتور قرار داشتند، اندکی با کمبود سوخت مواجه شوند. کسانی که در تنظیم کاربراتور یا کامپیوتر خودرو مهارت داشتند، مخلوط سوخت و هوا را طوری میتوانستند تنظیم کنند که وضعیت موتور از کنترل خارج نشود؛ اما طراحی منیفولد ورودی حتی بهترین تنظیم ممکن را نیز محدود میکرد.

سیستم سوخترسانی SPFI
هماکنون اکثر خودروهای جدید از سیستم انژکتور چندنقطهای یا MPFI استفاده میکنند که سیستم پاشش سوخت در مجرای ورودی سرسیلندر یا پشت سوپاپهای هوا نیز نامیده میشود.
موتورهای احتراق داخلی پیستونی معمولا به سه روش کلی تغذیه میشوند:
۱. کاربراتور: در سال ۱۸۸۵،کارل بنز کاربراتور را اختراع کرد. وظیفهی اصلی کاربراتور تهیهی مخلوط هوا و سوخت با نسبت مشخص در شرایط مختلف و ایجاد مکش روی مجرای خروج سوخت است. ونتوری که روی بدنه کاربراتور قرار دارد، این کار را انجام میدهد. پس از اینکه صفحهی گاز بازشد، سیلندر هوا را میمکد و به کاربراتور منتقل میکند. بهدلیل کاهش مقطع عبور، سرعت هوا در هنگام عبور از ونتوری افزایش و درمقابل، فشار محفظه کاهش مییابد.
مکش ایجادشده بهطور چشمگیری بیشتر از سایر مقاطع است. ازاینرو، اگر مجرای سوخت به این قسمت متصل شود، سوخت مکیده میشود و پس از مخلوطشدن با هوا به داخل سیلندر انتقال مییابد. محفظهی گاز، ساسات، بدنه، قسمت راهانداز، پمپ شتابدهنده و ونتوری ازجمله اجزای تشکیلدهندهی کاربراتور است. ونتوری در بدنهی اصلی و صفحهی گاز در محفظهی گاز و صفحهی ساسات در محفظهی ساسات قرار دارند. قسمت راهانداز و پمپ شتابدهنده نیز در کاربراتورهای پیشرفته، بهمنظور جبران برخی کاستیهای کاربراتورهای اولیه طراحی شدهاند.
عامل اصلی کار کاربراتور ایجاد خلأ در مجرای خروج سوخت (ژیگلور) است. ایجاد خلأ براساس دو قانون مهم در مکانیک سیالات به نامهای معادلهی پیوستگی و برنولی بهوجود میآید. این کار را قسمتی از کاربراتور بهنام ونتوری یا گلوگاه انجام میدهد. با بازشدن صفحهی گاز، سیلندر موتور هوا را میمکد و به داخل کاربراتور منتقل میکند. هنگام عبور از ونتوری بهدلیل کاهش مقطع عبور، سرعت هوا افزایش و فشار محفظهی ونتوری کاهش مییابد. در این وضعیت، ونتوری مکشی ایجاد میکند که بهمراتب از سایر مقاطع کاربراتور بیشتر است. بنابراین چنانچه مجرای سوخت به این قسمت متصل شود، سوخت مکیده و پس از مخلوطشدن با هوا به داخل سیلندر وارد میشود.
۲. انژکتور: تزریقکننده یا پاشانه یا افشانک و نازلی برای تزریق سوخت و هوا و بخارآب زیرفشار است. در سال ۱۸۵۸، آنری ژیفار فرانسوی این وسیله را اختراع کرد. انژکتورها از انواع شیرهای سلونوییدی هستند و عمل بازوبستهشدن مجرای خروجی انژکتور بهوسیلهی فرمان صادره از واحد کنترل (ECU) صورت میگیرد. برای این منظور در انتهای سوزن انژکتور یک سلونویید وجود دارد که هنگام صدور فرمان از واحد کنترل (ECU) جریان ضعیفی از درون سیمپیچ آن عبور میکند و باعث مغناطیسیشدن هستهی آن و بهحرکتدرآمدن سوزن انژکتور میشود.

اواخر دههی ۱۹۵۰ و اوایل دههی ۱۹۶۰، کارخانههای شورولت و پونتیاک اولین طرح سوخترسانی انژکتوری مکانیکی نوع تزریق دائم را عرضه کردند. در همین بازهی زمانی، کرایسلر تعدادی خودروی انژکتوری با سیستم الکترونیکی تولید کرد و نام این طرح را بندیکس الکتروژکتور نامید. در سال ۱۹۶۸ و با ظهور ترانزیستور و دیود در صنعت الکترونیک، فولکسواگن نمونه پیشرفتهای از طرح بوش را در پیشرانههای خود بهکار برد.

سیستمهای انژکتوری انواع مختلفی ازجمله SPFI و MPFI دارند. سیستم MPFI، سیستم پاشش سوخت در مجرای ورودی سرسیلندر یا پشت سوپاپهای هوا نیز نامیده میشود. درادامه، سیستم انژکتور چندنقطهای یا MPFI را بهاختصار شرح میدهیم.
در این سیستم، بهجای اینکه از یک انژکتور استفاده شود که تقریبا مقدار صحیح سوخت را پاشش میکند، هریک از مسیرهای ورودی در منیفولد هوا بهصورت مجزا یک انژکتور یا انژکتورهای مخصوص بهخود را دارند و نازلهای زیرفشار سوخت را بهشکل پودرشده یا اتمیزه به داخل هوای ورودی به منیفولد میپاشند. در اثر حرکت عمودی پیستون روبهپایین، داخل منیفولد هوا خلأ ایجاد میشود که به مخلوطشدن سوخت و هوا در ابتدای ورود به مجرای سرسیلندر و سپس ورود به محفظهی احتراق منجر میشود. بعدازآن، سوپاپ هوا محکم بسته میشود و احتراق مخلوط سوخت و هوا درون سیلندری رخ میدهد که اکنون آببندی شده است.

سیستم سوخترسانی MPFI
۳. تزریق مستقیم سوخت (GDI): احتمالا متوجه شدهاید طی تغییر ناگهانی سیستمهای سوخترسانی از کاربراتور به سیستم پاشش تکنقطهای یا چندنقطهای، محلی که در آن سوخت به هوای ورودی اضافه میشود، از قسمت قبل از دریچهی گاز به منیفولد ورودی و پس از آن به راهگاههای مجرای منیفولد منتقل و بهتدریج به محفظهی احتراق نزدیکتر شده است. سیستم تزریق مستقیم با قراردادن نازل سوخت یا انژکتور مستقیما درون محفظهی احتراق این فرایند تکاملی را یک پله ارتقا میدهد. با انتقال انژکتور به داخل محفظهی احتراق، سیستم تزریق مستقیم سوخت درمقایسهبا سیستمهای کاربراتوری و انژکتوری مزیتهای بسیاری دارد.

با قراردادن انژکتور داخل سیلندر، کامپیوتر خودرو میتواند مقدار سوختی که در مرحلهی مکش به داخل سیلندر تزریق میشود، با دقت بیشتری کنترل و مخلوط سوختوهوا را بهینهتر کند تا احتراق پاک و کاملتری انجام شود و سوخت بسیار کمی هدر رود و قدرت افزایش یابد. سیستمهای چندنقطهای فقط میتوانند در طول مرحلهی مکش پیستون، هنگام بازبودن سوپاپ هوا سوخت را داخل موتور تزریق کنند؛ ولی سیستم تزریق مستقیم میتواند در مواقع لازم پاشش سوخت را انجام دهد. بهعنوان مثال، برخی از موتورهای مجهز به سیستم تزریق مستقیم میتوانند زمانبندی پاشش سوخت را طوری تنظیم کنند تا حجم کمی از سوخت طی مرحله تراکم داخل موتور تزریق شود که احتراق بسیار کوچکتر و کنترلشدهای داخل سیلندر ایجاد میکند. این حالت که اصطلاحا سوختن بیشازحد فقیر سوخت نامیده میشود، اندکی قدرت موتور را کاهش میدهد؛ اما در شرایطی مانند کارکردن موتور در دور آرام، حرکت بدون گازدادن و حین ترمزکردن که خودرو به گشتاور بسیار کمی نیاز دارد، مصرف سوخت را تاحدزیادی کاهش میدهد.
خودروهایی که به سیستم تزریق مستقیم مجهز هستند، دربرابر تغییرات در زمانبندی و میزان پاشش سوخت، سریعتر واکنش نشان میدهند. این امر قابلیتهای خودرو حین رانندگی را افزایش میدهد. علاوهبراین، چنین خودروهایی میتوانند براساس دادههای حسگرهایی که بعد از محفظهی احتراق قرار دارند، پاشش سوخت را سریعتر اصلاح کنند و گازهای آلایندهای را در کنترل داشته باشند که از اگزوز خارج میشوند.
بعضی از خودروسازان حتی استفاده از سیستم تزریق مستقیم برای اشتعال اندکی سوخت اضافهی داخل سیلندر برای ایجاد انفجار ثانویه در چرخهی احتراق را نیز آزمایش کردهاند. این موضوع به افزایش قدرت و راندمان بالقوه موتور منجر میشود.
حقیقتی جالب دربارهی سیستم تزریق مستقیم سوخت این است که این سیستم درواقع آنقدرها هم که فکر میکنید جدید نیست. این فناوری از دههی ۱۹۲۰ در موتورهای بنزینی وجود داشته و درواقع پیشازاین، در بسیاری از موتورهای دیزل کاربرد داشته است.
در سیستم تزریق مستقیم سوخت مشکلات بالقوهای وجود دارد؟
شاید از خود پرسیده باشید اگر سیستم GDI اینقدر خوب است؛ چرا از آن در تمام خودروهای جدید استفاده نمیشود؟ تا حدی به این دلیل است که تولید پیشرانهی تزریق مستقیم بهدلیل پیچیدگی قطعاتش پرهزینهتر است و درنتیجه، قیمت نهایی خودرو نیز گرانتر خواهد بود. بهعنوان مثال، انژکتورهای پیشرانهی GDI باید از انژکتورهای سیستم پاشش چندنقطهای مقاومتر باشند؛ زیرا باید حرارت و فشار ناشی از صدها یا حتی هزاران انفجار کوچک در هر دقیقه را تحمل کنند. علاوهبراین، بهدلیل اینکه سیستم GDI باید بتواند سوخت را داخل محفظهی احتراقی تزریق کند که فشار زیادی دارد، فشار در ریلها و مسیرهای سوخترسانی آن باید بسیار بیشتر باشد. سیستمهای سوخترسانی GDI میتوانند با فشار صدها بار یا اتمسفر (هزاران پاوند بر اینچ مربع) کار کنند؛ درحالیکه فشار در سیستمهای پاشش چندنقطهای از ۲.۵ تا ۴ بار یا اتمسفر (۴۰ تا ۶۰ پاوند بر اینچ مربع) است.
ذکر این نکته لازم مینماید که قیمت قطعات سیستم GDI روبهکاهش است؛ اما همچنان سیستم انژکتور چندنقطهای کمهزینهتر و برای اکثر خودروهای اقتصادی بهاندازهی کافی جوابگو است. علاوهبراین، بعضی از مالکان خودروهایی با پیشرانههای GDI (بهخصوص در خودروهای مجهز به توربوشارژر) اعلام کردهاند افزایش تشکیل رسوبات کربن در پشت سوپاپهای هوا را شاهد هستند که بهمرورزمان، باعث کاهش جریان هوای ورودی به موتور و افت عملکرد آن میشود. دلیل تشکیل رسوبات کربن این است که در اکثر خودروها با وجود فیلتر هوا، هوای ورودی به موتور تا حدی کثیف است و سیستمهای جدید بازگشت دوباره گازهای اگزوز به داخل موتور و سیستمهای تهویهی بخارهای روغن در محفظهی میللنگ میتوانند میزان چشمگیری آلودگی وارد هوای ورودی به موتور کنند. همچنین، در سیستم تزریق مستقیم برخلاف سیستمهای پاشش چندنقطهای، انژکتوری پشت سوپاپها وجود ندارد که بنزین و مواد پاککنندهی موجود در آن را بهطرف سوپاپها بپاشد. بههمیندلیل، در طول هزاران کیلومتر رانندگی ممکن است رسوبات و کثیفی زیادی داخل موتور تشکیل شود.

سیستم تزریق مستقیم سوخت با دیگر فناوریهای خودرو سازگاری دارد؟
خودروسازان مشغول یافتن انواع و اقسام روشهای جدید برای بهبود و اصلاح بیشتر موتور احتراق داخلی به کمک فناوری تزریق مستقیم سوخت هستند. بهعنوان مثال، بعضی خودروسازان از سیستم GDI همراهبا توربوشارژر استفاده میکنند تا پیشرانههایی با حجم پایین تولید کنند که ازنظر مصرف سوخت مشابه موتور تنفس طبیعی کمحجم، ولی ازنظر توان تولیدی درحد انواع حجیم تنفس طبیعی باشند.
ایران خودرو و سایپا نیز تلاشهایی در این زمینه انجام دادهاند. برای مثال، سایپا خانوادهی پیشرانههای سه سیلندر را بهکمک شریک خارجی طراحی و در سال ۱۳۹۶، مهندس جهرودی، مدیرعامل وقت این شرکت، آن را رونمایی کرد. همچنین انواع پیشرانههای سه سیلندر ایران خودرو در شرکت ایپکو درحالطراحی است.
قطعات و سیستمهای کمکی و جانبی پیشرانههای احتراقی
- سیستم برق شامل شمع، وایر، کوئل (دلکو)، دینام و باتری
- سیستم خنککاری شامل رادیاتور، فن، سیال خنککننده، لوله و شلنگهای انتقال سیال و درِ رادیاتور
- سیستم اگزوز شامل انبارهای اگزوز و منیفولد چدنی (هدرز آلیاژی) و لولهی اگزوز
- سیستم ورودی هوا شامل منیفولد ورودی هوا و فیلتر هوا و توربوشارژ (سوپرشارژ)
- سیستم روانکاری شامل روغن، فیلتر روغن، پمپ روغن و کارتر
- سیستم فرمان هیدرولیک
- تسمهدینام
سیستم خنککاری
با وجود اینکه اصلاحات فراوانی در موتورهای بنزینی انجام شده، هنوزهم ازنظر تبدیل انرژی بازدهی چندانی ندارند. قسمت عمدهی انرژی موجود در بنزین، یعنی حدود ۷۰درصد آن، به گرما تبدیل میشود و کنترل و دفع این گرما و حرارت، برعهدهی سیستم خنککننده است. برای درک بهتر، مثلا سیستم خنککنندهی خودروی درحالحرکت در بزرگراه به اندازهای حرارت دفع میکند که میتوان با آن دو خانه با متراژ متوسط را گرم کرد وظیفهی اصلی سیستم خنککننده، جلوگیری از افزایش بیشازحد دمای موتور است که این کار را با انتقال حرارت به هوای محیط اطراف انجام میدهد.
باوجوداین، سیستم خنککننده چند وظیفهی مهم دیگر نیز دارد. پیشرانهی خودرو در دماهای نسبتا زیاد بهترین عملکرد را دارد. هنگامیکه موتور سرد است، قطعات آن زودتر فرسوده میشوند و موتور بازدهی کمتر و آلایندگی بیشتری دارد. بنابراین، وظیفهی مهم دیگر سیستم خنککننده این است که اجازه دهد پیشرانه در سریعترین زمان ممکن گرم شود و سپس، آن را در دمایی ثابت نگه دارد.

اصول پایهی کارکرد سیستم خنککننده
داخل پیشرانهی خودروها سوخت پیوسته درحالاحتراق است. مقدار زیادی از حرارت ناشی از احتراق مستقیم از سیستم اگزوز خارج میشود؛ اما مقداری از آن جذب موتور میشود و دمای مجموعه را افزایش میدهد. پیشرانه وقتی بهترین کارکرد را دارد که دمای سیال خنککنندهی آن حدود ۹۳ درجه سانتیگراد باشد. در این دما:
- محفظهی احتراق بهاندازهی کافی داغ است تا سوخت را کاملا تبخیر کند و احتراق بهتری صورت گیرد و گازهای آلاینده کاهش یابند.
- روغنی که برای روانکاری موتور استفاده میشود، گرانروی کمتری دارد و رقیقتر است؛ بنابراین، قطعات موتور آزادانهتر حرکت میکنند و هنگام بهگردشدرآوردن قطعات موتور نیروی کمتری هدر میرود.
- فرسایش قطعات فلزی کمتر است.
دو نوع سیستم خنککننده در خودروها یافت میشود: آب خنک و هوا خنک.
۱. سیستم خنککنندهی آبخنک: سیستم خنککننده در خودروهای آبخنک، سیال خنککننده را داخل لولهها و مجراهای درون موتور بهگردش در میآورد. وقتی سیال درون پیشرانهی داغ گردش میکند، حرارت را جذب و موتور را خنک میکند. وقتی سیال از موتور خارج شد، از درون مبدلی حرارتی یا رادیاتور عبور میکند که حرارت سیال را به جریان هوایی انتقال میدهد که از لابهلای پرههای آن عبور میکند. در این سیستم، دمای موتور با دقت بسیاری کنترل میشود. یکی از آسیبهای نسبتا رایج در این سیستمها، مسدودشدن فضای بین پرههای رادیاتور و اختلال در سیستم خنککاری است. این انسداد معمولا ازطریق برخورد حشرات و ماندن آنها لابهلای پرههای رادیاتور و ضربه و فشار بهوجود میآید. بههمیندلیل، توصیه میشود بهصورت دورهای و بسته به شرایط محیطی و جوّی، رادیاتور از این نظر وارسی شود.

۲. سیستم خنککنندهی هواخنک: بعضی از خودروهای قدیمی و بسیار اندکی از نمونههای جدید، از سیستم خنککنندهی هواخنک برای کنترل دمای پیشرانه بهره میبرند. در این سیستم بهجای گردش سیال درون موتور، سرتاسر قسمت خارجی بلوک موتور را پرههای آلومینیومی (فین) احاطه کردهاند که حرارت را از سیلندرها دفع میکنند. جریان هوا بهوسیلهی یک فن قوی از میان این پرهها عبور میکند و این انتقال حرارت به هوا باعث خنکشدن موتور میشود. بهدلیل اینکه اکثر خودروها از نوع آبخنک هستند، در این مقاله بیشتر به این نوع از سیستم خنککننده میپردازیم.
در سیستم هواخنک، ازآنجاییکه امکان کنترل دمای موتور با دقت زیاد امکانپذیر نیست؛ درنتیجه، آلایندههای بیشتری تولید میشوند. همچنین، بهدلیل آنکه دیگر دیوارهای شامل لولههای سیال پیشرانه را دربرنمیگیرد، سروصدای موتور بیشتر است. مهمترین دلیل استقبال خودروسازان از موتورهای آبخنک، قوانین محیطزیستی ناظر بر آلودگی هوا و صوتی هستند. بدون درنظرگرفتن این ملاحظات، موتورهای هواخنک هم ارزانتر هستند و هم کمتر به نگهداری نیاز دارند.
مسیرها و مجاری عبور سیال
سیستم خنککننده خودرو از تعداد زیادی شیکنگ و مجرای عبور آب تشکیل شده است. پمپ آب، سیال را داخل بلوک سیلندر میفرستد و در آنجا، سیال وارد مجراهای موجود در اطراف سیلندرها میشود. سپس، وارد مجراهای سرسیلندر میشود و موتور را ترک میکند. ترموستات در قسمتی قرار دارد که سیال موتور را ترک میکند. اگر ترموستات بسته باشد، مجاری اطراف ترموستات سیال را مستقیم بهسمت پمپ آب برمیگردانند. اگر ترموستات باز باشد، سیال ابتدا وارد رادیاتور میشود و بعدازآن، بهسمت پمپ آب بازمیگردد. مسیری جداگانه برای سیستم گرمایش یا بخاری خودرو نیز وجود دارد. سیال از سرسیلندر وارد این مسیر میشود و پس از عبور از رادیاتور بخاری، دوباره بهسمت پمپ آب برمیگردد.
سیال خنککننده
خودروها در محدودهی دمای محیطی وسیعی (زیر صفر تا بالاتر از پنجاه درجه) کار میکنند. بنابراین، هر سیالی که برای خنککردن موتور استفاده میشود، دمای انجماد بسیار پایین و دمای جوش بالا و ظرفیت حفظ میزان زیادی حرارت (ظرفیت گرمایی فراوانی) باید داشته باشد.
آب یکی از بهترین سیالات برای حفظ حرارت است؛ اما در دمای صفر درجه منجمد میشود که درمقایسهبا دماهای زیر صفر در وضعیت کاری موتور دمای زیادی است؛ بنابراین، برای استفاده در این سیستم مناسب نیست. سیالی که اکثر خودروها از آن استفاده میکنند، ترکیبی از آب و اتیلن گلیکول با فرمول C2H6O2 است که ضدیخ نیز نامیده میشود. با افزودن اتیلن گلیکول به آب، دمای جوش و انجماد آن تا حد زیادی بهبود مییابد.
| مشخصات | دمای انجماد | دمای جوش |
|---|---|---|
| آب خالص | ۰ | ۱۰۰ |
| ترکیب ۵۰-۵۰ آب و اتیلن گلیکول | ۳۷- | ۱۰۶ |
| ترکیب ۳۰-۷۰ آب و اتیلن گلیکول | ۵۵- | ۱۱۳ |
گاهی اوقات ممکن است دمای سیال به ۱۲۱ تا ۱۳۵ درجهی سانتیگراد برسد. حتی با اضافهکردن اتیلن گلیکول، این دماها باعث جوشیدن سیال میشود؛ ازاینرو، برای افزایش نقطهی جوش سیال باید کار دیگری نیز انجام داد.
برای اینکه نقطهی جوش سیال بیشازاین افزایش پیدا کند، در سیستم خنککننده از فشار استفاده میکنند. درست همانطورکه دمای جوش آب در زودپز بالاتر است، اگر سیستم خنککننده را زیرفشار قرار دهید، دمای جوش سیال نیز بالاتر میرود. سیستم خنککننده اکثر خودروها با حداکثر فشار ۱۰۳.۴ کیلوپاسکال کار میکند. ضدیخ مواد افزودنی مقاوم دربرابر زنگزدگی و خورندگی را نیز دربردارد.
پمپ آب (واترپمپ)
پمپ آب، پمپی گریزازمرکز سادهای است که تسمهی متصل به میللنگ آن را بهگردش درمیآورد. این پمپ بلافاصله پس از روشنشدن خودرو، شروع به فعالیت میکند.

پمپ آب (واترپمپ)
پمپ آب هنگام چرخش با استفاده از نیروی گریزازمرکز سیال را به خارج از پرههای خود هدایت میکند. قسمت ورودی سیال به پمپ، نزدیک مرکز آن است تا سیالی که از رادیاتور به پمپ بازمیگردد، به پرههای آن برخورد کند. پرههای پمپ سیال را بهسمت خارج از آن پرتاب میکنند تا وارد پیشرانه شود.
مجاری سیال خنککننده
داخل بلوک موتور و سرسیلندر مجاری زیادی با ریختهگری یا ماشینکاری ایجاد شده تا سیال در آنها جریان پیدا کند. این مجاری جریان سیال را به گرمترین قسمتهای موتور هدایت میکنند. دمای محفظهی احتراق موتور ممکن است به ۲۵۰۰ درجهی سانتیگراد برسد؛ بنابراین، خنککردن قسمت اطراف سیلندرها بسیار مهم است.
قسمتهای اطراف سوپاپهای دود، بسیار حیاتی هستند و تقریبا تمام فضای داخل سرسیلندر در اطراف سوپاپها با سیال پر میشوند که جزو ساختار سرسیلندر نیستند. اگر موتور بهمدت طولانی بدون خنکشدن کار کند، ممکن است اصطلاحا قفل شود. در این وضعیت، پیستون بهحدی داغ شده که به دیوارهی سیلندر جوش میخورد. معمولا این حالت بهمعنای نابودی کامل موتور است.
همانطور که در شکل زیر میبینید دیوارههای سیلندر نسبتا نازک هستند و قسمت عمده بلوک موتور خالی است.

راهی جالب برای کاهش فشار به سیستم خنککننده، کاهش مقدار حرارتی است که از محفظهی احتراق به قطعات فلزی موتور منتقل میشود. در بعضی از موتورها، با پوشاندن داخل قسمت فوقانی سرسیلندر با لایهای نازک از سرامیک این کار را انجام میدهند. سرامیک رسانایی گرمایی ضعیفی دارد؛ بنابراین، حرارت کمتری به فلزات منتقل و حرارت بیشتری از اگزوز دفع میشود.
رادیاتور
رادیاتور نوعی مبدل حرارتی محسوب میشود و طوری طراحی شده تا حرارت را از سیال داغی که درون آن جریان دارد، به جریان هوایی انتقال دهد که ازطریق فن از میان پرههای آن عبور میکند. اکثر خودروهای جدید از رادیاتورهای آلومینیومی استفاده میکنند. این رادیاتورها با جوشدادن پرههای آلومینیومی نازک به لولههای آلومینیومی صاف و مسطح ساخته میشوند. سیال از قسمت ورودی وارد رادیاتور شده و پس از عبور از تعداد زیادی لوله که موازی با یکدیگر نصب شدهاند، از رادیاتور خارج میشود. پرهها حرارت را از لولهها به جریان هوایی انتقال میدهند که از رادیاتور عبور میکند.

گاهی اوقات داخل لولههای رادیاتور نوعی پرههای خمیده بهنام آشفتهساز جریان قرار داده میشود که آشفتگی جریان سیال درون لولهها را افزایش میدهد. اگر سیال خیلی آرام از لولهها عبور میکرد، فقط بخشی از سیال مستقیما خنک میشود که در تماس با لولهها است. مقدار حرارتی که از سیال درحالجریان به لولهها منتقل میشود به اختلاف دمای میان لوله و سیالی بستگی دارد که در تماس با آن است. بنابراین، اگر سیالی که در تماس با لوله است، سریع خنک شود، حرارت کمتری منتقل خواهد شد. با ایجاد آشفتگی جریان درون لوله، کل سیال باهم ترکیب میشود و دمای قسمتی از سیال را بالا نگه میدارد که با لولهها تماس دارد تا بتوان حرارت بیشتری به لولهها منتقل کرد و از کل سیال درون لوله بهخوبی استفاده شود.
درِ رادیاتور
درواقع، درِ رادیاتور نقطهی جوش سیال را تا ۲۵ درجهی سانتیگراد افزایش میدهد؛ همانطورکه زودپز دمای جوش آب را افزایش میدهد. درِ رادیاتور سوپاپ تخلیهی فشار است و فشار قابلتحمل آن در خودروها معمولا ۱۵ پاوند بر اینچ مربع است. وقتی آب زیرفشار باشد، نقطهی جوش آن افزایش مییابد.

هنگامیکه دمای سیال درون سیستم خنککننده افزایش مییابد، حجم آن بیشتر و به ایجاد فشار در سیستم منجر میشود. درِ رادیاتور، تنها مکانی است که این فشار میتواند از آن خارج شود؛ بنابراین، نحوهی تنظیم میزان سفتی فنر درِ رادیاتور حداکثر فشار قابلتحمل در سیستم خنککننده را تعیین میکند. وقتی فشار به ۱۵ پاوند بر اینچ مربع میرسد، سوپاپ درِ رادیاتور بازمیشود و سیال میتواند از سیستم خارج شود. سیالی که در این حالت از سیستم خارج میشود، وارد لوله منبع انبساط شده و داخل منبع انبساط میریزد. این ساختار هوا را از سیستم خنککننده خارج میکند. هنگامیکه رادیاتور دوباره خنک میشود، در سیستم خنککننده خلأ ایجاد خواهد شد. در اثر این خلأ، سوپاپ فنری دیگری بازمیشود و سیال را از کف منبع انبساط به داخل رادیاتور میکشد. این سیال جایگزین نمونهای میشود که قبلا دراثر فشار از سیستم خارج شده بود.
ترموستات
وظیفهی اصلی ترموستات اجازهی افزایش سریع دمای پیشرانه در شروع کار و ثابت نگهداشتن دمای کاری است. ترموستات با تنظیم مقدار آبی که وارد رادیاتور میشود، این کار را انجام میدهد. در دماهای پایین، دریچهی خروجی ترموستات بهسمت رادیاتور کاملا مسدود است و کل سیالی که در گردش است، دوباره داخل موتور برمیگردد.
وقتی دمای سیال به ۸۲ تا ۹۱ درجهی سانتیگراد میرسد، ترموستات شروع به بازشدن میکند و به سیال اجازه میدهد درون رادیاتور جریان پیدا کند. وقتی دمای سیال به ۹۳ تا ۱۰۳ درجهی سانتیگراد میرسد، ترموستات کاملا بازمیشود.

اگر فرصت آزمایش ترموستات را داشته باشید، خواهید دید بخش جذابی از خودرو است. میتوانید ترموستات را درون ظرفی قرار دهید که آب داخل آن روی اجاق درحالجوشیدن است. با افزایش دمای سوپاپ، ترموستات حدود ۲.۵ سانتیمتر بازمیشود.
عملکرد ترموستات به سیلندر کوچکی بازمیگردد که درون بخش میانی آن قرار گرفته است. داخل این سیلندر با موم پر شده که در دمای حدود ۸۲ درجهی سانتیگراد بهتدریج آب میشود. ترموستاتهای مختلف در دماهای متفاوتی بازمیشوند؛ ولی ۸۲ درجه دمای رایج آن است. میلهای که به سوپاپ ترموستات متصل است، با فشار داخل موم قرار گرفته است. وقتی موم آب میشود، حجم آن بهاندازهی چشمگیری افزایش مییابد و میله را از درون سیلندر خارج و سوپاپ ترموستات را بازمیکند. دلیل انبساط زیاد موم این است که علاوهبر انبساط ناشی از حرارت از حالت جامد به مایع تبدیل میشود.
ذکر این نکته لازم مینماید که از همین روش برای بازشدن خودکار دریچههای تهویهی گلخانهها و پنجرههای سقفی نیز استفاده میکنند که روبهآسمان بازمیشوند. البته در این دستگاهها، موم در دمای پایینتری آب میشود.
فن خنککننده
فن خنککننده نیز مانند ترموستات باید در کنترل باشد تا دمای ثابت کارکرد موتور حفظ شود. عملکرد این فنها را کلید حرارتی یا کامپیوتر خودرو کنترل میکند و هنگامی روشن میشوند که دمای سیال از مقدار تعیینشده بیشتر شود. هنگامی فنها خاموش میشوند که دمای سیال از مقدار تعیینشده پایینتر رفت.

پیشتر و در خودروهای قدیمی دیفرانسیلعقب که پیشرانه بهصورت طولی قرار گرفته، معمولا فنها ازطریق اتصال به موتور با تسمه بهگردش درمیآمدند. این فنها کلاچ هیدرولیکی با کنترل حرارتی دارند. این کلاچ در مرکز فن در قسمتی واقع شده که جریان هوا از رادیاتور عبور میکند. عملکرد این کلاچ هیدرولیکی بسیار شبیه انتقال گشتاور به روش کوپلینگ سیال در خودروهای چهارچرخمحرک است.
سیستم گرمایش (بخاری) خودرو
شاید این توصیه را شنیده باشید که اگر دمای موتور خودروتان بیشازحد افزایش یافت، تمام شیشهها را پایین بیاورید و فن بخاری را در حالت دور تند روشن کنید. دلیل این توصیه آن است که سیستم گرمایش خودرو درواقع سیستم خنککنندهی ثانویهای است که بازتاب سیستم خنککنندهی اصلی است و وظیفهی انتقال حرارت پیشرانه به درون کابین را برعهده دارد.
رادیاتور بخاری داخل داشبورد خودرو نصب شده است. گردش فن بخاری باعث عبور جریان هوا از رادیاتور بخاری میشود و هوای داغ را وارد کابین سرنشینان میکند. سیال داغ از سرسیلندر وارد رادیاتور بخاری میشود و پسازآن، دوباره به پمپ آب برمیگردد. بنابراین، فارغ از اینکه ترموستات بسته یا باز باشد، بخاری به کار خود ادامه میدهد.
درنتیجه، هنگامی که دکمه A/C خاموش باشد و از بخاری خودرو استفاده میکنید، با خیال راحت میتوانید کمی پنجره را پایین بدهید و از تضاد هوای سرد و گرم لذت ببرید؛ چون این انرژی بههرشکل بههدر خواهد رفت.
سیستم روانکاری موتور
سیستم روانکاری، روغن را به همهی قطعات متحرک موتور میرساند. درمجموع، کار سیستم به این صورت است که پمپ، روغن را از سینی کارتر دریافت میکند و درادامه، آن را ازطریق مجاری تعبیهشده در بلوک سیلندر به یاتاقانهای ثابت میللنگ میرساند. مقداری روغن از یاتاقانهای ثابت ازطریق سوراخهای موجود در میللنگ به یاتاقانهای متحرک میرسد. سپس، مقداری از روغن یاتاقانهای متحرک میللنگ روی جدارهی سیلندرها پاشیده میشود. در موتور خورجینی، روغن از یاتاقان متحرک مربوطبه هر سیلندر روی جدارهی سیلندر مقابل میریزد. بدینترتیب، پیستون و رینگهای پیستون و گژنپین نیز روغنکاری میشوند. گفتنی است این قطعات بهصورت مداوم درحال جابهجایی روی سطوح مختلف هستند.
درعینحال، روغن ازطریق لولهی مخصوص به سرسیلندر میرسد و پس از عبور از شاهلوله، یاتاقانهای میلسوپاپ و اجزای سیستم محرک سوپاپ را روغنکاری میکند. روغن ازطریق میل تایپیتهای توخالی جریان مییابد و انگشتیها و ساقهای سوپاپ را روغنکاری میکند.

در بسیاری از موتورها روی هر شاتون شیارها یا سوراخهای کوچک فوران روغن وجود دارد. به کمک این شیارها یا سوراخها پیستون و جدارهی سیلندر بهتر روغنکاری میشود. وقتی سوراخ شاتون در هر دور چرخش میللنگ، یکبار با سوراخ روغن یاتاقان گرد ثابت جفت میشود، روغن از آن فوران میکند. پس از آنکه روغن به همهی قطعات پیشرانه رسید، دوباره به درون سینی کارتر میچکد.
روغن موتور
روغن در پیشرانههای احتراق داخلی چندین وظیفه برعهده دارد:
۱. روغن قطعات متحرک را روغنکاری میکند تا کمتر ساییده شوند: خلاصی بین قطعات متحرک، مانند یاتاقانها و محورها، با روغن پر میشود. قطعات روی لایهای از روغن حرکت میکنند. روغنکاری خوب و باکیفیت اتلاف توان در موتور کاهش مییابد؛
۲. روغن با گردش در موتور گرمای آن را جذب میکند: روغن داغ به سینی کارتر بازمیگردد و گرمای خود را پس میدهد. مقداری از این گرما ازطریق جدارهی سینی کارتر در هوای اطراف دفع میشود. پیشرانه ممکن است روغنپاشهایی داشته باشد که روغن را به زیر پیستونها بپاشند. بدینترتیب، گرمای کف پیستونها نیز کاهش مییابد و خنکتر فعالیت میکنند؛
۳. روغن، خلاصی بین یاتاقانها و یاتاقان گردهای چرخان را پر میکند: وقتی بارهای سنگین ناگهانی بر یاتاقانها وارد میشود، روغن بهمثابهی ضربهگیر عمل میکند. درنتیجه، یاتاقان کمتر ساییده میشود؛
۴. روغن به درزبندی رینگهای پیستون با جدارههای سیلندر کمک میکند: روغن علاوهبر روانکاری پیستون و رینگها، با قرارگیری بین رینگپیستون و بدنهی سیلندر، در فشار بالای محفظهی احتراق به درزبندی بهتر این قسمت نیز کمک میکند؛
۵. روغن بهصورت پاککننده عمل میکند: روغن با جذب گردوغبار، یاتاقانها و سایر اجزای موتور را تمیز میکند و آنها را به سینی کارتر میبرد. ذرات درشت در ته سینی تهنشین میشوند و و ذرات ریز نیز پس از عبور از فیلتر روغن تصفیه میشوند.
ویژگیهای روغن موتور
مهمترین ویژگی روغن موتور ویسکوزیتهی مناسب است. ویسکوزیته (گرانروی) نشاندهندهی مقاومت روغن دربرابر حرکت است. روغنی که ویسکوزیتهی آن کم باشد، رقیق است و بهآسانی جاری میشود. درمقابل، روغنی که ویسکوزیتهی آن زیاد باشد، غلیظ است و آهستهتر حرکت میکند. روغن موتور باید ویسکوزیتهی مناسبی داشته باشد تا بتواند بهآسانی به همهی قطعات متحرک پیشرانه برسد. روغن نباید خیلی رقیق باشد. نمونهای که ویسکوزیتهی کمی داشته باشد، بین قطعات متحرک موتور پایداری مناسبی از خود نمیتواند نشان دهد. اگر روغن خیلی رقیق باشد، از بین قطعات متحرک بیرون رانده میشود و این قطعات بهسرعت ساییده میشوند.
افزونبراین، روغنی که خیلی غلیظ یا ویسکوزیتهی آن زیاد باشد، بهویژه وقتی پیشرانه و روغن سرد باشند، خیلی آهسته به قطعات موتور میرسد. این کُندی حرکت هم سبب سایش سریع پیشرانه میشود. سایر ویژگیهای روغن موتور عبارت هستند از:
- مقاومت دربرابر تشکیل کربن و اکسایش روغن
- بازدارندههای خوردگی و زنگزدگی
- مقاومت دربرابر کفکردن
- پاککننده و پخشکننده
- مقاومت دربرابر فشار شدید
سیستم برق
سیستم برقرسانی امکان فعالیت سایر بخشهای خودرو را فراهم میکند و حذف آن، برابر است با اختلال در کارکرد تمامی اجزای دیگر خودرو ازجمله پیشرانه و سیستم خنککنندهی موتور و حتی سایر اجزا اعم از سیستم تعلیق و ترمز. ازآنجاکه سیستم برق یکی از بخشهای گسترده و پیچیدهی خودرو بهشمار میرود، زیرمجموعههای بسیار زیادی دربردارد که هرکدام وظایف خاصی دارند و بهصورت مکمل با دیگر سیستمهای برقی یا غیربرقی خودرو کار میکنند.
دستهبندی ابعاد عملکرد سیستم برق خودرو
بهطور کلی، سیستم برق خودرو را از سه جنبه میتوان بررسی کرد:
۱. جنبهی مکانیکی: تأمین توان الکتریکی لازم پیشرانه؛
۲. جنبهی کنترلی: تأمین توان لازم مدارهای چراغها، ترمز و…؛
۳. جنبهی امنیتی و رفاهی: سیستم صوتی، تهویهی کابین سرنشینان، سیستم دزدگیر و… .
جریان برق لازم سیستمهای برقی خودرو از باتری اسیدی یا اتمی تأمین میشود که زیر کاپوت قرار دارد و جریان دینام آن را باردیگر شارژ میکند. یکی از سیستمهای مهم برقی خودرو، سیستم جرقهزنی است. این سیستم از اجزای مختلفی مانند کویل و دلکو، شمع، وایر شمع و… تشکیل شده که وظیفهی آن ایجاد جرقه برای احتراق درون سیلندر (مرحلهی سوم در موتورهای بنزبنی) است.
برخی اجزا و قطعات سیستم برق خودرو
باتری و دینام
باتری منبع برقرسانی در خودرو محسوب میشود و تمامی توان الکتریکی لازم خودرو را تأمین میکند. در طرف مقابل، دینام وظیفهی شارژ نگهداشتن باتری را برعهده دارد. دینام بهوسیلهی تسمه به میللنگ پیشرانه متصل است و جریان الکتریسیتهی لازم برای شارژ باتری را تولید میکند.

کویل
خودروهای مجهز به پیشرانههای پیستونی احتراق داخلی بنزینی، برای تولید جرقه و نیرو داخل سیلندر به ولتاژ بالا، یعنی بین ۷۰۰۰ تا ۲۵۰۰۰ نیاز دارند. البته، گفتنی است این ولتاژ بالا بهخودیخود خطرناک نیست؛ زیرا تنها ولتاژ مؤثر برای برقگرفتگی نیست. اختلاف ظرفیت دو سر باتری خودرو (خودروهای معمولی) چیزی درحدود دوازده ولت است و احتمال کمشدن آن درصورت نحوهی استفاده و عمر باتری خودرو وجود دارد. این اختلاف ظرفیت بهتنهایی نمیتواند باعث ایجاد جرقه در شمعها شود؛ بههمیندلیل، مهندسان خودرو قطعهای به نام کویل را طراحی کردند.

اجزای کویل
اصول کار کویل برمبنای القای جریان الکتریکی است که بین سیمپیچهای درون آن انجام میشود. سیمپیچ هم قطعهای متشکل از سیم است که اطراف یک محور با فاصلههای برابر و بدون اتصال حلقهها پیچیده میشود. دو سیمپیچ و مغزی درونی هم اساس کار کویل ماشین هستند. سیمپیچ اولیه با دور پایین به دور سیمپیچ ثانویه با دور بالا قرار دارد و جریان الکتریکی واردشده به سیمپیچ اولیه باعث القای الکتریکی در سیمپیچ ثانویه میشود و سیمپیچ ثانویه ولتاژ را تا چندینهزار برابر افزایش میدهد. در این وضعیت، قطعهای به نام دلکو وظیفه دارد با مهار این ولتاژ باعث شود هر شمع در زمان درست جرقه بزند. کویلهای بهکاررفته در خودروها، به سه دسته تقسیم میشوند:
۱. کویلهای سادهای که از یک استوانه و دلکو تشکیل شده و وظیفهی مرتبکردن جرقهها را برعهده دارند و بیشتر در خودروهای کاربراتوری استفاده میشوند؛
۲. مانند نمونهی بهکار رفته در پراید و پژو که از یک کویل مجزا، اختلاف ظرفیت مصرفی مناسب برای شمعها گرفته میشود. البته، اساسیترین مشکل این مدل کویل خودرو این است که در پی خرابی میتواند صدمات جدی به موتور ماشین وارد کند؛
۳. کویل پژو 206 و کویل پژو 207 و تندر 90 از این دسته کویل ماشین هستند که برای هر سیلندر و شمع، یک کویل جداگانه درنظر گرفته شده است و درصورت خرابی هر کویل، نیازی به تعمیر دیگری نیست.
بررسی وجود نقص فنی در کویل خودروهای کاربراتوری، تست وایر، تست شمع و سیستم جرقهزنی یا اتصال سروایر به بدنهی خودرو با استفاده از یک شمع یا پیجگوشتی انجام میشود. این کار میتواند باعث ایجاد شوک و خرابشدن سیستم برق خودرو شود؛ ولی برای پیداکردن سریع خرابی باید انجام شود. در خودروهای انژکتوری برای جلوگیری از آسیب ECU، از انجام این کار خودداری کنید و بهجای آن از چراغ تست مخصوص این کار استفاده کنید. بهمنظور تست استاندارد کویل، میتوان از اهممتر استفاده کرد.
دلکو
دلکو اولینبار در سال ۱۹۱۰ روی یکی از مدلهای «کادیلاک» عرضه شد. وظیفه این قطعه در پیشرانههای درونسوز یا کاربراتوری به این صورت تعریف میشود که از طرفی به جریان برق تولید شده از سمت کوئل شدت می بخشد و در سوی دیگر جریان برق را به شمع میرساند. درواقع برق اولیه ازطریق کوئل ایجاد میشود و دلکو کمک میکند که این جریان برق، قطع و وصل شود. به دلکو تقسیمگر یا مقسم برق هم گفته میشود چرا که برق ایجاد شده در کویل را گرفته و تلاش میکند که آن را بهصورت منظم و یکسان به سر شمعهای سیلندر برساند. به این روش «سیستم جرقهزنی سنتی» هم گفته میشود.

چرا دلکو از سیستم جرقهزنی خودروها حذف شد؟
سیستم جرقهزنی سنّتی یا دلکو مشکلاتی بههمراه داشت که به لرزش خودرو و افزایش مصرف سوخت و کاهش بازده موتور خودرو منجر میشد. باوجوداین، شاید مهمترین دلیل حذف دلکو، بازدهی جرقه باشد.
دَوَران میللنگها هرقدر سریعتر باشد، چکش برق دلکو سریعتر میچرخد و پلاتین سریعتر بازوبسته میشود و درنتیجه، عملیات جرقهزنی سریعتر صورت میگیرد. پلاتین، کلید قطعووصل جریان کویل است. در این وضعیت، بهدلیل کوتاهشدن زمان قطعووصل پلاتین، کوئل فرصت کمتری برای شارژ پیدا میکند و درنهایت، جرقههای ضعیفی تولید میشود.
بهدلیل فاصلههای متفاوتی که هریک از شمعها با دلکو دارند، طول وایر شمعهایی که شمعها را به دلکو وصل میکنند، نیز متفاوت است. این مسئله موجب میشود شدت ورود جریان برق به شمعها یکی نباشد و عملکرد سیستم دچار افت شود.
پلاتینهای موجود در دلکو نقش اصلی را در عمل قطعووصل جریان برق رسیده از کویل ایفا میکنند. هر نوع پوسیدگی و خوردگی یا ایراد در پلاتینها موجب میشود که نتوانند با تمام توان کار کنند.
یکی از معایب اصلی دلکو تنطیمنبودن جایگاه آن و نداشتن زمانبندی دقیق و منظم برای تقسیمکردن جریان برق به شمع خودرو است. این مسئله زمانی اتفاق می افتد که عملکرد دلکو را میلسوپاپ خودرو دچار اختلال کند. بهطور کلی عملکرد دلکو وابسته به میلسوپاپ است؛ به این صورت که در انتهای دلکو و ابتدای میلسوپاپ چرخدندههایی وجود دارند که درگیرشدنشان باهم موجب بهکارافتادن دلکو میشود. بُروز کوچکترین جابهجایی در جایگاه اصلی دلکو موجب اختلال در برقرسانی آن خواهد شد.
وایر
جریان الکتریسیته باید به شمعها برسد تا جرقه ایجاد شود و این کار را وایر شمع و لایهی عایق آن انجام میدهد. وایرها اتصال بین کویل و شمعها را ایجاد میکنند.

کامپیوتر خودرو
در خودروهای انژکتوری برای تنظیم و کنترل مقدار سوخت مصرفی از کامپیوتر استفاده شده است. از دیگر کاربردهای کامپیوتر میتوان به افزایشدهنده امنیت و امکانات رفاهی خودرو و البته عیبیاب پیشرفته اشاره کرد.

مدارهای سیستم برق خودرو
این سیستم برای انجام وظایف مختلف از مدارهای مختلفی تشکیل شده است. برخی از مدارهای سیستم برق خودرو عبارتاند از: مدار سیستم جرقهزنی، دینام و استارت، سیستم خنککننده (مدار فن خنککننده)، چراغهای جلو و عقب، چراغهای راهنما، قفل مرکزی و دزدگیر، گرمکن شیشه عقب، بخاری، برفپاککن و … .

جمعبندی
پیشرانهی خودروهای امروزی حاصل دانش هزارانسالهی بشر است که آن را میتوان تجلی تمام دانش بشر دانست. البته این جمله، این موضوع را نیز نشان میدهد که دانش بشر با وجود چنین پیشرفتی هنوز بسیار اندک است و از راهی طولانی برای توسعهی محصولاتی کمنقص خبر میدهد.
آموزشهای جامع شناخت خودرو
.: Weblog Themes By Pichak :.
ورود کاربران
خوش آمدید! لطفا وارد حساب خود شوید