جبرئیل گفت: حسین علیه السّلام با لب تشنه، و تنها و غریب و بى‏ یار و یاور کشته مى ‏شود، اگر او را در آن روز ببینى، چنین صدا مى ‏زند: «وا عطشاه! وا قلّة ناصراه‏ !، اى واى از سوز تشنگى، اى واى از کمى یاور!»

«حسین در طول نهضت حماسی خود خاندان و همراهان خود را چنان با استقامت و پایداری آشنا نمود كه هر یك جلوه‌ای از استقامت حسینی شدند در این میان، حضرت زینب چنان درس آموخت كه استقامت و پایداری او پس از عاشورا در دوران اسارت و رویاروئی با یزید درخشان ترین صحنه‌های استقامت و پایداری بشری است.
در حماسه حسینی، آن کسی که بیش از همه این درس را آموخت و بیش از همه این پرتو حسینی بر روح مقدس او تأبید خواهر بزرگوارش زینب «س» بود. براستی که موضوع عجیبی است. زینب با آن عظمتی که از اول داشته است و آن عظمت را در دامن زهرا «س» و از تربیت علی (ع) به دست آورده بود، در عین حال زینب بعد از کربلا با زینب قبل از کربلا متفاوت است یعنی زینب بعد از کربلا شخصیت و عظمت بیشتری دارد.»

گفتار شهید مطهری درباره جایگاه حضرت زینب (س) صاحب دومین شب و دومین روز از ایام دهه نخست محرم بنا بر سنت تاریخی، دارای نکته‌های تاریخی است که به شب ورود به کربلا نیز مشهور است. وقتی شمر ملعون، سر حسین (ع) را از قفا برید و با تک تک یاران مظلوم فرزند علی بن ابی طالب (ع) و نواده رسول الله حضرت محمد مصطفی (ص) چنین کرد‌ و سر‌ها بر نیزه‌ها رفت تا گروهی از کوفیان بی‌وفا ظالم را پیروز تاریخی واقعه عاشورا تعبیر کنند، این زینب بود که بر این خیال، خط باطل کشید و خفتگان را آگاه ساخت و نگذاشت تا حماسه حسینی در کربلا ‌بماند.

اگر در دوران بنی العباس، مهم‌ترین ابزار بیان مظلومیت ائمه و شیعیان حقیقی و به تصور کشیدن فضای خفقان، ذکر مصیبت امام سوم شیعیان بود، زینب (س) در سخت‌ترین شرایط و در حالی که داغ عزیز‌ترین نزدیکانش و آنچه در اسارت بر ایشان و سایر اسرا گذشت، قامتش را خمیده ساخته بود، سخنانی را در بارگاه یزید و در مقابل سرهای از تن جدای خاندان عصمت و طهارت بیان کرد که برگ درخشانی در تاریخ شیعه شد و شجاعت بانوی کربلا را در ایستادن مقابل ظالمانی که در قساوت همتایی نداشتند، نمایان ساخت.

چنین روایت شده که وقتی سر حسین (ع) و یارانش و اسرا‌ در مقابل یزید حاضر شدند، تشریفات درباری به‌‌ همان فراوانی بارگاه ابن زیاد انجام شد. «زحر بن قیس که کاروان را به عنوان نماینده ابن زیاد هدایت می‌کرد، سخنرانی طولانی ‌کرد و در آن به شرح چگونگی شهادت امام حسین ـ علیه السّلام ـ و یارانش پرداخت».زینب (س) چگونه کربلا را در تاریخ زنده نگه داشت؟

سپس از میان مردم، بعضی‌ها نسبت به اسارت خاندان نبوت اعتراض کردند و یزید ساکت بود و پاسخی نداد. وقتی بزرگان و سران اهل شام که یزید به مناسبت پیروزی خود، دعوت کرده بود، حاضر شدند، اسرا‌ و سرهای مقدس را نیز به مجلس آوردند. [۱] پس از درخواست مرد سرخ‌پوستی از اهل شام برای کنیزی گرفتن فاطمه دختر حسین ـ علیه السّلام ـ از یزید، [۲] و جلوگیری زینب ـ سلام الله علیها ـ از این کار و گفت‌وگوهای تند بین یزید و ایشان و زدن چوب خیزران بر لب‌های مبارک امام ـ علیه السّلام ـ بود که حضرت زینب (س) برخاست و خطبه‌ آتشینی ایراد کردند.

متن عربی این خطبه که در لهوف آمده، ‌این چنین است:

«فقامت زینب بنت علی ـ علیه السّلام ـ و قالت: الحمد لله رب العالمین، و صلی الله علی محمد و آله اجمعین. صدق الله کذلک یقول: «ثم کان عاقبة الذین اساءا السوی ان کذبوا بآیات الله و کانوا بها یستهزؤون» (سورة روم، آیة ۱۰). اظننت یا یزید ـ حیث اخذت علینا اقطار الارض و آفاق السماء فاصبحنا نساق کما تساق الاماء ـ ان بناء علی الله هواناً و بک علیه کرامة!! و ان ربک لعظیم خطرک عنده!! فشمغت بانفک و نظرت فی عطفک، جذلا مسرورا، حین رایت الدنیا لک مستوسقة، و الامور متسقة و حین صفالک ملکنا سلطاننا، فمهلا مهلا، انیست قول الله عزوجل: «و لا یحسبن الذین کفروا انما نملی لهم خیر لانفسهم انما نملی لهم لیزدادوا اثما و لهم عذاب مهین» (سوره ‌آل عمران، آیة ۱۷۸).

امن العدل یابن الطلقاء تخدیرک اماء ک و نساءک و سوقک بنات رسول الله سبایا؟! قد هتکت ستورهن، و ابدیت وجوهَهُنَّ، تحدوبهن الاعداء من بلد الی بلد، و یستشرفهن اهل المنازل و المناهل، و یتصفح وجوههن القریب و البعید، و الدنی و الشریف، لیس معهن من رجالهن ولی، و لا من هماتهن حمی، و کیف ترتجی مراقبة من لفظ فوه اکباد الاذکیاء، و نبت لحمد بدماء الشهداء؟! و کیف یستظل فی ظللنا اهل البیت من نظر الینا بالشنف و الشنآن و الإحن و الاضغان؟! ثم تقول غیر متاثم و لامستعظم: فاهلوا استهلوا فرحا. ثم قالوا: یا یزید لا تشل.

منتحیاً علی ثنایا ابی عبدالله ـ علیه السّلام ـ سید شباب اهل الجنة تنکتها بمخصرتک. و کیف لا تقول ذلک، و قد نکات القرحة، و استاصلت الشافة، باداقتک دماء ذریة محمد ـ صلی الله علیه و آله ـ و نجوم الارض من ‌آل عبدالمطلب؟! و تهتفُّ باشیاخک، زعمت انک تنادیهم! فلترون و شیکاً موردهم، و لتودن انک شللت و بکمت و لم تکن قلت ما قلت و فعلت ما فعلت. اللهم خذ بحقناه و انتقم ممن ظلمنا، و احلل غضبک بمن سفک دماءنا و قتل حماتنا. فوالله مافریت الاجلدک و لا حززت الا لحمک، و لتردن علی رسول الله ـ صلی الله علیه و آله ـ بما تحملت من سفک دماء ذریتة و انتهکت من حرمته فی عترته و لحمته و حیث یجمع الله شملهم ویلم شعشهم و یاخذ بحقهم «و لا تحسبن الذین قتلوا فی سبیل الله امواتا بل احیاء عند ربهم یرزقون» و حسبک بالله حاکماً، و بمحمد خصیماً و بجبرئیل ظهیراً، وسیعلم من سول لک و مکنک من رقاب المسلمین، بئس للظالمین بدلا و ایکم شر مکاناً و اضغف جنداً. و لئن جرت علی الدواهی مخاطبتک، انی لاستصغر و قدرک، و استعظم تقریعک و اسثتکثر توبیخک، لکن العیون عبری، و الصدور حری. الا فالعجب کل العجب لقتل حزب الله النجباء بحزب الشیطان الطلقاء، فهذه الایدی تنصح من دمائنا، و الافواه تتحلب من لحومنا، و تلک الجثث الطواهر الزواکی تتاهبها العواسل و تعفوها امهات الفواعل، و لئن اتخذتنا مغنماً لبقدنا و شیکا مغرما، حین لا تجد الا ما قدمت یداک، و ماربک بظلام للعبید، فالی الله المشتکی. و علیه المعول فکذکیدک، واسع سعیک، و ناصب جهدک فوالله لا تمعون ذکرنا، و لا تمیت وحینا، و لا تددک امرنا، و لا ترحض عنک عارها، و هل رایک الافندا و ایامک الاعددا، و جمعک الا بددا، یوم ینادی المناد، الا لعنة الله علی الظالمین، فالحمد لله الذی ختم لاولنا بالسعادة و المغفرة، و الاخرنا بالشهادة و الرحمة. و نسال اللدان یکمل لهم الثواب و یوجب لهم المزید، و یحسن علینا الخلافة، انه رحیم و دود. و حسبنا الله و نعم الوکیل.»[3]

عین متن لهوف در کتاب ابو مخنف نیز وارد شده ‌و ترجمة آن از ابومخنف چنین است:

«زینب دختر علی بن ابی طالب ـ علیه السّلام ـ برخاست و گفت: «سپاس خدای را که پروردگار جهانیان است و درود خدا بر پیغمبر ـ صلی الله علیه و آله ـ و همة خاندان او باد. راست گفت خدای سبحانه که فرمود: «سزای کسانی که مرتکب کار زشت شدند زشتی است، آنان که آیات خدا را تکذیب کردند و به آن‌ها استهزاء نمودند.»‌ای یزید آیا گمان می‌بری اینکه اطراف زمین و ‌آفاق آسمان را بر ما تنگ گرفتی و راه چاره را بر ما بستی که ما را به مانند کنیزان به اسیری برند، ما نزد خدا خوار و تو سربلند گشته و دارای مقام و منزلت شده‌ای، پس خود را بزرگ پنداشته به خود بالیدی، شادمان و مسرور گشتی که دیدی دنیا چند روزی به کام تو شده و کار‌ها بر وفق مراد تو می‌چرخد، و حکومتی که حق ما بود در اختیار تو قرار گرفته است، آرام باش، آهسته‌تر. آیا فراموش کرده‌ای قول خداوند متعال را «گمان نکنند آنان که کافر گشته‌اند اینکه ما آن‌ها را مهلت می‌دهیم به نفع و خیر آنان است، بلکه ایشان را مهلت می‌دهیم تا گناه بیشتر کنند و آنان را عذابی باشد دردناک».

زینب (س) چگونه کربلا را در تاریخ زنده نگه داشت؟

آیا این از عدالت است ‌ای فرزند بردگان آزاد شده (رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله ـ) که تو، زنان و کنیزگان خود را پشت پرده نگه داری ولی دختران رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله ـ اسیر باشند؟ پرده حشمت و حرمت ایشان را هتک کنی و صورت‌هایشان را بگشایی، دشمنان آنان را شهر به شهر ببرند، بومی و غریب چشم بدان‌ها دوزند، و نزدیک و دور و وضیع و شریف چهره آنان را بنگرند، در حالی که از مردان و پرستاران ایشان کسی با ایشان نبوده و چگونه امید می‌رود که مراقبت و نگهبانی ما کند کسی که جگر آزادگان را جویده و از دهان بیرون افکنده است‌ و گوشتش به خون شهیدان نمو کرده است. (کنایه از اینکه از فرزند هند جگر‌خوار چه توقع می‌توان داشت) چگونه به دشمنی با ما نشتابد آن کسی که کینه ما را از بدر و احد در دل دارد و همیشه با دیده بغض و عداوت در ما می‌نگرد. آن‌گاه بدون آنکه خود را گناهکار بدانی و مرتکب امری عظیم بشماری این شعر می‌خوانی:

فاهلوا و استهلوا فرحاً ثم قالوا یا یزید لا تشل

و با چوبی که در دست داری بر دندان‌های ابو عبدالله ـ علیه السّلام ـ سید جوانان اهل بهشت می‌زنی. چرا این شعر نخوانی حال آنکه دل‌های ما را مجروح و زخمناک نمودی و اصل و ریشه ما را با ریختن خون ذریه رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله ـ و ستارگان روی زمین از آل عبدالمطلب بریدی، آن‌ گاه پدران و نیاکان خود را ندا می‌دهی و گمان داری که ندای تو را می‌شنوند. زود باشد که به آنان ملحق شوی و آرزو کنی کاش شل و گنگ بودی نمی‌گفتی آنچه را که گفتی و نمی‌کردی آنچه را کردی. بارال‌ها بگیر حق ما را و انتقام بکش از هر که به ما ستم کرد و فرو فرست غضب خود را بر هر که خون ما ریخت و حامیان ما را کشت.‌ای یزید! به خدا سوگند نشکافتی مگر پوست خود را، و نبریدی مگر گوشت خود را و زود باشد که بر رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله ـ وارد شوی در حالتی که بر دوش داشته باشی مسئولیت ریختن خون ذریة او را، و شکستن حرمت عترت و پاره تن او را، در هنگامی که خداوند جمع می‌کند پراکندگی ایشان را، و می‌گیرد حق ایشان را «و گمان مبر آنان را که در راه خدا کشته شدند مردگانند، بلکه ایشان زنده‌اند و نزد پروردگار خود روزی می‌خورند.» و کافی است تو را خداوند از جهت داوری و کافی است محمد ـ صلی الله علیه و آله ـ تو را برای مخاصمت و جبرئیل برای یاری او و معاونت.

و بزودی آن کس که کار حکومت تو را فراهم ساخت و تو را بر گردن مسلمانان سوار نمود، بداند که پاداش ستمکاران بد است و در‌یابد که مقام کدام یک از شما بد‌تر و یاور او ضعیف‌تر است. و اگر مصایب روزگار مرا بر آن داشت که با تو مخاطبه و تکلم کنم ولی بدان قدر تو را کم می‌کنم و سرزنش تو را عظیم و توبیخ تو را بسیار می‌شمارم، این جزع و بی‌تابی که می‌بینی نه از ترس قدرت و هیبت توست، لکن چشم‌ها گریان و سینه‌ها سوزان است. چه سخت و دشوار است که نجیبانی که لشکر خداوندند به دست طلقاء (آزاد شدگان) که حزب شیطانند، کشته گردند و خون ما از دست‌هایشان بریزد، و دهان ایشان از گوشت ما بدوشد و آن جسد‌های پاک و پاکیزه را گرگهای بیابان سرکشی کنند، و کفتار‌ها در خاک بغلطانند (کنایه از غربت و بی‌کسی آن‌ها).‌ای یزید! اگر امروز ما را غنیمت خود دانستی زود باشد که این غنیمت موجب غرامت (ضرر) تو گردد در هنگامی که نیابی مگر آنچه را که از پیش فرستاده‌ای، و نیست خداوند بر بندگان ستم کننده، به خدا شکایت می‌کنیم و بر او اعتماد می‌نماییم.

ای یزید! هر کید و مکر که داری بکن، هر کوشش که خواهی بنمای، هر جهد که داری به کار گیر، به خدا سوگند هرگز نتوانی نام و یاد ما را محو کنی، وحی ما را نتوانی از بین ببری، به ‌‌نهایت ما نتوانی رسید، هرگز ننگ این ستم را از خود نتوانی زدود، رای توست و روزهای قدرت تو اندک و جمعیت تو رو به پراکندگی است، ‌در روزی که منادی حق ندا کند که لعنت خدا بر ستمکاران باد.

سپاس خدای را که اول ما را به سعادت و مغفرت ثبت کرد و آخر ما را به شهادت و رحمت فائز گرداند، از خدا می‌خواهیم که ثواب آن‌ها را کامل کند و بر ثوابشان بیفزاید، و برای ما نیکو خلف و جانشین باشد، که اوست خداوند رحیم و پروردگار ودود‌ و ما را کافی در هر امری و نیکو وکیل است.» [۴]

نوای سوزناک «زینب، زینب» استاد سلیم مؤذن‌زاده را بشنوید. در این نوحه تاریخی مؤذن‌زاده چنین می‌گوید:

زینب زینب زینب کنز حیا زینب کان وفا زینب
زینب زینب زینب درد آشینا زینب غرق بلا زینب
غم قهرمانی زهرا نیشانی
ای روح با ایمان جانیم سنه قوربان
زینب زینب زینب سرگشته دوران آواره توفان
زینب زینب زینب حفظ عهد و پیمان شیر شه مردان
زینب زینب زینب محبوبه جانان قرآنینه قوربان
زینب زینب زینب شمشیر دو پهلو دان برنده بیان زینب
زینب زینب زینب قارداش باشونین اوستونده زولفی آراران زینب
زینب زینب زینب صحرای مصیبت ده غمنن قوجالان زینب
زینب زینب زینب قارداش باشونین قانی زولفینده حنا زینب
زینب زینب زینب پیمان حَقَ مظهر قرآنه او لان یاور
زینب زینب زینب حجب و ادبه مظهر شأن و شرف منبر
زینب زینب زینب دائم گوزی قان یاشلی باشینده قارا معجر
زینب زینب زینب زهراسی اولن گوندن آماج بلا زینب
زینب زینب زینب تعبیر رسا زینب تسبیح خدا زینب
زینب زینب زینب محراب عبادت ده تفسیر دعا زینب
زینب زینب زینب پروندۀ خونین شاه شهدا زینب
زینب زینب زینب محکم سوزی اوستونده مردانه دوران زینب
زینب زینب زینب کاخ ستم و ظلمی قل باغلی یخان زینب
زینب زینب زینب چوخ قمچی دگن باشی محمل ده یاران زینب
زینب زینب زینب یولّاردا پرستاری حبُ الاُسرا زینب
زینب زینب زینب سر قافله نهضت اوز نهضتنه قیمت»

مقاله حاضر از ۳ بخش تشکیل شده که بخش اول به مفهوم صبر پرداخته، در بخش دوم به بررسی مفهوم صبر از دیدگاه قرآن و روایات پرداخته و در بخش سوم مصادیقی از صبر در کربلا ذکر شده است.

مفهوم صبر
صبر در لغت به معنای حبس و باز داشتن است. هرگاه کسی خویشتن را از فعلی اختیاری باز دارد صبر کرده است. صبر یعنی تحمل چیزی که انسان از آن کراهت دارد. صبر عاملی است که درون انسان را از اضطراب و تشویش، زبان را از شکایت و اندام انسان را از رفتارهای نابه‌جا و غیرمعقول باز می‌دارد۱. یکی از مهم ترین و با ارزش‌ترین کرامت های اخلاقی صبر است. گوهری که نصیب هر کس نمی‌شود و تنها عده اندکی توفیق به دست آوردن آن را پیدا می کنند.

خداوند متعال در روایتی زیبا صبر را از اخلاق خود شمرده و داوود پیامبر(ع)را توصیه به کسب آن می‌نماید: اوحی الله الی داوود(ع) تخلَق باخلاقی و انَ من اخلاقی الصبر: خداوند به داوود وحی نمود که متخلَق به اخلاق من شو و به تحقیق که یکی از خلقیات من صبر است۲.

اسامی مختلف صبر
صبر لفظ عامی است که گاهی به سبب اختلاف مواردش، اسامی مختلفی پیدا می‌کند. اگر صبر، تحمل مصیبتی باشد به آن همان صبر می‌گویند، و در مقابل آن جزع قرار دارد که به معنای ناله کردن و به صورت زدن و گریبان دریدن است. اگر منظور از صبر مقاومت در مقابل مقتضیات غنا و ثروت باشد، حفظ نفس نامیده می‌شود و مخالف آن سرکشی و ناشکری است. صبر به معنای مقاومت در جنگ را شجاعت می‌گویند که مخالف ترس است. در فرو بردن خشم، به صبر حلم و بردباری گفته می‌شود که در برابر غضب قرار می‌گیرد. اگر کاربرد صبر در حادثه‌ی بیزار کننده‌ای باشد، سعه‌ی صدر و در مقابل آن ضیق صدر نام می‌گیرد. کاربرد صبر اگر در ترک وسایل زندگی باشد زهد، و مخالفش حرص نامیده می‌شود. همچنین صبر بر کمبود امکانات زندگی را قناعت نامیده‌اند.
امام علی (ع) در روایت زیر به بعضی از مصادیق صبر اشاره کرده است: الصبر عن الشهوةِ عفة ٌو عن ِالغَضَبِ نَجَدةً و عن المصِیبَةِ وَرَعٌ؛ صبر و خویشتن داری از شهوت، عفت است و از خشم، شجاعت و از معصیت، پارسایی۳.

صبر امری معنوی است نه ظاهری و در پرتو صبر سراسر روح و روان و وجود صابر آمیخته با مقاومت و شکست ناپذیری می‌گردد و آثار درخشانی خواهد داشت که پیروزی و موفقیت در هر امری بسته به میزان مقاومت روحی و صبر انسان است. در روایات از صبر به رأس ایمان، تعبیر شده است و امیر مؤمنان علی(ع) می‌فرماید:

«و علیکم بالصّبر، فإن الصبرَ من الایمان ِ کالرأس ِ من الجَسُد…؛ بر شما باد به صبر، چرا که صبر در برابر ایمان، مانند سر در برابر بدن است. بدنی که بی سر است خیر ندارد، همچنین ایمانی که صبر ندارد خیری در آن نیست۴».

همچنین از امام حسین(ع)، از پیامبر خدا(ص) فرمودند: صبر کلید گشایش است.

با نظری به این دو روایت و سایر روایات وارده در خصوص این فضیلت بزرگ، به اهمیت و جایگاه آن نزد شارع مقدس پی می‌بریم. پیروزی در عرصه‌های مختلف اجتماعی و فردی، در گرو صبر بر مصائب و مشکلاتی است که ممکن است، حرکت انسان را سدّ نموده و با اندک بی صبری و بی حوصلگی طعم ناخوشایند شکست و ناکامی را به او بچشاند.

پیشرفت‌های بشر در زمینه‌های گوناگون، همگی مرهون ساختن با شرایط سخت و ناگواری چون کم خوابی، کم کردن تفریح و زدن راه سرگرمی‌هایی است که نفس خواهان آن‌هاست اما ممکن است انسان را از حرکت سریع به سمت هدف خود باز دارد.

مشکلات و مصائب گاهی نه تنها فقط جنبه‌ی بازدارندگی نداشته بلکه با واداشتن انسان به تلاش و تکاپو و درنوردیدن آن‌ها، زمینه‌ی پیروزی‌های بزرگ را فراهم می‌سازد. گاهی هم بروز ناملایمات در زندگی بشر، وسیله‌ی آزمایش و امتحان اوست. به عنوان مثال فراهم شدن زمینه‌ی ارتکاب به برخی گناهان، مجالی بر امتحان ایمان مؤمنین بوده و صبر بر این فرصت‌ها بر منزلت ایمان آنان افزوده و به عکس، تسلیم در برابر شرایط گناه، باعث تنزّل درجات ایمان می‌شود. تسلیم‌شدن همیشگی در مقابل شرایط گناه نشان از بی صبری است و همان‌گونه که در روایت بالا آمد نشان دهنده‌ی از بین رفتن ایمان است.

بنابراین با حضور و جولان‌دهی نفس و شیطان، موانعی بر سر راه طاعت و بندگی ایجاد می‌شود که راه برون رفت از آن، جز متوسل شدن به ابزار نیکوی صبر و تحمل چیز دیگری نمی‌تواند باشد۵ .


بررسی مفهوم صبر از دیدگاه آیات و روایات

لفظ صبر و مشتقات آن به کرات در قرآن آمده است برای نمونه:

سوره بقرة: آیات ۱۵۳ و ۱۵۵، سوره آل‏ عمران: آیات ۱۴۲ و ۲۰۰، سوره أنفال: آیه ۴۶، سوره انبیا: آیه ۸۵ ، سوره قصص: آیه ۸۰، سوره نحل: آیه ۱۲۶، سوره سجده: آیه ۲۴، سوره اعراف: آیه ۱۲ و ….
به عنوان نمونه آیه‌ی پایانی سوره‌ی مبارکه آل عمران، در بردارنده‌ی چهار برنامه برای رستگاری مؤمنان است که رأس این برنامه‌ها دستور به صبر است :

« یَا أَیُّهَا الّذِینَ ءَامَنُوا اصْبِروُا وَصَابِروُا و رَابِطُوا وَ اتَّقُوا اللهَ لَعَلَّکُم تُفلِحوُنَ؛ ای کسانی که ایمان آورده اید (درمواجهه با مشکلات) صبر کنید و در برابر دشمنان نیز پایداری و از مرزهای خود مراقبت کنید و از خدا بپرهیزید ؛ شاید رستگار شوید».

دستورات چهارگانه که در این آیه آمده است همگی مطلق و بدون قید است:
« إِصبِروُا، صابِروُا، رَابِطوُا وَ اتَّقُوا». بنابراین صبر در این آیه شامل همه انواع صبر از قبیل صبر بر شدائد، صبر در اطاعت خدا و صبر بر ترک معصیت است، و منظور از آن، صبر تک تک افراد است.

«رَابِطوُا» به معنی شدت مواظبت و محافظت در مقابل دشمن است. بنابراین جامعه‌ی مؤمنین زمانی روی فلاح و رستگاری را به خود می‌بیند که هم در طاعت خدا، هم در مقابله با معصیت و هم در مواجهه با دشمنان از خود صبر و شکیبایی نشان داده و مراعات حدود تقوا را بنماید۶.

در سوره بقره آیه ۱۵۵ می فرماید :
وَ لَنَبْلُوَنَّکُم بِشىَ‏ْءٍ مِّنَ الخَْوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِّنَ الْأَمْوَالِ وَ الْأَنفُسِ وَ الثَّمَرَاتِ وَ بَشِّرِ الصَّابرِِینَ؛ البته شما را به اندکى ترس و گرسنگى و بینوایى و بیمارى و نقصان در محصول مى‏ آزماییم و شکیبایان را بشارت ده.

نکته در این آیه این است که کمبودها نواقص و مشکلاتی که در طول زندگی برای ما پیش می آید همه برای آزمایش و امتحان ماست.

و از آن‌جا که پیروزى در این امتحانات جز در سایه مقاومت و پایدارى ممکن نیست در پایان آیه مى‏ فرماید:" و بشارت ده صابران و پایداران را" (وَ بَشِّرِ الصَّابِرِینَ).

آن‌ها هستند که از عهده این آزمایش‌هاى سخت به خوبى بر مى‏ آیند و بشارت پیروزى متعلق به آن‌ها است، اما سست عهدان بى استقامت از بوته این آزمایش‌ها، سیه ‏روى درمى‏ آیند.

آیه‌ی بعد صابران را معرفى کرده مى‏ گوید:" آن ها کسانى هستند که هر گاه مصیبتى به آن‌ها رسد مى‏ گویند ما از آن خدا هستیم و به سوى او باز مى‏ گردیم (الَّذِینَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصِیبَةٌ قالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ).
توجه به این واقعیت که همه از او هستیم این درس را به ما مى‏ دهد که از زوال نعمت ها هرگز ناراحت نشویم، چرا که همه‌ی این مواهب بلکه خود ما تعلق به او داریم، یک روز مى‏ بخشد و روز دیگر مصلحت مى‏ بیند و از ما باز مى‏ گیرد و هر دو صلاح ما است و توجه به این واقعیت که ما همه به سوى او باز مى‏ گردیم به ما اعلام مى‏ کند که این جا سراى جاویدان نیست زوال نعمت‌ها و کمبود مواهب و یا کثرت وفور آن‌ها همه زودگذر است، و همه این ها وسیله‏ اى است براى پیمودن مراحل تکامل، توجه به این دو اصل اساسى اثر عمیقى در ایجاد روح استقامت و صبر دارد.

بدیهى است منظور از گفتن جمله إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَیْهِ راجِعُونَ تنها ذکر زبانى آن نیست، بلکه توجه به حقیقت و روح آن است که یک دنیا توحید و ایمان در عمق آن نهفته است۷.

نتیجه این است که هر چه ایمان بیشتر باشد در مواجهه با مصائب و مشکلات صبر و شکیبایی بیشتری می‌توانیم داشته باشیم.

در قرآن می بینیم که خداوند عنایت ویژه‌ای نسبت به صابران داشته و مژده ها و بشارت‌های زیادی به آن‌ها داده است:

۱- محبّت. «وَ اللَّهُ یُحِبُّ الصَّابِرِینَ» 2- نصرت. «إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ» 3- بهشت. «یُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِما صَبَرُوا» 4- پاداش بى‏ حساب. «إِنَّما یُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَیْرِ حِسابٍ» 5- بشارت. «بَشِّرِ الصَّابِرِینَ۸»

بر اساس آیه ۲۴ سوره رعد ملائکه الهی نیز اهل بهشت را به دلیل صبرشان می‌ستایند« سَلَامٌ عَلَیْکمُ بِمَا صَبرَْتمُ‏ْ فَنِعْمَ عُقْبىَ الدَّارِ»: سلام بر شما به پاداش صبری که کردید پس چه نیک است سرانجام این سرا.

اگر ملائکه الهی بهشتیان را از میان همه خصایص به واسطه صبرشان مورد ستایش و سلام قرار می‌دهند، به این دلیل است که همه خوبی ها به کمک صبر شده و هم چنین تمام زشتی ها و پلیدی‌ها به مدد صبر و استقامت است که از انسان دور می‌شوند و اگر این موهبت الهی نبود، نه کسب هیچ خیر و خوبی میسر بود و نه دوری از هر شر و بدی۹.

خداوند در سوره مبارکه آل‏ عمران آیه ۱۴۲می فرمایند: «أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تَدْخُلُوا الْجَنَّةَ وَ لَمَّا یَعْلَمِ اللَّهُ الَّذِینَ جاهَدُوا مِنْکُمْ وَ یَعْلَمَ الصَّابِرِینَ» ؛ آیا گمان دارید که (با ادّعاى ایمان) وارد بهشت شوید، در حالى که هنوز خداوند مجاهدان از شما و صابران را معلوم نساخته است؟

در تفسیر نور، ج‏2، ص: ۱۶۵ این گونه آمده که این آیه، به جهاد و صبر و مقاومت مؤمنان اشاره مى‏ کند. زیرا راه بهشت از طریق صبر و جهاد است. قرآن مى‏ فرماید: «سَلامٌ عَلَیْکُمْ بِما صَبَرْتُمْ» سلام بر شما اهل بهشت، به خاطر صبر و مقاومتى که داشتید. در این تعبیر لطفى است، نمى‏ گوید سلام بر شما به خاطر حج و روزه و یا خمس و زکات، زیرا انجام هر عملى نیازمند صبر و پایدارى است.

کلید بهشت، صبر و جهاد است. صبر در برابر مصیبت، معصیت و انجام عبادت و حضور در جبهه‏ ى جهاد اکبر و جهاد اصغر. «وَ یَعْلَمَ الصَّابِرِینَ» صبر و مقاومت، همراه با جهاد لازم است. زیرا شروع جنگ و ادامه‏‌ى آن و عوارض و آثار بعد از جنگ، همه و همه نیازمند صبر و بردبارى است۱۰.

هم‌چنین با توجه به آیه ۱۷ سوره لقمان که می‌فرماید: یَابُنىَ‏َّ أَقِمِ الصَّلَوةَ وَ أْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَ انْهَ عَنِ الْمُنکَرِ وَ اصْبرِْ عَلىَ‏ مَا أَصَابَکَ إِنَّ ذَالِکَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ ؛ اى پسرک من، نماز بگزار، و امر به معروف و نهى از منکر کن و بر هر چه بر تو رسد صبر کن که این از کارهایى است که نباید سهلش انگاشت.
در این آیه می‌بینیم که بعد از تحکیم پایه‏‌هاى مبدأ و معاد که اساس همه اعتقادات مکتبى است به مهم‌ترین اعمال یعنى مسأله نماز پرداخته، مى‏‌گوید:

" پسرم نماز را بر پا دار" (یا بُنَیَّ أَقِمِ الصَّلاةَ) و بعد از برنامه نماز به مهم ترین دستور اجتماعى یعنى"امر به معروف و نهى از منکر" پرداخته مى‏‌گوید: مردم را به نیکی ها و معروف دعوت کن و از منکرات و زشتی ها بازدار (وَ أْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَ انْهَ عَنِ الْمُنْکَرِ).

و بعد از این سه دستور مهم عملى به مسأله صبر و استقامت که در برابر ایمان همچون سر نسبت به تن است، پرداخته مى‏‌گوید: " در برابر مصائب و مشکلاتى که بر تو وارد مى‏‌شود، صابر و شکیبا باش که این از وظائف حتمى و کارهاى اساسى هر انسانى است (وَ اصْبِرْ عَلى‏ ما أَصابَکَ إِنَّ ذلِکَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ). نکته ی قابل ذکر در این آیه این است که صبر و شکیبایی اساس هر کار می باشد.

مسلم است که در همه کارهاى اجتماعى مخصوصا در برنامه امر به معروف و نهى از منکر، مشکلات فراوانى وجود دارد، و سود پرستان سلطه‏‌جو، و گنهکاران آلوده و خودخواه، به آسانى تسلیم نمى‏‌شوند، و حتى در مقام اذیت و آزار، و متهم ساختن آمران به معروف و ناهیان از منکر بر مى‏‌آیند که بدون صبر و استقامت و شکیبایى هرگز نمى‏‌توان بر این مشکلات پیروز شد۱۱.

صبر درروایات و احادیث
در روایات فراوانی از رسول خدا(ص) و ائمه اطهار(ع) صحبت از صبر و شکیبایی به میان آمده و با دقت و توجه در این احادیث در می‌یابیم که صبر دارای درجاتی است که در این جا چند نمونه از آن را ذکر خواهیم کرد.

امام صادق (ع) در روایتی دلنشین اهل صبر را به دو گروه تقسیم می نماید. گروه نخست از اهل صبر کسانی‌اند که از بلا و مصائبی که دامن گیرشان می شود کراهت داشته و دلخور می‌گردند اما با این وجود قرار از کف نداده و زبان به شکوه و شکایت نزد هر کس و نا کسی نمی‌گشایند، حضرت این گروه را عوام می نامد و پاداش صبرشان را بشارتهای الهی می‌شمارد (و بشَّر الصابرین)

گروه دوم کسانی‌اند که نه تنها از مصیبت و بلاهای نازله کراهتی نداشته و خم به ابرو نمی‌آورند بلکه با کمال میل و روی گشاده به استقبالشان رفته و آن را نشانه نظر و لطف الهی به خود می‌دانند و زبان حالشان این خواهد بود که:

اگر با دیگرانش بود میلی چرا ظرف مرا بشکست لیلی

حضرت صادق(ع) این گروه را خواص نامیده و پاداش صبرشان را همراهی حضرت حق با آن‌ها می‌شمارد (انّ الله مع الصابرین)
پس خواص از اهل صبر کسانی‌اند که به مقام رضا دست پیدا نموده‌اند.(رضایت خواص از مصائب و مشکلات به معنی این نیست که آن‌ها از این بلاها آزرده نمی شوند، آزرده می‌شوند؛ اما چون رضایت خداوند را در تحمل این سختی‌ها می‌بینند به تحمل آن مصائب رضایت می‌دهند).

تفاوت میان صبر با کراهت قلبی و صبر همراه با رضایت به اندازه فاصله ایمان با یقین است که هر چه بر ایمان انسان افزوده گردد و به وادی یقین نزدیک‌تر شود به همان اندازه هم از کراهت و ناخوشنودی او نسبت به پیشامدهای نا گوار و بلایا و مصائب کاسته می‌شود تا به مرز رضای از آن‌ها برسد و از گروه عوام از اهل صبر جدا گشته و به سُلک خواص از صابرین بپیوندد.

ٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص): إِنِ‏ اسْتَطَعْتَ‏ أَنْ‏ تَعْمَلَ‏ بِالصَّبْرِ مَعَ الْیَقِینِ فَافْعَلْ فَإِنْ لَمْ تَسْتَطِعْ فَاصْبِرْ فَإِنَّ فِی الصَّبْرِ عَلَى مَا تَکْرَهُ خَیْراً کَثِیراً وَ اعْلَمْ أَنَّ النَّصْرَ مَعَ الصَّبْرِ وَ أَنَّ الْفَرَجَ مَعَ الْکَرْبِ‏ فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْراً إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْرا۱۲.

رسول خدا(ص) فرمود: اگر بتوانى‏ که‏ صبرى‏ همراه با یقین و باور داشته باشى چنین کن و اگر توان آن ندارى [باز هم‏] صبر کن زیرا در صبر کردن بر امورى که ناخوشایند توست خیر بسیارى وجود دارد، و بدان که نصرت و پیروزى همراه با صبر است و گشایش همراه با مشقّت و سختى است «همانا با سختى، آسانى و گشایشى هست، همانا با سختى گشایشى است».

و در روایتی دیگر حضرت رسول(ص) فرق بین خواص از اهل صبر با عوام از آن‌ها را این چنین شرح می‌دهد: إِذَا أَحَبَ‏ اللَّهُ‏ عَبْداً ابْتَلَاهُ‏ فَإِنْ‏ صَبَرَ اجْتَبَاهُ فَإِنْ رَضِیَ اصْطَفَاه‏؛ اگر خدا بنده‌ای را دوست بدارد او را گرفتار می‌سازد. پس اگر صبر کرد او را انتخاب می‌کند و چنان چه راضی باشد او را بر می‌گزیند۱۳.

باز از رسول خداست که: الصَّبْرُ ثَلَاثَةٌ صَبْرٌ عِنْدَ الْمُصِیبَةِ وَ صَبْرٌ عَلَى الطَّاعَةِ وَ صَبْرٌ عَنِ الْمَعْصِیَةِ فَمَنْ صَبَرَ عَلَى الْمُصِیبَةِ حَتَّى یَرُدَّهَا بِحُسْنِ عَزَائِهَا کَتَبَ اللَّهُ لَهُ ثَلَاثَ مِائَةِ دَرَجَةٍ مَا بَیْنَ الدَّرَجَةِ إِلَى الدَّرَجَةِ کَمَا بَیْنَ السَّمَاءِ إِلَى الْأَرْضِ وَ مَنْ صَبَرَ عَلَى الطَّاعَةِ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ سِتَّ مِائَةِ دَرَجَةٍ مَا بَیْنَ الدَّرَجَةِ إِلَى الدَّرَجَةِ کَمَا بَیْنَ تُخُومِ الْأَرْضِ إِلَى الْعَرْشِ وَ مَنْ صَبَرَ عَنِ الْمَعْصِیَةِ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ تِسْعَ مِائَةِ دَرَجَةٍ مَا بَیْنَ الدَّرَجَةِ إِلَى الدَّرَجَةِ کَمَا بَیْنَ تُخُومِ الْأَرْضِ إِلَى مُنْتَهَى الْعَرْشِ.

رسول خدا(ص) فرمود: صبر بر سه قسم است: صبر در مصیبت و صبر بر طاعت و صبر از گناه، پس هر که بر مصیبت صبر کند تا آن‌ را با تسلى خوبى رد کند، خدا برایش ۳۰۰ درجه نویسد که میان هر درجه تا درجه دیگر به اندازه فاصله میان آسمان و زمین باشد و هر که‏ بر طاعت‏ صبر کند خدا برایش ۶۰۰ درجه نویسد که میان هر درجه تا درجه دیگر باندازه فاصله میان قعر زمین تا عرش باشد ‏و هر که از معصیت صبر کند، خدا از برایش نهصد درجه بنویسد، که مسافت میان درجه‏‌اى تا درجه‏‌اى دیگر، چون مسافت میان قعر زمین است تا منتهاى عرش۱۴.

حضرت اباعبداللَّه(ع) ‏فرمود:
هنگامى که جبرئیل(ع) خبر شهادت حضرت اباعبداللَّه الحسین(ع) را به پیامبر خدا(ص) رساند آن جناب دست امیرالمؤمنین على(ع) را گرفته و مقدار زیادى از روز را با هم خلوت کرده و هر دو گریستند، و از یک دیگر جدا نشدند مگر آن که جبرئیل(ع) بر ایشان نازل شد و عرضه داشت:

پروردگارتان سلامتان مى‏‌رساند و مى‏‌فرماید: صبر نمودن را بر شما واجب و لازم نمودم. سپس حضرت فرمودند: هر دو صبر کرده و بى‏‌تابى نکردند۱۵.


جلوه‌های صبر در کربلا
در این جا بحث صبر و شکیبایی را در بخش جلوه‌های معنوی امام حسین(ع) و از شاخه‌های ایمان ذکر می‌کنیم که صبرِِ گسترده حسین(ع) بیانگر ایمان وصف‌ناپذیر آن حضرت(ع) است.

امام حسین(ع) می‌فرماید: هر جا حقی بر گردن تو لازم می‌افتد اگر آن را خوش نداشتی، بر ناخوشی، شکیبا باش و در هر چه که هوای نفس تو دوست دارد و تو را بدان می‌خواند نیز شکیب بورز.

آن حضرت(ع) در روز عاشورا به یارانش فرمود: گواهی می‌دهم که شهادتِ شما امضا شده است. پس از خدا پروا کنید و شکیبا باشید.

دعوت فرزندش علی اکبر(ع) به شکیبایی
امام صادق از امام باقر از امام زین العابدین(ع) نقل می‌کنند که: چون علی اکبر برای مبارزه به سوی لشکر عمرسعد رفت امام حسین(ع) چشمش گریان شد و گفت: «خدایا! تو بر آن گواه باش که فرزند پیامبرت و شبیه‌ترین مردم به او در شکل و خو، به سوی آنان بیرون شد». علی اکبر، شروع به رجز خوانی کرد و گفت: من، علی بن حسین بن علی ام. ما و آل خدا به پیامبر (ص) سزاوارتریم. آیا نمی‌بینید که چگونه از پدرم حمایت می کنم؟

آن‌گاه ده تن از دشمنان را کشت. سپس به نزد پدرش بازگشت و گفت:ای پدر، عطش!
امام حسین(ع) فرمود: «پسر عزیزم شکیبا باش. جدت با کاسه‌ی پر، تو را سیراب می‌کند».
علی اکبر بازگشت و باز جنگید تا چهل نفر از آنان را کشت. سپس، خود به شهادت رسید. درود خدا بر او باد۱۶!

صبرامام (ع) در مصیبت علی اصغر (ع)
در روز عاشورا پس از آن که تیر بر گلوی نازک‌تر از گل حضرت علی اصغر(ع) نشست،امام گریه کرد، دو دست خود را زیر گلوی فرزند شیر خوارش نهاد، سپس فرمود: «ای نفس شکیبایی پیشه کن و آن‌چه را بر تو وارد می‌شود، به حساب خدا قرار ده. خدایا! آن‌چه را در حال حاضر بر ما واقع می‌شود، می‌بینی، پس آن‌را پشتوانه‌ای برای روز قیامت‌مان قرار ده۱۷».

سپس بر جنازه او نماز گذارد، امام خود به این امر واقف بودند که خواندن نماز بر روی جنازه طفل شیرخوار واجب نیست امَا از آن‌جا که این مصیبت بر امام حسین(ع) تمام شد، می‌خواست که مطابق آیه ۴۵ سوره بقره از صبر و نماز هر دو یاری جوید، تا طاقت و توان تحمل مصیبت به این سنگینی را داشته باشد۱۸.

نمونه صبر و شکیبایی امام حسین (ع) در هنگام شهادت
امام حسین(ع) در شکیبایی نمونه بود و در همه‌ی مراحل به شکیبایی سفارش می‌کرد. او به هنگام آخرین وداع با خاندانش، آنان را توصیه به صبر کرد و ضمن اندرز حکیمانه، آنان را از وارد آوردن خراش و صدمه بر چهره و پاره‌کردن گریبان و جزع و بی‌تابی نهی فرمود ولی از گریه بازشان نداشت.
آری تنها از دخترش خواست تا پدر زنده است نگرید و قلب او را شعله ور نسازد.

آن‌گاه که با زخم‌های بی‌شمار و فرق شکافته و پیشانی شکسته و سینه در هم کوبیده و سوراخ شده از تیر سه شعبه بر ریگ‌های تفتیده نینوا افتاده است و در همان حال تیرهای ستم در گلو و حلق و گردنش فرو نشسته، زبان از شدت عطش و بسیاری حرکت، مجروح و جگر شعله‌ور و لب‌ها خشک است، قلب مبارکش از سویی با دیدن انبوه شهیدان بر خون طپیده‌اش سوخته و از دگر سو، با نظاره بر خاندان محاصره شده‌اش سخت بریان و در تب و تاب است.

دست مبارک با ضربت شقاوت پیشه‌ها قطع و نیزه‌ای بر انتهای پایش نشسته و محاسن و سر و صورت به خون آغشته است. در همان شرایط از یک طرف فریاد دادخواهی خاندان را می‌شنود و از طرف دیگر صدای شادمانی و شماتت دشمنان را، چون چهره از خاک برمی‌دارد و دیده به این سو و آن سو می‌گشاید، پیکرهای به خون آغشته‌ای را می‌نگرد که در کنار هم چیده شده‌اند، ولی با همه این پیشامدهای سهمگین و مصایب بزرگ و طاقت فرسا چون کوهی ثابت و استوار بر موضع بر حق و قهرمانانه‌اش ایستاده است، نه آهی می‌کشد نه دریغی می‌دارد و نه یک قطره اشک ضعف در برابر دشمن می ریزد، تنها زیر لب زمزمه دارد که:

«صبراً علی قضاءک لا معبود سواک، یا غیاث المستغیثین» بار خدایا! من در برابر حکم تو شکیبایم! جز تو معبودی نیست، ای فریاد رس دادخواهان۱۹.

که «عبدالله بن عماربن یغوث» می گوید:
فوالله!ما رایتُ مکثوراً قط ّ قد قُتلَ وُلدهُ اهلُ بیتهِ وصَحبُه، اربَطَ جاشاً و لا امضی جناناً؛ سوگند به خدا! هرگز مرد مغلوب و گرفتاری مانند حسین(ع) ندیدم که فرزندان و خاندان و یارانش کشته شده باشند و در عین حال دلاورتر، استوارتر و قوی تر از آن حضرت(ع) نباشد.

حضرت در لحظه‌های آخر عمر نیز در مناجاتش با خدا از صبر و استقامت می‌گفت و عرض می‌کرد: پروردگارا ! بر قضای تو صبر و استقامت می کنم۲۰.

صبر زینب (س)
و امَا شخصی که قهرمان همه جانبه «صبر و بردباری» در حماسه‌ی عاشورا است همان زینب کبری(س) است.

آن حضرت(ع) قطع نظر از مصایبی که در فراق جدَ، پدر و مادر و برادر و خود متحمل شد، تنها در قضیه‌ی عاشورا، شهادت و به خون غلتیدن بیش از بیست نفر از نزدیکان خود را به چشم دید به حق می‌توان او را«ام المصائب» نامید، از این رو زینب (س) مادر سه شهید، خواهر هشت شهید، عمه نه شهید و خاله سه شهید و مادر خواهر دینی و عاطفی همه شهیدان کربلا به حساب می آمد.

از سوی دیگر او سرپرست کاروان آزادکان از کربلا تا کوفه و شام بود و ایراد خطبه ها در آن شهرها و مبارزه سر سخت و بی امان با یزیدیان و ادای وظیفه سنگین پیام رسانی خون شهیدان و … بر مصیبت‌های آن جناب می‌افزود، اما با این همه، زینب، با تحمل و صبر تمام این بار را به دوش کشید و به مقصد واقعی آن رسانید که امام سجاد(ع) می‌فرماید: با همه مصیبت و مشقتی که بر عمه ام وارد شد، نماز شبش ترک نشد. و حتی نقل شده که امام حسین(ع) در آخرین وداع به خواهرش فرمود: «یا اٌختاه !لا تَنسَیَِّنی فی نافلة اللیل: ای خواهر! برادرت حسین(ع) را در نماز شب فراموش نکن».

این درخواست امام(ع) از خواهرش زینب صرف نظر از این که مقام بسیار والا و جایگاه معنوی و عرفانی فوق‌العاده‌ی زینب را گوشزد می‌کند بیانگر پیش‌بینی آن امام از صبر و بردباری حیرت‌انگیز زینب در صحنه‌ی قربانی دادن‌ها و قبول نیابت خاص از سوی امام معصوم(ع) و ایراد خطبه‌های روشنگر در جمع دشمن نابکار و توجه خاص به انجام عبادت‌های مستحب و نمازهای نافله و… در این ایَام دشوار بیانگر شخصیت معنوی و عرفانی حضرت زینب(س) است که برای ارائه ی الگوی صبر و برد باری از او باید نام برد۲۱.

نتیجه‌گیری

آن چه از آیات و روایات مذکور بدست می آید این است که انسان در تمام لحظات و مراحل زندگی خود چه امور شخصی، چه اجتماعی، چه معنوی، در جنگ و جهاد، در ادب و اخلاق و در مقابل گناه و طاعت، فقر و غنا بیماری و سلامت، مصایب و خوشی ها و … همه و همه نیازمند صبر و شکیبایی است که اگر انسان در مقابل آن ها صبر کند می تواند پیروز شود و هم در دنیا به موفقیت‌هایی دست یابد و هم در آخرت مژده و بشارت برای اوست و بهشت جاویدان از آن او خواهد بود، آن گونه که امام حسین(ع) به خاطر صبر و بردباری که در راه طاعت و اجرای امر و فرامین خداوند داشت هم در دنیا نام و یاد و راهش جاودانه ماند هم در آخرت به بالاترین مقام و جایگاه بهشتی نزد خداوند متعال رسید.

********************************
منابع:

۱- اخلاق کریمان، مقام صبر، امید آقایی، ص ۲۰ .
۲- اخلاق کریمان، مقام صبر، امید آقایی، ص۱۴ .
۳- اخلاق کریمان، مقام صبر، امید آقایی، ص۲۱ .
۴- فلسفه و عوامل جاودانگی کربلا
۵- فضایل اردوگاه حسین(ع) و رذایل اردوگاه اموی در آینه‌ی قرآن، محسن ریاضی، پایان نامه‌ی کارشناسی ارشد، چاپ نشده، ۱۳۹۰٫
۶- فضایل اردوگاه حسین(ع) و رذایل اردوگاه اموی در آینه‌ی قرآن، محسن ریاضی، پایان نامه‌ی کارشناسی ارشد، چاپ نشده، ۱۳۹۰٫
۷- تفسیر نمونه، ج‏1، ص ۵۲۵
۸- تفسیر نور، ج‏1، ص ۲۴۰
۹- اخلاق کریمان، مقام صبر، امید آقایی، ص ۱۸ .
۱۰- تفسیر نور، ج‏2، ص ۱۶۵
۱۱- تفسیر نمونه، ج‏17، ص ۵۴٫
۱۲- وسایل الشیعه، ج۱۵، ص۲۶۳٫
۱۳- اخلاق کریمان، مقام صبر، امید آقایی، ص۳۲
۱۴- اصول کافی، ج ۲، ص ۹۰٫
۱۵- کامل الزیارات، ترجمه ذهنى تهرانى، ص ۱۶۵٫
۱۶- حکمت‌نامه‌ی امام حسین(ع)، ج ۱، ص ۳۵۹٫
۱۷- فضایل و سیره امام حسین(ع)در کلام بزرگان، ص۸۱٫
۱۸- فضایل، مصایب و کرامات حضرت علی اصغر(ع)، ص۱۲۳٫
۱۹- فضایل و سیره امام حسین(ع) در کلام بزرگان، ص ۲۱۴٫
۲۰- فلسفه و عوامل جاودانگی کربلا، ص ۷۷ .
۲۱- فلسفه و عوامل جاودانگی کربلا، ص ۱۹۹

 اگر از کاربران مشتاق اینترنت سؤال کنید که یکی از اختراعات مهم بشر چیست، به‌طور حتم بین گزینه‌های مختلف از وای فای هم نام می‌برند. اینترنت پر سرعت و بدون سیم به راحتی ما را به دنیای مجازی بزرگی متصل می‌کند تا با افراد مختلف در ارتباط باشیم و اطلاعات مورد نیازمان را راحت‌تر و بدون نیاز به کابل و سیم دریافت کنیم. اما در مورد سلامت این اینترنت‌ها حرف و حدیث‌هایی وجود دارد.

شاید برای‌تان جالب باشد بدانید که تکنولوژی وای‌فای برای اولین بار در سال 2007 به دنیای مجازی معرفی شد و از آن زمان تا کنون محققان هم بیکار ننشسته‌اند و تحقیقات مختلفی انجام داده‌اند که نتایج این پژوهش‌ها تا حدودی شما را متعجب می‌کند. وای‌فای می‌تواند اثرات منفی مختلفی را بر سلامت مغز بر جای بگذارد که این موضوع در مورد کودکان بیشتر اهمیت دارد. سردرد، خستگی، اختلالات خواب، مشکلات گوارشی، اختلال در عملکرد مغز و حافظه، استرس و حتی افسردگی را به وای فای و اشعه‌های آن نسبت می‌دهند. پس بعضی از خطرات را جدی بگیرید و خودتان را از صبح تا شب به اینترنت بی‌سیم وای فای وابسته نکنید.

ارتباط وای فای با بی‌خوابی

تا به حال برای‌تان پیش آمده که شب‌ها بعد از ساعت‌ها کار کردن با اینترنت گوشی موبایل بی‌خوابی سراغ‌تان آمده باشد؟ البته این موضوع مشکل تازه‌ای نیست و پژوهشگران از سال 2007 درمورد ارتباط بین وای فای و تاثیر آن بر الگوی خواب تحقیقاتی را انجام داده‌اند. نتایج بررسی‌ها نشان می‌دهد امواج با طول موج پایین که از تلفن‌های همراه ساطع می‌شود، بر خواب شما تاثیرگذار است. در واقع افرادی که در معرض اشعه‌های الکترومغناطیسی قرار دارند در الگوی خواب‌شان تغییرات قابل توجهی دیده می‌شود و نسبت به سایرین دیرتر به خواب می‌روند.

این پرتوها بر مغز تاثیر می‌گذارند.بنابراین متخصصان به شما توصیه می‌کنند هنگام خواب تلفن همراه باامواج وای فای را نزدیک خودتان قرار ندهید یا هنگام خواب مودم‌تان را خاموش کنید تا هیچ سیگنالی در اطراف شما وجود نداشته باشد و در برنامه خواب تان مشکلی ایجاد نشود.در بسیاری از افراد کمبود خواب احتمال بروز سایر مشکلات جدی و بیماری‌های دیگری را به دنبال دارد. افسردگی یا فشار خون بالا هم با نداشتن خواب کافی در ارتباط است.

تاثیر منفی بر رشد کودکان

وقتی کودکان به‌طور مداوم در معرض اشعه‌های وای فای قرار می‌گیرند در سیستم رشد آنها اختلالاتی ایجاد می‌شود. یافته‌های پژوهشگران استرالیایی این گفته را تایید می‌کند. در حقیقت این اشعه‌ها سنتز پروتئین‌ها را تحت تاثیر قرار می‌دهد و بدین ترتیب در فرآیند رشد مشکلاتی به‌وجود می‌آورد. در نتیجه ممکن است کودکان و نوجوان در سنین رشد پیشرفت قابل توجهی نداشته باشند و نسبت به سایر همسن و سالان‌شان کوتاه‌تر بمانند. بنابراین به والدین توصیه می‌شود در مورد استفاده فرزندان‌شان از اینترنت وای فای محدودیت‌هایی در نظر بگیرند تا کودکان از صبح تا شب مشغول کار کردن با انواع و اقسام وسایل الکترونیکی مانند موبایل، تبلت و لپ‌تاپ نباشند.

تاثیر در باروری مردان و زنان

شاید به گوش‌تان رسیده باشد که گرمای ایجاد شده در لپ‌تاپ‌ها در طولانی مدت بر قدرت باروری مردان تاثیر می‌گذارد. در حال حاضر پژوهشگران به مردان هشدار می‌دهند که در زمینه بروز مشکلات باروری فقط لپ‌تاپ‌ها را مقصر ندانند. نتایج بررسی‌های انجام شده در انسان و حیوانات آزمایشگاهی نشان می‌دهد که قرار گرفتن درمعرض اشعه‌های وای فای  تاثیرات منفی بر جای می‌گذارد.

نکته دیگر این است که فقط مردان در معرض ناباروی قرار ندارند، بلکه وای فای قدرت باروری خانم‌ها را هم تحت تاثیر قرار می‌دهد . در نتیجه جنین شکل نمی‌گیرد. علاوه بر این یک موسسه پژوهشی سوئدی که در این زمینه تحقیقاتی انجام داده به خانم‌های باردار هم توصیه می‌کند که با اینترنت بی‌سیم به دستگاه‌های الکترونیکی مختلف متصل نشوند و خودشان را از محیط‌هایی که اشعه وای فای وجود دارد دور نگه دارند.

با سرطان ارتباط دارد؟

یکی از سؤالاتی که بعضی از کاربران وای فای را نگران کرده در مورد احتمال سرطان‌زا بودن وای فای است. در واقع سرطان‌زا بودن وای فای هنوز به اثبات نرسیده و در این زمینه اتفاق نظر مشخصی درمیان پژوهشگران و محققان جهانی وجود ندارد. با این وجود نتایج بررسی‌ها روی نمونه‌های آزمایشگاهی نشان می‌دهد قرار گرفتن در معرض اشعه‌های الکترومغناطیسی احتمال بروز تومور‌های سرطانی را افزایش می‌دهد. به هر حال هنوز تحقیقات کمی روی نمونه‌های انسانی صورت گرفته است.

اختلال در عملکرد مغز

تحقیقات پژوهشگران نشان می‌دهد کودکانی که در معرض اشعه‌های وای فای قرار دارند نسبت به سایرین تمرکز کمتری داشته و مغزشان عملکرد پایین‌تری دارد. دلیلش این است که وای فای، فعالیت‌های مغز را تحت تاثیر قرار می‌دهد. البته فقط کودکان نیستند که مغزشان تحت تاثیر اشعه‌ها قرار می‌گیرد، بلکه وای فای زنان را بیش از مردان مورد هدف قرار می‌دهد. در یک تحقیق 15 مرد و15 زن داوطلب مورد بررسی قرار گرفتند و برای همه آزمون مشابهی برای سنجش حافظه در نظر گرفته شد. در ابتدا همه آنها در شرایطی آزمایش شدند که هیچ نوع اشعه وای‌فای در محیط وجود نداشت.

در این شرایط وضعیت هر دو گروه مشابه بود اما در مرحله بعد این افراد به مدت 45 دقیقه در معرض اشعه وای‌فای 2.4 گیگاهرتز قرار گرفتند و در همین زمان مشغول پاسخ‌دهی به تست حافظه بودند. در این شرایط وضعیت مغز هر دو گروه مورد بررسی قرار گرفت و معلوم شد که فعالیت خانم‌ها و سطح انرژی‌شان نسبت به مردان به‌طور قابل توجهی تغییر کرده است. این نکته برای خانم‌ها متاثرکننده است اما باید به مردها هم هشدار دهیم که خیال‌شان خیلی راحت نباشد و آنها هم اگر در معرض مداوم اشعه‌های وای فای باشند، تغییر ناخوشایندی در عملکرد مغزشان دیده می‌شود.

چطور از خطرات وای فای در امان بمانیم؟

این روزها همه ما با شبکه‌های اینترنت‌های مختلف محاصره می‌شویم و از محیط‌های کاری گرفته تا سایر فضاهای عمومی و حتی خانه و اتاق شخصی‌مان، از این خطرها در امان نیستیم. به همین دلیل دوری از اشعه‌هایی که در مورد خطرات‌شان حرف وحدیث‌هایی وجود دارد، دشوار به نظر می‌رسد. یکی از ساده‌ترین روش‌های کاهش خطرات این است که لپ‌تاپ، موبایل و تبلت‌ها را در نزدیکی بدن‌تان نگه ندارید و بعد از اینکه کارتان با این وسایل تمام شد، از آنها فاصله بگیرید. اگر از این دستگاه‌ها استفاده نمی‌کنید لزومی ندارد که از صبح تا شب در اطراف‌تان روشن باشند. به سرعت آنها را خاموش کنید تا ضمن استفاده از تکنولوژی، سلامتی‌تان را به خطر نیندازید.

آلمان یکی از ستون های اصلی خودروسازی در جهان محسوب می شود این کشور منزلگاه نام های بزرگی همچون فولکس واگن، ب‌ام‌و، مرسدس بنز، پورشه و آئودی است. یکی از نام های بزرگ صنعت خودروسازی جهان پورشه است که بسیاری آن را با مدل جاودانه و نمادین 911 می شناسند.

پورشه به منظور نمایش دستاوردهای خود در صنعت خودروسازی دارای موزه بسیار زیبایی در شهر اشتوتگارت، آلمان است که از طراحی و معماری منحصر به فردی سود می برد. در این موزه مجموعه ای از بهترین مدل ها و طرح های مفهومی پورشه نگهداری می شوند تا تاریخ این شرکت مطرح آلمانی زنده بماند. در ادامه برخی از مدل های مفهومی منحصر به فرد پورشه در این موزه را معرفی می کنیم.

1973 Long Life Car

در پاسخ به بحران نفت و رشد آگاهی های زیست محیطی در دهه 1970، وزارت پژوهش و فناوری آلمان فدرال ماموریت ساخت خودرو مفهومی هاچ بک پیشرانه عقب را به پورشه داد. این خودرو برای مصرف حداقلی طراحی شده بود که به معنای طول عمر 20 سال و طی مسافت 300 هزار کیلومتری بود. این خودرو هیچ گاه تولید نشد.

1974 924 "World Record"

یکی از اهداف پورشه از معرفی مدل 924، اسپرت بودن در عین بهره وری و کارایی بود. این مدل که از اسپویلری بزرگ در عقب خودرو سود می برد به منظور ثبت رکورد سرعت بلند مدت به طور میانگین 155 مایل در ساعت (255 کیلومتر در ساعت) برای 10 هزار مایل (16093 کیلومتر) طراحی شده بود اما این آزمایش هیچ گاه انجام نشد.

1978/79 995 Research Car

این خودرو بر اساس مدل 928 ساخته شد و یکی دیگر از سفارش های وزارت پژوهش و فناوری آلمان فدرال بود که مصرف سوخت اقتصادی و ایمنی به همراه سواری اسپرت را مد نظر داشت. دو پیشرانه مختلف برای آن استفاده شدند؛ یک پیشرانه 3 لیتری هشت سیلندر خورجینی با قابلیت غیر فعال کردن سیلندر و یک پیشرانه 2.2 لیتری چهار سیلندر. ترمزهای ضد قفل، جعبه دنده دو کلاچه و یک بدنه آلومینیومی که به نظر می رسد هرگز به فریم نارنجی خود متصل نشده از دیگر ویژگی های این خودرو بودند.

1982 959 Aerodynamic Study

شکوه مدل 959 در اواخر دهه 1980 حاصل نمی شد مگر ان که پیش از تولید شرایط آیرودینامیکی این خودرو آزمایش می شدند. این مدل فایبرگلاسی فرانکن-911 به تحقق این هدف کمک کرد.

1984 911 Carrera 3.2 Studie E19

به رغم طراحی ظاهری قابل ستایش، 911 یکی از آیرودینامیک‌ترین خودروهای تولیدی محسوب نمی شد. این پروژه برای یافتن روش هایی به منظور افزایش هرچه بیشتر آیرودنامیک 911 شکل گرفت که با تغییر طراحی شیشه، حذف راه آب باران، پایین آوردن چراغ ها و اضافه کردن پوشش چرخ ها حاصل شد. بسیاری از این پیشرفت ها در مدل 964 در اواخر دهه 1980 به کار گرفته شدند.

1984-87 984 Sport Two Seat

پس از 914 و پیش از باکستر، پورشه در پی معرفی خودرو دو نفره سبک وزن، اسپرت و مقرون به صرفه بود. این مدل مفهومی با سقف فولادی قابل جمع شدن، چهار چرخ متحرک و پیشرانه 2 لیتری چهار سیلندر تخت که با هوا خنک می شد بر همین اساس شکل گرفت. اما با بروز بحران اقتصادی جهان و سقوط بازار بورس آمریکا در سال 1987، این مفهوم هیچ گاه به واقعیت تبدیل نشد.

1987 928 Cabriolet

مدل 928 از طراحی شسته رفته با عملکردی قابل قبول سود می برد و مدل های کانورتیبل بر لذت رانندگی با این خودرو می افزایند. پورشه تنها یک دستگاه از این مدل اولیه را تولید کرد.

1991 989 Study

در اوایل دهه 1990، پورشه طرح اصلی خود برای معرفی یک خودرو پیشرانه جلو، چهار در، و هشت سیلندر خورجینی را با این مدل مفهومی کلید زد. قرار بود تا اواسط دهه 90 میلادی این خودرو وارد بازار شود اما هزینه های توسعه و تولید بالقوه سرسام آور موجب شد تا این ایده پیش از آن که با مدل پانامرا دوباره احیا شود به پایان راه خود برسد.

1993-96 986 A4 Test Vehicle

در اواسط دهه 1990 و با بهبود شرایط اقتصادی پورشه احیای مدل اسپرت دو نفره مقرون به صرفه را مد نظر قرار دارد. برای انجام تست امکان سنجی این پروژه در بدنه یک 911 پیشرانه 3.2 لیتری 207 اسب بخاری کررا که نیروی خود را به محور عقب منتقل می کرد قرار داده شد. مهندسان پورشه وزن و فاصله دو محور را تنظیم کردند تا ابعاد خودرو برنامه ریزی شده شکل بگیرد. این خودرو تستر هزاران مایل را بدون جلب توجه طی کرد.

نمای داخلی موزه پورشه در اشتوتگارت، آلمان

نمای خارجی موزه پورشه در اشتوتگارت، آلمان