شب یلدا چیست / چرا شب یلدا را جشن می گیریم؟ شب چله یکی از سنت های باستانی ما ایرانیان است که پس از گذشت چندین سال هنوز پابرجاست، اما علت جشن گرفتن شب یلدا را در این مقاله بخوانید.

شب یلدا یکی از فرهنگ ها و سنت های ایرانیان است که خانواده ها را دور هم جمع می کند و  آماده آمدن فصل زمستان می شوند.

برگزاری جشن شب یلدا در ۳۰ آذر

با فرا رسیدن روزهای آخر پاییز حس و حال عجیبی در بین ایرانیان برای  جشن شب چله به چشم می خورد. شبی که تنها یک دقیقه طولانی تر از شب های دیگر سال است . شبی که با یک دقیقه طولانی بودنش همه اعضای خانواده، فامیل ها را در کنار بزرگ ترها جمع می کند و موجب شادی می شود.

آیین های شب یلدا چیست؟

شاهنامه خوانی و فال حافظ گرفتن یکی از آئین های ایرانیان در این شب است. در شب چله بیش از هر زمان دیگری شعرهای حماسی شاهنامه و شعرهای عاشقانه حافظ خوانده می شود و با آرزویی در دل، تفال بر دیوان حافظ زده می شود. این سنت شیرین هرسال با لذت و گرمی خاص تر و بهتری از سال های گذشته برگزار می شود.

در جشن شب یلدا سفره ای بزرگ از میوه و آجیل پهن می شود البته هندوانه و انار و پشمک از اصلی ترین خوراکی های شب یلدا هستند.در این  شب بزرگ تر ها قصه می گویند.

با توجه به رسم و رسوم شهرها نحوه چیدمان سفره شب یلدا متفاوت است.


حتما بخوانید: جدیدترین عکس های پروفایل شب یلدا 1397 


شب یلدا چیست / چرا شب یلدا را جشن می گیریم؟


حتما ببینید: تزئین هندوانه شب یلدا 1397/ جدیدترین مدل های هندوانه مخصوص یلدا 


اما چرا شب یلدا را جشن می گیریم؟

برای این سوال می توان دلایل زیادی را مطرح کرد اما به طور کلی موارد زیر می توانند بخشی از علت جشن گرفتن شب یلدا باشند.

در ایران باستان شغل اکثر مردم کشاورزی بوده و از این راه امرار معاش می کردند.  به همین دلیل با تغییر فصل های سال شغل آن ها هم دچار دگرگونی می شد از این رو ایرانی های قدیم بر اساس تجربه به این نتیجه رسیدند که شب اول زمستان طولانی ترین شب سال است و پس از آن روزها بلندتر می شود به همین دلیل شب یلدا را شب تولد خورشید می دانستند.

 ایرانیان بر این باور بودند که تاریکی، نماد اهریمن و روشنایی نمادی از خیر و نیکی است. به همین دلیل در آخرین شب پاییز که تاریکی طولانی تر است برای از بین رفتن اهریمن جشن می گرفتند. روزهای بعد از سی ام آذر طولانی تر می شود که به معنای پیروزی خورشید و نور بر تاریکی است.

اما چرا برخی این شب را چله و برخی یلدا می نامند؟

در ادبیات و اشعار فارسی ایرانی یلدا به معنای تولد آمده است و ابوریحان بیرونی این شب را تولد خورشید نامیده است. اما چله نیز نام دیگری است که بر این شب گذاشته شده است چرا که از اول زمستان تا دهم بهمن را چله بزرگ و اوج سرما می دانند.


حتما بیینید: جدید ترین مدل های لباس برای کودکان در شب یلدا 


شب یلدا چیست / چرا شب یلدا را جشن می‌گیریم؟


حتما بخوانید: پیامک ویژه شب یلدا 97 


چرا هندوانه نمادی از شب یلداست؟

هندوانه یکی از میوه های محبوب تابستانی است ولی چرا در شب یلدا هندوانه می خوریم؟ بر اساس باور ایرانی ها خوردن هندوانه در شب یلدا باعث می شود که در سراسر زمستان، سرما و بیماری بر شما غلبه نمی کند.

انار در شب چله نماد چیست؟

انار  نمادی از شادی و زایش است که با خوردن آن در شب یلدا انرژی و جانی تازه می گیریم.

 جالب است بدانید که شب یلدا در کشورهایی مانند پاکستان، تاجیکستان و افغانستان  هم جشن گرفته می شود. امید که امسال هم مانند سال های گذشته شبی به یادماندنی را برای خود و خانواده تان رقم بزنید.



تاريخ : یکشنبه 25 آذر 1397 | 09:43 | نویسنده : elme1404 | ارسال نظر(0)

 

اینسایت

پژوهشگران مرکز کنترل فضاپیمای "اینسایت" تصاویر محل قرار گرفتن این فضاپیما را از منظر فضا برای نخستین بار منتشر کردند.

به گزارش ایسنا، با دقیق نگاه کردن به این تصاویر می‌توان پنل‌های خورشیدی این فرودگر را مشاهده کرد. تیم کنترل اینسایت، ۳ تصویر منتشر کرده‌اند که نخستین آن تصویر سطح‌نشین، تصویر دوم سپر حرارتی و تصویر آخر "چتر نجات"(parachute) است.

 

 

فضاپیمای رباتیک سطح‌نشین مریخ "اینسایت"(InSight) ناسا در تاریخ ۲۶ نوامبر سال ۲۰۱۸ بر روی سطح سیاره سرخ فرود آمد. در حال حاضر، پژوهشگران کنترل این فضاپیما محل دقیق قرار گرفتن اینسایت را با استفاده از تصاویر " دوربین های‌رایز"(HiRISE) و تصاویر "مدارگرد شناسایی مریخ"(MRO) دریافتند.

دوربین "های‌رایز" یا اچ‌آی‌آرآی‌اس‌ای (HiRISE) یک دوربین عکاسی با قابلیت‌های بسیار بالا است که مدارگرد شناسایی مریخ با آن مجهز است. دوربین های‌رایز ۶۵ کیلوگرم (۱۴۳ پوند) وزن دارد و با هزینه ۴۰ میلیون دلار و زیر نظر و با راهنمایی آزمایشگاه مطالعات ماه و سیارات "دانشگاه آریزونا" ساخته شده‌ است.

مدارگرد شناسایی مریخ(MRO – Mars Reconnaissance Orbiter)یک فضاپیمای چندمنظوره ناسا می‌باشد که برای شناسایی و اکتشاف مریخ از روی مدار، طراحی شده‌ است. هنگامیکه این مدارگرد به مدار مریخ رسید، به پنج فضاپیمای دیگر در مدار یا روی سطح آن سیاره شامل نقشه‌بردار سراسر مریخ، مارس اکسپرس، اودیسه مریخ و دو مریخ‌نورد پیوست و سپس به بیشترین رکورد عملکرد یک فضاپیما در اطراف مریخ رسید.

مدارگرد شناسایی مریخ شامل یک دسته از افزارهای علمی از قبیل دوربین‌ها، طیف‌سنج‌ها و رادار هستند که برای کاوش زمین‌چهره‌ها(landform )، چینه‌شناسی، کانی‌ها، و یخ مریخ می‌باشند.

این تصاویر طی دو بازه زمانی یعنی ۶ و ۱۱ دسامبر ثبت شدند. سطح‌نشین، سپر حرارتی و چتر نجات در فاصله حدود ۱۰۰۰ فوت(چند صد متر) از یکدیگر در "هامونه الیسیوم"(Elysium Planitia) محل فرود اینسایت قرار دارند.

محل فرود اینسایت، "هامونه الیسیوم"(Elysium Planitia) دومین منطقه بزرگ آتشفشانی در مریخ است.

فضاپیمای اینسایت

فضاپیمای رباتیک سطح‌نشین مریخ "اینسایت"(InSight) ناسا نخستین تصویر سلفی خود را تنها مدتی پس از رسیدن به سیاره سرخ، ارسال کرد.

این فضاپیما ۵ مه ۲۰۱۸ از کالیفرنیا به فضا پرتاب شد و در ۲۶ نوامبر ۲۰۱۸ ساعت ۱۱:۱۶ شب به وقت تهران روی سطح مریخ فرود آمد.

وظیفه این فضاپیما، بررسی بخش‌های عمیق مریخ است تا اطلاعاتی مانند علائم حیاتی این سیاره، پالس و دمای آن را بررسی کند. به گفته ناسا، این فضاپیما برای نخستین بار، امکان بررسی سیاره مریخ را از زمان تشکیل آن( ۴.۵ میلیارد سال گذشته) فراهم خواهد کرد.

محل فرود اینسایت، "هامونه الیسیوم"(Elysium Planitia) دومین منطقه بزرگ آتشفشانی در مریخ است که مسطح و عاری از سنگ است و این برای سالم بودن تجهیزات اینسایت بسیار مناسب است.

در آنجا با به کار انداختن یک سنسور و یک پروب دما و همچنین انجام آزمایش علمی رادیویی برنامه مطالعه ساختار داخلی مریخ را انجام خواهد داد. اینسایت ظرفیت حمل ۵۰ کیلوگرم بار مفید را داشت و بار او شامل تجهیزات علمی همچون لرزه‌سنج، جعبه حسگر بار، دوربین‌ها، سامانه نصب تجهیزات و پس‌بازتابگر لیزری(Retroreflector) بود.



تاريخ : یکشنبه 25 آذر 1397 | 09:28 | نویسنده : elme1404 | ارسال نظر(0)

مذاکرات COP24 در مورد تغییرات اقلیمی ماه جاری در شهر کاتوویتس لهستان به منظور یافتن راهکارهای فوری برای بحران افزایش دمای جهانی برگزار شد.

 

مذاکرات موسوم  به بزرگ‌ترین تغییر اقلیمی جهانی یا COP24 (از زمان توافق ۲۰۱۵ پاریس) همین ماه در شهرکاتوویتس لهستان برگزار شد. گزارش اخیر IPCC SR15 در رابطه با گرمایش جهانی به  ۱.۵ درجه‌ای ثابت کرد برای اجتناب از پیامدهای فاجعه‌بار تغییرات اقلیمی نیاز به اقدامات فوری و تهاجمی است. از آنجا که حل این تهدید زیست‌محیطی مستلزم مشارکت جهانی است، رسیدن به توافق بر سر قانون‌گذاری توافق پاریس در اولویت است. به‌طورکلی می‌توان ۱۰ درس مهم از این رویداد گرفت.

فعالان محیط‌زیست به اعتراضات گرمایش جهانی در کاتوویتس لهستان پیوستند. روز شنبه ۸ دسامبر ۲۰۱۸، کنفرانس تغییرات اقلیمی COP24 در این شهر برگزار شد.

۱. زغال‌سنگ در مقابل COP

با وجود نیاز فزاینده به اقدامات فوری در زمینه‌ی تغییرات اقلیمی، بعضی ملت‌ها و دولت‌ها تمایلی به حذف سوخت‌های فسیلی (عوامل اصلی تغییرات اقلیمی) نشان نمی‌دهند. متأسفانه این بی‌میلی را می‌توان در کشور میزبان COP24 یعنی لهستان هم مشاهده کرد. با وجود اعلام آمادگی دولت لهستان نسبت به سرمایه‌گذاری برحمل‌ونقل الکتریکی، تمرکز این دولت بر زغال‌سنگ همچنان ادامه دارد؛ به‌طوری‌ که در این نشست به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم بارها به آن اشاره کرده است.

نشست تغییرات اقلیمی

سابقه‌ی لهستان در به‌کارگیری زغال‌ سنگ زیاد است. طلای سیاه لهستان چه به‌صورت یک سنت ملی و چه در نقش یک سوخت فسیلی، به‌شدت به فرهنگ و درک امنیت و خودمختاری اقتصادی این کشور وابسته است. زغال‌ سنگ در لهستان به‌عنوان نماد فرهنگی و نیروی لابی‌گری قدرتمند شناخته می‌شود که تحت حمایت جوامع معدنی و اتحادیه‌های بازرگانی قرار دارد. لهستان با وجود تأکید بر انرژی‌های تجدیدپذیر، در COP24 به‌صورت مستقیم به عدم تمایل حذف زغال‌سنگ اشاره کرد.

۲.  سخنرانی‌های مدنی

مقام‌های لهستانی از ورود بعضی اعضای گروه‌های اجتماعی به کنفرانس جلوگیری کردند. شرکت فعالان و شهروندان معمولی بخش مهمی از این رویداد و پاسخگویی رهبران جهان در مورد تغییرات اقلیمی است. بسیاری از شرکت‌کنندگان کشورهای درحال‌توسعه هم مشکل ویزا داشتند و موفق به شرکت در کنفرانس COP24 نشدند.

طی این رویداد، معترضان و حامیان محیط‌زیست با واکنش پلیس روبه‌رو شدند. پلیس مجهز به گاز اشک‌آور و تجهیزات ضدشورش از جمله تانک‌های آب بود. رژه‌ی زیست‌محیطی سال گذشته در بُن آرام‌تر بود و با موسیقی و شرکت خانواده‌ها همراه بود؛ اما با حضور پلیس مسلح در کاتوویتس، تنش‌ها بالا رفت.

۳. میراث گفتگوی تالانوآ

با اینکه پیغام و نحوه‌ی برگزاری COP24 توسط کشور میزبان، تفاوت زیادی با COP23 داشت اما روحیه‌ی همکاری و ارتباط گفتگوی تالانوآ (گفتگویی که سال گذشته توسط فیجی اجرا شد) هنوز وجود داشت. تلاش جمعی این گفتمان، فرصتی برای گردهمایی اعضای سازمان ملل فراهم آورد تا بتوانند معیارهای محدودکننده‌ی افزایش دمای جهانی را مورد ارزیابی قرار دهند.

گفتگوی تعاملی، افراد را تشویق می‌کند تا در یک چارچوب مشترک به بررسی ایده‌های جدید بپردازند. معمولا گفتگوهای چندجانبه بر تفاوت دیدگاه‌ها و اولویت‌ها متمرکز هستند اما گفتگو تالانوا متمرکز بر ویژگی‌های مشترک بود.

۴. تطبیق و انتقال

دو معیار ضروری برای موفقیت در اهداف جمعی، درنظر گرفتن زمینه‌های مشترک و تأثیر کاربردی کاهش تغییرات اقلیمی است. فناوری‌های پایدار و انرژی تجدیدپذیر، فرصت رشد شغلی را فراهم می‌کنند. مهارت‌های شغلی لازم در این زمینه‌ها منطبق با مهارت‌های شغلی کار در زمینه‌ی سوخت‌های فسیلی نیست. به همین دلیل، کارگران از بیکاری واهمه دارند. بااین‌حال بر اساس بسیاری از پژوهش‌ها، انرژی تجدیدپذیر می‌تواند پتانسیل شغل بالا با دستمزد و امنیت شغلی بیشتر را فراهم کند.

بیانیه‌ای موسوم به سیلسیا طی COP24 برای اثبات تعهد به امنیت اقتصادی و اجتماعی نیروی کار تصویب شد. این تعهد باعث می‌شود کارگران به بخشی از فرآیند کاهش نشر کربنی تبدیل شوند و راه‌حلی پایدار برای حل نگرانی‌های انسانی حال و آینده ارائه می‌دهد. هر کشور باید اقتصاد خود را با انرژی پاک تطبیق دهد، اما نباید قشر کارگر را نادیده گرفت.

۵. ضروری، نه صرفا خوشایند

با اینکه بیانیه‌ی سیلسیا طی COP24 تنظیم شد، اما گزارش اخیر IPCC آن را پوشش نداد. این گزارش که توسط سیاستگذاران در COP21 تنظیم شد، نشان می‌دهد دمای جهان تا پایان قرن، ۳ درجه‌ی سانتی‌گراد افزایش خواهد یافت. این گزارش، جامعه را به پیاده‌سازی تغییرات سریع در تمام ابعاد تشویق می‌کند تا به این صورت از افزایش دمای جهانی حداقل تا سقف ۱.۵ درجه جلوگیری کند. یکی از مقیاس‌های کلیدی در رسیدن به این هدف، کاهش ۴۵ درصدی نشر گازهای جهان تا سال ۲۰۳۰ است.

فعالان محیط زیست

کویت، روسیه، عربستان سعودی و ایالات‌ متحده، بعضی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان نفت دنیا از این سند استقبال نکردند. این عدم استقبال با واکنش‌های مختلف از جمله ابراز خشم و شرمساری افکار عمومی روبه‌رو شدند و این به معنی فراخوان بیداری و نیاز به اقدامات فوری در زمینه‌ی تغییرات اقلیمی است.

۶. چالش‌های روابط بین‌المللی

یکی از درس‌های کلیدی COP24 این بود که روابط بین‌المللی و چندجانبه، پیچیده است. تمام کشورها اهداف و جایگاه، ایدئولوژی و نگرانی‌های خود را در مورد اقتصاد و شهروندان خود دارند. تقریبا با ۲۰۰ شرکت‌کننده، تنوع اهداف و تفکرات منزوی قابل پیش‌بینی است؛ به همین دلیل به‌سختی می‌توان بر نگرانی‌های مشترک تأکید کرد.

آثار مخرب افزایش دمای جهانی ادامه دارد. با اینکه بعضی کشورها و مناطق، آثار این فجایع را بیشتر احساس می‌کنند اما آثار این فجایع به‌مرور زمان به کل سیاره‌ی زمین خواهد رسید و به دلیل تأثیر فراگیر تغییرات اقلیمی، هر نوع فاصله (واقعی یا مصنوعی) بین کشورهای جهان می‌تواند مانع یافتن و پیاده‌سازی راه‌حل‌های سودمند شود.

دمای زمین تا پایان قرن ۲۱، به میزان ۳ درجه سانتی‌گراد افزایش پیدا می‌کند

فرآیند پیچیده‌ی مذاکرات چندجانبه، همواره چالش‌ها و فرصت‌هایی را به‌دنبال داشته است. احزاب مختلف به‌سختی به دیدگاه‌ها و نگرانی‌های مشترک می‌رسند. این چالش با تلاش‌های مشارکتی در مقیاس‌های چندفرهنگی و بین‌المللی به وجود می‌آید.

بااین‌حال، این چالش همواره با فرصت‌هایی همراه است. گردهمایی افراد مختلف برای گفتگو و مذاکره، تفاوت‌ها و نقاط اشتراک را نشان می‌دهد. ملیت، فرهنگ و وضعیت اقتصادی اجتماعی در درجه‌ی دوم قرار می‌گیرند. از طرفی، جمع شدن افراد با فرهنگ‌های مختلف (کشورهای گوناگون مانند ماداگاسکار، برزیل، قزاقستان، گینه‌ی نو و سوئد) در کنار یکدیگر و صحبت در مورد نقاط مشترک، الهام‌بخش است. یک راه‌حل جهانی همیشه مستلزم مشارکت جهانی است.

۷. بازیگران یکسان، تئوری یکسان

وقتی هشدارهای ترسناک در مورد افزایش دمای جهان را در کنار نزاع‌ها و جدل‌های ایدئولوژیک و ملی قرار دهید، این سؤال مطرح می‌شود که آیا از زمان اولین COP در ۱۹۹۵ پیشرفتی صورت گرفته است یا خیر. پس از ۲۴ سال، تقریبا بحث بر سر مسائل، به‌نحوی یکسان ادامه دارد.

با اینکه وجود اختلاف مستمر در اقدامات چندجانبه دور از انتظار نیست و در بعضی مسائل بین‌المللی پایدار می‌ماند، اما این نوع ناسازگاری نشان می‌دهد گویا هیچ‌کس نمی‌تواند از عهده‌ی تغییرات اقلیمی برآید. نگه‌داشتن زمان روی این موضوع و تلاش‌های مشارکتی نامطلوب بوده‌اند اما باز هم یک ضرورت هستند.

حتی پس از سال‌ها، همان بازیگران یک داستان تکراری می‌گویند و این باعث نگرانی است؛ ازاین‌رو شاید نتوان انتظار داشت طرفینی که مرتب در حل این مشکل شکست‌ خورده‌اند، به نتایج خوبی برسند.

۸. نسل جدید، دیدگاه‌ها و ایده‌های جدید

نسل جدید، پتانسیل بالایی در ارائه‌ی دیدگاه و راه‌حل‌های عملی برای مشکلات اقلیمی دارد. برای مثال می‌توان به نوجوان سوئدی گریتا تونبرگ اشاره کرد. این نوجوان ۱۵ ساله، در مبارزه‌ی خود علیه‌ معیارهای نامناسب رهبران محلی برای کاهش نشر کربنی به شهرت جهانی رسید. بیش از ۲۰ هزار دانش‌آموز به اعتراض او پیوستند. این نشان می‌دهد نسل جوان بیکار ننشسته‌اند؛ زیرا آینده‌ی آن‌ها در معرض تهدید قرار دارد.

گرتا در COP24 حضور یافت و در مورد شرایط نشست‌های بین‌المللی و ناامیدی مردم از آن‌ها صحبت کرد و گفت:

این یک فرصت خارق‌العاده است اما اگر به این‌صورت ادامه پیدا کند، هرگز نمی‌توانیم به هدف برسیم.

به‌عنوان یک مثال دیگر می‌توان به سیشل اشاره کرد. جزیره‌ی کوچکی که خط مقدم تغییرات اقلیمی است و از یک تیم نماینده‌ی جوان برای مذاکرات خود استفاده می‌کند. تیم حمایتی سیشل (SST) کمک‌های قابل‌توجه به نماینده‌ی سیشل فرصت تجربه‌ی مشارکت در اقدامات تغییرات اقلیمی را برای نسل جوان فراهم می‌کند.

۹. جایگاه مردم (People's seat)

پس از شکست کنفرانس‌ها و گفتگوهای متعدد در حل بحران زیست‌محیطی، نیاز به دیدگاه‌ها و ایده‌های تازه بیش‌ازپیش اهمیت پیدا کرد. استفاده از نسل جدید می‌تواند به حل این مشکل قدیمی کمک کند.

آب و هوا

بحث رسمی مبارزه با تغییرات اقلیمی در چارچوب بازیگران بزرگ سیاسی مثل دولت‌ها و سازمان‌ها تعیین می‌شوند. با این حال هنوز هم افراد و انجمن‌های کوچک به‌دنبال مبارزه با گرمایش جهانی هستند. البته تعداد انجمن‌ها زیاد نیست و افراد زیادی نمی‌توانند صدای خود را به بقیه برسانند؛ اما انجمن‌ها و نوآوری‌هایی مانند people's seat یا جایگاه مردم، اقدامات ارزشمندی را برای تقویت روحیه‌ی انعطاف و همکاری انجام می‌دهند.

این برنامه‌ها به موفقیت مذاکره‌های سطح بالا برای حل جزئیات توافق پاریس و شرایط فرعی آن وابسته هستند. گفتگوها بیشتر پشت درهای بسته و بدون دخالت و شفافیت کامل اعضا در نتیجه‌ی نهایی انجام می‌شوند. تصمیم‌گیرندگان باید نسبت به تصمیم‌های خود پاسخگو باشند و به این صورت یک شهروند عادی می‌تواند امیدوار باشد که این مذاکرات به سود و حافظ منافع او است.

۱۰. مقصد کجاست؟

در ابتدا قرار بود برزیل میزبان COP25 باشد؛ اما به‌دلیل محدودیت بودجه، این پیشنهاد رد شد. یکی از دلایل این اتفاق، تغییر رییس جمهور بود. رئیس‌جمهور جدید برزیل، ژایر بولسانارو یکی از انکارکنندگان و شک‌گرایان معروف تغییرات آب‌وهوایی است و هنوز مشخص نیست برزیل در توافق پاریس باقی بماند.

میزبان سال آینده از آمریکای لاتین یا کارائیب انتخاب می‌شود؛ به همین دلیل کشمکش بالایی بر سر انتخاب میزبان وجود دارد. کاندیدهای برتر کاستاریکا و شیلی هستند و احتمالا رویداد سال آینده در یک فضای دوستانه‌تر برگزار شود.



تاريخ : یکشنبه 25 آذر 1397 | 09:18 | نویسنده : elme1404 | ارسال نظر(0)

با انتشار متن پیش‌‌نویس جدید، ناظران از تغییرات موازنه‌ی اقلیمی جهان بین اروپا و کشورهای فقیر از یک سو و عربستان و آمریکا در سوی دیگر می‌گویند.

 

کارشناسان می‌گویند با انتشار پیش‌‌نویس جدید اجلاس، امیدها برای دستیابی به توافق در مذاکرات اقلیمی جهان در لهستان افزایش ‌یافته است.

برنامه‌‌ی اصلی این نشست، ایجاد یک دستورالعمل اقلیمی برای تمام کشورها با حفظ انعطاف‌پذیری برای حمایت از کشورهای فقیرتر است. همچنین قرار است از همه‌‌ی کشورها درخواست شود تا تعهدات بیشتری را برای کاهش انتشار کربن تا سال ۲۰۲۰ از خود نشان دهند.

اما بسیاری از مسائل هنوز حل‌‌و‌‌فصل نشده‌‌اند و مذاکره‌‌کنندگان تلاش‌‌های خود را افزایش داده‌‌اند تا پیش از پایان رسمی اجلاس COP24 در عصر جمعه‌‌ بتوانند به نتیجه‌‌ی مطلوب برسند. اکثر وزیران حاضر در اجلاس بر این باورند که نقاط ضعف و قدرت روند دستیابی به توافق در موضعی متوازن قرار گرفته‌اند.

یکی از کلیدی‌‌ترین مسائل حل‌‌نشده، مسئله‌‌ی آسیب‌‌ها و خسارات است. این موضوع روند نتیجه‌‌گیری در مذاکرات اقلیمی را برای سال‌ها طلسم کرده است؛ چراکه کشورهای در حال توسعه هنوز درصدد به رسمیت شناختن و جبران خسارات ناشی از گرمایش جهانی هستند.

پذیرفتن مسئولیت قانونی تغییرات اقلیمی موضوعی است که کشورهای ثروتمند برای مدت‌‌های مدیدی از آن سرباز زده‌‌اند؛ چراکه از ابعاد هزینه‌‌های احتمالی آن در آینده واهمه دارند.

در جریان این گفتگوها، مسئله‌‌ی آسیب‌‌ها و خسارات تنها به‌‌عنوان یک پاورقی در متن فعلی آمده و این موضوعی بوده که خشم کشورهای در حال توسعه را برانگیخته است.

اما بسیاری از ناظران بر این باورند که به‌‌طور کلی روند فعلی رو به پیشرفت است. آلدن مایر از اتحادیه‌‌ی UCSمی‌‌گوید:

تا زمانی که آمریکا نقش ترمز را در این مذاکرات ایفا می‌‌کند، انتظار نمی‌‌رود بتوانیم به عالی‌‌ترین نتیجه‌‌ی ممکن دست یابیم؛ اما من فکر می‌کنم که اگر در مسیر درستی قرار بگیریم، همچنان می‌توان به یک نتیجه‌‌ی مناسب دست یافت.

پیش‌‌تر رئیس‌جمهور سابق مالدیو و هم‌‌اکنون محمد نشید، مذاکره‌کننده‌‌ی اصلی آن‌ها در اجلاس خواستار اقدامی فوری در زمینه‌‌ی کاهش انتشار کربن شدند. او در روز پنج‌‌شنبه طی یک نشست مطبوعاتی گفت:

این جنون‌‌آمیز است اگر اجازه دهیم که سطح جهانی دی‌‌اکسید کربن (در اتمسفر) از ۴۵۰ واحد در میلیون تجاوز کند و دما بیش از ۱/۵ درجه افزایش یابد. هنوز هم می‌توان از این روند جلوگیری کرد. اگر ما بر سر اضطرار وضع موجود به درک مشترکی برسیم، از پس این مشکل بر خواهیم آمد. عدم موفقیت ما موجب خشم و نارضایتی تمامی اعضای این اجلاس خواهد شد.

اجلاس اقلیمی COP24

محمد نشید، یکی از شخصیت‌‌های تأثیرگذار در فرآیند مذاکرات اقلیمی سازمان ملل

نمایندگان اجلاس چه تصمیمی دارند؟

نمایندگان ۱۹۶ کشور در لهستان در تلاش هستند تا برخی از پیچیده‌‌ترین مسائل مربوط به دستورالعمل توافق پاریسرا که قرار است در سال ۲۰۲۰ اجرایی شود، حل‌‌و‌‌فصل کنند.

این دستورالعمل شامل مقرراتی خواهد بود که بر سازوکار کاهش انتشار کربن از سوی کشورها نظارت خواهد کرد. همچنین کمکهای مالی مورد نیاز کشورهای فقیرتر را تأمین کرده و تضمین خواهد کرد که تمامی کشورها وظایف محول‌‌شده را به‌‌درستی انجام خواهند داد.

هدف اجلاس، دستورالعمل کاهش انتشار کربن برای کشورها و تعیین روش کمک مالی به کشورهای فقیرتر است

شاید در نگاه کلی آسان به‌نظر بیاید؛ اما موضوع درواقع بسیار تکنیکی است. در حال حاضر، هر کدام از کشورها تعاریف و جداول زمانی متفاوتی برای  کاهش انتشار کربن خود در نظر گرفته‌‌اند. با این حال همچنان پیشرفت‌‌هایی در شکل‌‌گیری این دستورالعمل به چشم می‌‌خورد. یکی از مذاکره‌‌کنندگان ارشد می‌‌گوید:

برخی از متون مهم این دستورالعمل شامل شفافیت در گزارش‌‌ اقدامات کشورها بسیار مستحکم هستند. این پیشرفت خوبی نسبت به هفته‌‌ی پیش محسوب می‌‌شود.

اما موانع قابل‌توجهی هم در پیش روست. کشورهای فقیرتر خواهان انعطاف‌پذیری بیشتری در قوانین هستند تا این کشورها اسیر در قوانینی دست‌‌وپاگیر و خارج از ظرفیت اجرایی خود نشوند.

جنیفر مورگان از سازمان Greenpeace می‌‌گوید:

دستورالعمل در حال حاضر در وضعیتی متعادل است؛ ما نیاز داریم که همه‌‌ی کشورها به این حرکت ملحق شوند؛ به همین دلیل باید از کشورهای در حال توسعه حمایت به عمل آورد. عبارت «انعطاف‌پذیری» می‌تواند معانی زیادی داشته باشد و من فکر می‌کنم برخی کشورها از این عبارت با هدف به تأخیر انداختن اجرای دستورالعمل استفاده می‌کنند و برخی دیگر نیز گمان‌‌ می‌‌کنند که واقعاً ظرفیت پیاده‌‌سازی این قوانین را ندارند. تا زمانی که یک اراده‌‌ی واقعی از سوی کشورهای توسعه‌یافته برای حمایت از این قوانین دیده نشود، احساس عدم اطمینان همچنان پابرجا خواهد بود.

اجلاس اقلیمی COP24

غیر از دستورالعمل اقلیمی، چه تصمیمات دیگری باید اتخاذ شود؟

فشارهای زیادی برای به رسمیت شناختن گزارش مجمع بین‌‌المللی تغییرات اقلیمی دیده می‌‌شود؛ گزارشی که کمی قبل‌‌تر به‌‌شکلی انتقادآمیز در مورد اثرات جهانی افزایش ۱/۵ درجه‌‌ای دما تا سال ۲۱۰۰ هشدار داده بود.

تصمیم برای استقبال از این گزارش در بحبوحه‌‌ی منازعات روزهای اول این کنفرانس و به‌‌علت اعتراض کشورهایی نظیر عربستان ‌سعودی، ایالات‌ متحده، کویت و روسیه لغو شد.

در نتیجه به‌‌خاطر عدم اجماع طرفین، گزارش مجمع در میان ناباوری اغلب کشورها کنار گذاشته شد؛ با این حال همچنان عزم راسخی وجود دارد که تا پایان اجلاس جاری، گزارش اقلیمی IPCC به رسمیت شناخته شود. نشید می‌‌گوید:

ما در سازمان ملل ۱۹۶ کشور داریم که از میان آن‌‌ها ۱۹۲ کشور با این گزارش موافق‌‌اند. ما تنها با چهار کشور مخالف مواجه هستیم و این چهار کشور ما را زیر فشار گذاشته‌‌اند.

سرنوشت کاهش انتشار کربن چه خواهد بود؟

فشار زیادی روی کشورها وجود دارد تا با افزایش سطح توقعات فعلی، سیاست کاهش انتشار کربن را با جدیت و شدت بیشتری دنبال کنند. با توجه به گزارش مجمع، بسیاری از نمایندگان می‌‌خواهند کشورها تلاش خود را تا قبل از سال ۲۰۲۰ افزایش دهند تا همچنان شانس حفظ افزایش دمای جهان به زیر ۱/۵ درجه‌‌ی سانتی‌‌گراد را داشته باشیم.

در حال حاضر، طرح‌هایی که کشورها به‌‌عنوان بخشی از سیاست‌‌های توافق‌‌نامه پاریس ارائه کرده‌اند، بسیار دور از چشم‌‌انداز ۱/۵ درجه‌‌ای قرار گرفته و به گفته‌ی یکی از نمایندگان این طرح‌‌ها، «به‌‌شدت ناکافی» توصیف شده‌‌اند.

مذاکره‌‌کنندگان و وزرا تنها گروه‌هایی نیستند که می‌خواهند شاهد پیشرفت در موضوع کاهش انتشار کربن باشند؛ کسب‌وکارها نیز به دنبال خروجی از این اجلاس هستند تا درمورد سیاست‌‌های آینده‌‌ی خود تصمیم‌گیری کنند. کارلوس سالی، به نمایندگی از یک شرکت‌‌های بزرگ انرژی اسپانیا با نامایبردرول می‌گوید:

شرکت‌ها برای سرمایه‌گذاری و بانک‌ها برای تأمین مالی آماده هستند. بنابراین ما به هدفی بلندپروازانه در سیاست نیاز داریم تا کسب‌‌وکارها بتوانند بیشتر و سریع‌‌تر اقدام کنند.

اجلاس اقلیمی COP24

مسئولیت این مذاکرات به عهده‌‌ی کیست؟

ریاست‌ اجلاس COP24 را لهستان به عهده دارد؛ اما نمایندگان همچنان نگران‌‌اند که شرکت‌‌کنندگان فاقد یک درک کلی از خروجی نهایی این اجلاس باشند. مردم جهان خواهان وضع یک دستورالعمل مستحکم و تعهد کشورها برای افزایش اراده‌‌ی خود در کاهش انتشار کربن تا پیش از سال ۲۰۲۰ هستند. آن‌‌ها همچنین می‌‌خواهند شفافیت بیشتری را در تخصیص بودجه به کشورهای فقیرتر و زمان اجرایی شدن آن ببینند.

در حالی که برخی از مذاکره‌‌کنندگان می‌گویند مقامات لهستان در شرایط دشوار، معمولاً عملکرد خوبی از خود به نمایش می‌‌گذارند؛ اما بسیاری از افراد این انتقاد را وارد می‌‌کنند که این مقامات بیشتر به خواسته‌‌های اقشار ثروتمند توجه دارند تا اقشار ضعیف. جنیفر مورگان گفت:

من فکر می‌کنم که طرز تفکر ریاست‌جمهوری فعلی لهستان تا حد زیادی با سیاست‌‌های کشورهای آلاینده هم‌راستا است و این امر ممکن است منجر به دستیابی به یک نتیجه‌‌ی ضعیف در اجلاس شود. معمولاً در مذاکراتی با این سطح پیچیدگی که از رهبری مشخصی نیز برخوردار نیست، زمینه برای ورود و کارشکنی کشورهایی نظیر عربستان سعودی فراهم می‌‌شود؛ به همین دلیل است که ما به مداخله‌‌ی وزرا از اتحادیه‌‌ی اروپا نیاز داریم تا با همکاری کشورهای فقیرتر، توطئه‌‌ی کشورهایی نظیر عربستان و لهستان را خنثی کنیم.

پایان کار اجلاس چه زمانی خواهد بود؟

بیش از ۲۰ هزار نفر در این مذاکرات شرکت خواهند داشت. اکثر آن‌ها حدود دو هفته است که اینجا حضور داشته‌‌اند. تاریخ رسمی پایان مذاکرات عصر جمعه‌‌ی آینده (۲۱ دسامبر) تعیین شده است؛ ولی امید می‌‌رود مذاکرات حداقل تا روز شنبه نیز به درازا بکشد.

برخی نگران این هستند که اجلاس ممکن است به روز یکشنبه نیز کشیده شود؛ اما با توجه به احتمال بازگشت بسیاری از نمایندگان در این روز، فشارها برای جمع‌‌بندی پیش از موعد مذاکرات بیشتر خواهد شد.



تاريخ : یکشنبه 25 آذر 1397 | 09:17 | نویسنده : elme1404 | ارسال نظر(0)

، امام حسن عسکری (ع) یازدهمین امام شیعیان است که در مدینه منوره چشم به جهان گشودند و با وجود زندگی در حصر و منطقه نظامی توانستند پیام اهل بیت (ع) را بین شیعیان و دوستداران خود تربیت کنند.

مشهورترین لقب ایشان، عسکری است که به اقامت اجباری‌اش در سامرا اشاره می کند. او در سامرا تحت مراقبت حکومت قرار داشت و برای فعالیت‌های خود با محدودیت روبه‌رو بودند. امام عسکری (ع) از طریق نمایندگان خود و نیز از راه نامه‌نگاری، با شیعیان ارتباط داشتند.

نگاهی به سیره رفتاری و عملی امام حسن عسکری (ع)/ حصر امام حسن عسکری (ع) زمینه ساز غیبت امام زمان (عج) بود


بیشتر بخوانید: بهترین اشعار ویژه ولادت امام حسن عسکری (ع)


سید محسن میرباقری پژوهشگر و محقق علوم دینی در گفتگو با خبرنگار حوزه قرآن و عترت  گروه فرهنگی باشگاه خبرنگاران جوان، درباره سیره و سنت این حضرت اظهار کرد: وجود مقدس امام یازدهم امام حسن عسکری(ع) در سال 232 هجری قمری به نقلی‌ در ماه مبارک رمضان و در روایتی در 8ماه ربیع الثانی که ما امروز با آن مواجه هستیم، در مدینه منور‌ه از مادری بزرگوار به نام حد‌یثه چشم به جهان گشودند و در سال 260هجری قمری به شهادت رسیدند.

وی در ادامه با اشاره به القاب مختلف امام حسن عسکری (ع)، گفت: نام حضرت حسن و کنیه او ابو‌محمد است. معمولا القا‌بی که برای امامان یاد شده براساس خصوصیات آنها بود، مانند القاب «زکی» به معنی بسیار پاکیزه است. یا «صامت» که نشان از اُبهت بسیار این حضرت دارد و در سکوتشان هم، همه را مجذوب خودشان می‌کردند.

نگاهی به سیره رفتاری و عملی امام حسن عسکری (ع)/ حصر امام حسن عسکری (ع) زمینه ساز غیبت امام زمان (عج) بود

میرباقری افزود: یکی از القاب ویژه امام، عسکری بود. صرفا به این  دلیل که امام حسن عسکری (ع) در یک منطقه نظامی حضور داشتند. شاید بتوانیم بگوییم اسارت حضرت یک برنامه الهی بوده که بعد از اما‌مت امام رضا (ع) به تدریج امامان ما ‌کمتر در معرض دید شیعیان قرار می‌گرفتند، به ویژه امام حسن (ع) که از دوران کودکی همراه پدر خود امام هادی (ع) به سامرا رفتند و یک پادگان نظامی منزل گاهشان بود.


بیشتر بخوانید: چهل حدیث از امام حسن عسکری (ع)


نگاهی به سیره رفتاری و عملی امام حسن عسکری (ع)/ حصر امام حسن عسکری (ع) زمینه ساز غیبت امام زمان (عج) بود

این پژوهشگر و محقق تاریخی در ادامه ضمن اشاره به لقب «ابن رضا» برای امام حسن عسکری(ع)، بیان کرد: این نکته را باید توجه داشت که ائمه اطهار (ع) بعد از امام رضا (ع) بسیار پیش روی مردم بودند و همه جانبه در معرض توجه دشمنان اهل بیت (ع) بودند. درواقع به خاطر جلوه عظیمی که امام رضا(ع) داشتند سه امام بعد از ایشان به «ابن رضا» ملقب شدند.

وی ادامه داد: حضرت (ع) در دربار خلفای عباسی بسیار با عظمت بود، حتی در صلواتی منسوب به امام زمان (عج) نقل شده است که می فرمایند: «أللّهمَّ صلِّ وَ سَلِّم، وَ زِد وَ بارِک، عَلی: صاحبِ الدَّعوَةِ النَّبویَّة، وَ الصَّولَةِ الحَیدریَّة، و العِصمَةِ الفاطِمیَّة،و الحِلمِ الحَسَنِیَّة،و الشّجاعَةِ الحُسَینِیَّة،و العِبادَةِ السَّجّادِیَّة،و المآثِرِ الباقِریَّة، و ...» درواقع از هر امامی ویژگی‌های مخصوصی در امام زمان (عج) وجود دارد که از نگاه های غایب است.

میرباقری با اشاره به محوریت علمی حضرت (ع)، گفت: درباره علم و دانش حضرت (ع) ابن‌صباغ که یکی از علمای اهل سنت است، جملات فراوانی درباره امام حسن عسکری (ع) بیان کرده است که می گوید: حضرت مرکب دانش است و مشکلات را با علم یکی پس از دیگری حل می کند و در این امر رقیب ندارند و کسی یارای همراهی با او نیست.

نگاهی به سیره رفتاری و عملی امام حسن عسکری (ع)/ حصر امام حسن عسکری (ع) زمینه ساز غیبت امام زمان (عج) بود


بیشتر بخوانید: زندگی نامه امام حسن عسکری(ع)


سیره امام حسن عسکری (ع)

این محقق علوم دینی افزود: سیره و سنت امام حسن عسکری (ع) همراه با حکمت بود، باید به این اشاره کرد که ارتباط شیعیان با امام بسیار مشکل بود و این سختی ها همه زمینه ساز غیبت امام عصر (عج) را فراهم می کردند، تا دراین زمان مردم به عدم حضور امام عادت کنند  و بی آنکه حضرت را ببینند اعتقاد داشته باشند و ایمان بیاوردند.

وی ادامه داد: درواقع ارتباط با امام به سختی بر قرار می شد، ولی در عین حال وقتی ما این همه آثار روایی و احادیث را می بینیم، چیزی جز عنایت الهی و اعجاز خداوند نیست.

نگاهی به سیره رفتاری و عملی امام حسن عسکری (ع)/ حصر امام حسن عسکری (ع) زمینه ساز غیبت امام زمان (عج) بود

نسخه‌ای برای مسیر روشن جوانان

وی گفت: امام حسن عسکری (ع) بسیار جوان بودند، و 28 سال فقط در این دنیا عمر نکردند، ما در همین مدت کوتاه هم تلاش‌های بسیاری برای رساندن پیام اهل بیت (ع) به شیعیان داشتند. در این بین اگر جوانان  ما نیز به زندگی و سنت امام حسن عسکری (ع) توجه ویژه‌ای داشته باشند می توانند در دوره جوانی هم انسانی متقی، اهل خدا، با ورع و صاحب علم باشند.

میرباقری در پایان یاد آور شد: گاهی این فکر در برخی از جوانان وجود دارد که می پندارند دوران جوانی، دوره خوشگذرانی است، اما اینطور نیست، اولیاء و امامان ما در اوج جوانی به مقام امامت رسیدند و با خدا بودند. درواقع امامان نه در دوران جوانی بلکه در تمام سنین الگوی راه زندگی ما هستند.


بیشتر بخوانید: خلاصه‌ای از زندگی امام حسن عسکری(ع) و مروری بر فعالیت‌های ایشان


نگاهی به سیره رفتاری و عملی امام حسن عسکری (ع)/ حصر امام حسن عسکری (ع) زمینه ساز غیبت امام زمان (عج) بود

 احادیث و روایات امام حسن عسکری (ع)

۱- قالَ الإمامُ الْحَسَنِ الْعَسْکَری – علیه السلام –: إنَّ اللهَ تَبارَکَ وَ تَعالی بَیَّنَ حُجَّتَهُ مِنْ سائِرِ خَلْقِهِ بِکُلِّ شَیء، وَ یُعْطِیهِ اللُّغاتِ، وَمَعْرِفَهَ الاْنْسابِ وَالاْجالِ وَالْحَوادِثِ، وَلَوْلا ذلِکَ لَمْ یَکُنْ بَیْنَ الْحُجَّهِ وَالْمَحْجُوحِ فَرْقٌ.

«الکافی، ج. ۱، ص. ۵۱۹، ح. ۱۱»

امام حسن عسکری (ع) فرمود: همانا خداوند متعال، حجّت و خلیفه خود را برای بندگانش الگو و دلیلی روشن قرار داد، همچنین خداوند حجّت خود را ممتاز گرداند و به تمام لغت‌ها و اصطلاحات قبائل و اقوام آشنا ساخت و أنساب همه را می‌شناسد و از نهایت عمر انسان‌ها و موجودات و نیز جریات و حادثه‌ها آگاهی کامل دارد و چنانچه این امتیاز وجود نمی‌داشت، بین حجّت خدا و بین دیگران فرقی نبود.

*****************
۲- قالَ الإمامُ الْحَسَنِ الْعَسْکَری – علیه السلام –: عَلامَهُ الاْیمانِ خَمْسٌ: التَّخَتُّمُ بِالْیَمینِ، وَ صَلاهُ الإحْدی وَ خَمْسینَ، وَالْجَهْرُ بِبِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحیم، وَ تَعْفیرُ الْجَبین، وَ زِیارَهُ الاْرْبَعینَ.

«حدیقه الشّیعه، ج. ۲، ص. ۱۹۴»

امام حسن عسکری (ع) فرمود: علامت و نشانه ایمان پنج چیز است: انگشتر به دست راست داشتن، خواندن پنجاه و یک رکعت نماز (واجب و مستحبّ)، خواندن «بسم الله الرّحمن الرّحیم» را (در نماز ظهر و عصر) با صدای بلند، پیشانی را در حال سجده روی خاک نهادن، زیارت اربعین امام حسین – علیه السلام – انجام دادن.

*****************
۳- قالَ الإمامُ الْحَسَنِ الْعَسْکَری – علیه السلام –: لَیْسَتِ الْعِبادَهُ کَثْرَهُ الصّیامِ وَالصَّلاهِ، وَ إنَّمَا الْعِبادَهُ کَثْرَهُ التَّفَکُّرِ فی أمْرِ اللهِ.

«مستدرک الوسائل، ج. ۱۱، ص. ۱۸۳، ح. ۱۲۶۹۰»

امام حسن عسکری (ع) فرمود: عبادت در زیاد انجام دادن نماز و روزه نیست، بلکه عبادت با تفکّر و اندیشه در قدرت بی منتهای خداوند در امور مختلف می‌باشد.

*****************
۴- قالَ الإمامُ الْحَسَنِ الْعَسْکَری – علیه السلام –: خَصْلَتانِ لَیْسَ فَوْقَهُما شَیءٌ: الاْیمانُ بِاللهِ، وَنَفْعُ الاْخْوانِ.

«تحف العقول، ص. ۴۸۹»

امام حسن عسکری (ع) فرمود: دو خصلت و حالتی که والاتر از آن دو چیز نمی‌باشد عبارتند از: ایمان و اعتقاد به خداوند، نفع رساندن به دوستان و آشنایان.

*****************
۵- قالَ الإمامُ الْحَسَنِ الْعَسْکَری – علیه السلام –: قُولُوا لِلنّاسِ حُسْناً، مُؤْمِنُهُمْ وَ مُخالِفُهُمْ، أمَّا الْمُؤْمِنُونَ فَیَبْسِطُ لَهُمْ وَجْهَهُ، وَ أمَّا الْمُخالِفُونَ فَیُکَلِّمُهُمْ بِالْمُداراهِ لاِجْتِذابِهِمْ إلَی الاْیِمانِ.

«مستدرک الوسائل، ج. ۱۲، ص. ۲۶۱، ح. ۱۴۰۶۱»

امام حسن عسکری (ع) فرمود: با دوست و دشمن خوش گفتار و خوش برخورد باشید، امّا با دوستان مؤمن به عنوان یک وظیفه که باید همیشه نسبت به یکدیگر با چهره‌ای شاداب برخورد نمایند، امّا نسبت به مخالفین به جهت مدارا و جذب به اسلام و احکام آن.

*****************
۶- قالَ الإمامُ الْحَسَنِ الْعَسْکَری – علیه السلام –: اللِّحاقُ بِمَنْ تَرْجُو خَیْرٌ مِنَ المُقامِ مَعَ مَنْ لا تَأْمَّنُ شَرَّهُ.

«مستدرک الوسائل، ج. ۸، ص. ۳۵۱، ح. ۵»

امام حسن عسکری (ع) فرمود: تداوم دوستی و معاشرت با کسی که احتمال دارد سودی برایت داشته باشد، بهتر است از کسی که محتمل است شرّ جانی، مالی، دینی و … برایت داشته باشد.

*****************
۷- قالَ الإمامُ الْحَسَنِ الْعَسْکَری – علیه السلام –: إیّاکَ وَ الاْذاعَهَ وَ طَلَبَ الرِّئاسَهِ، فَإنَّهُما یَدْعُوانِ إلَی الْهَلَکَهِ.

«بحارالأنوار، ج. ۵۰، ص. ۲۹۶»

امام حسن عسکری (ع) فرمود: مواظب باش از این که بخواهی شایعه و سخن پراکنی نمائی و یا این که بخواهی دنبال مقام و ریاست باشی و تشنه آن گردی، چون هر دوی آن‌ها انسان را هلاک خواهد نمود.



تاريخ : یکشنبه 25 آذر 1397 | 08:33 | نویسنده : elme1404 | ارسال نظر(0)

تقویم، تاج گل و شمع علائم جشن ظهور برای بسیاری از فرقه‌های مسیحی در سراسر جهان هستند. جشن ظهور دوره‌ای چهار هفته‌ای برای کسب آمادگی روحانی برای عید میلاد مسیح است و در واقع شروع سال معنوی برای کلیساها به شمار می‌رود. این جشن طی چهار یکشنبه‌ی قبل از کریسمس انجام می‌گیرد.

جشن ظهور امسال، که از دوم دسامبر شروع شده، هر یکشنبه حال و هوای معنوی متفاوتی دارد و اغلب با شمع‌هایی نورپردازی می‌شوند که نشانگر انتظار برای کریسمس و تولد مسیح هستند.

کلیساهای ارتدکس شرق نیز جشن پیدایش (Nativity Fast) دارند که از ۱۵ نوامبر شروع می‌شود و تقریباً معادل جشن ظهور کلیساهای غربی است.

جشن ظهور

جنبه‌های مختلف هر دین و آیین‌های آن در جاهای مختلف فرق می‌کند و مراسم جشن ظهور نیز از این قاعده مستثنی نیست. در این مقاله سنت‌های جشن ظهور و کریسمس در کشورهای مختلف دنیا را مرور می‌کنیم. همچنین اگر بخت آن را داشتید که در هنگام جشن ظهور به این کشورها بروید، عبادتگاه‌هایی که امکان بازدید دارند و هتل‌هایی برای اقامت پیشنهاد شده‌اند:

اتریش

اتریش زادگاه یکی از دوست‌داشتنی‌ترین سرودهای کریسمس؛ یعنی «شب خاموش» (Silent Night) است. این سرود در کریسمس سال ۱۸۱۸ نوشته شد. نسخه‌ی انگلیسی آن نسبت به اصل سرود کمی تغییر کرده اما اگر در اتریش بودید و در یکی از این مراسم شرکت کردید با شنیدن نوای آرامش‌بخش آن سریع تشخیصش می‌دهید.

جشن ظهور

کلیسای شب خاموش در سالزبورگ در همان جایی است که زمانی کلیسای نیکولاس مقدس قرار داشته. سرود معروف «شب خاموش» اولین‌بار سال ۱۸۱۸ در اینجا اجرا شد.

در شهر زیبای سالزبورگ، که با فیلم «اشک‌ها و لبخندها» مشهور شده، اجراهای متنوعی از سرود مقدس برگزار می‌شود.

مکان: کلیسای جامع سالزبورگ؛ کلیسای جامع سالزبورگ نمادی از این شهر اتریشی به حساب می‌آید. کلیسا در جایی ساخته شده که پیش از آن دو کلیسای دیگر بنا شده بود. ساخت این سازه‌ی باروک، با آن دو برج استوارش، به سال ۱۶۴۱ برمی‌گردد.

جشن ظهور

کلیسای جامع سالزبورگ در پس‌زمینه‌ جشنواره کریسمس

محل اقامت: هتل بریستول سالزبورگ یادآور شکوه امپراتوری اتریش-مجارستان و نزدیک جاذبه‌های گردشگری‌ای مثل قصر میرابل (Mirabell) است.

چین

وقتی از جشن ظهور صحبت می‌شود، ممکن است چین همان اول به ذهن نیاید اما باید متذکر شد که حدود پنج درصد از جمعیت یک میلیارد و ۳۸۰ میلیونی این کشور مسیحی هستند.

طی چهار هفته جشن ظهور، مسیحی‌های چینی خانه‌های خود را با کاغذهای رنگی آراسته می‌کنند و به پنجره‌هایشان کاغذهای قرمز می‌چسبانند. آنها البته خیلی از سنت‌هایی که مبلغان مسیحی غربی از قدیم برایشان آورده‌اند را اجرا می‌کنند.

شهر شانگهای، در طول تاریخ چین، بیش از دیگر شهرهای این کشور در تماس با غربی‌ها بوده و به همین دلیل رنگ و بوی مسیحی بیشتری دارد و البته بهترین جا در چین برای خرید لوازم کریسمس است.

جشن ظهور

کریسمس سال به سال در چین فراگیرتر می‌شود. مسافران در مغازه‌های شانگهای می‌توانند لوازم تزئینی کریسمسی پیدا کنند.

مکان: کلیسای جامع ایگناتیوس شانگهای با سبک معماری غربی در سال ۱۹۰۶ ساخته شد. کلیسا طی انقلاب فرهنگی چین آسیب دید اما از آن موقع تا حالا بازسازی شده است. در شانگهای، به آن کلیسای کاتولیک Xujiahui می‌گویند.

جشن ظهور

کلیسای جامع ایگناتیوس یکی از نمادهای شهر شانگهای است. کلیسا در دسامبر ۲۰۱۷، پس از دو سال بازسازی، به روی عموم گشوده شد. ایگناتیوس زمانی بزرگ‌ترین کلیسای جامع در آسیای شرقی بود.

محل اقامت: هتل Fairmont Peace شاهکاری هنری و یادآور شانگهای در دهه ۱۹۳۰ است. هتل در نزدیکی بهترین مراکز خرید شهر قرار دارد.

کرواسی

حدود ۸۶ درصد جمعیت بالکان کاتولیک رومی هستند و جشن ظهور بخش بزرگی از زندگی دینی آنها را تشکیل می‌دهد. برای بعضی از کروات‌ها، آماده‌سازی برای کریسمس در واقع پیش از جشن ظهور؛ از ۲۵ نوامبر (روز کاترین مقدس) شروع می‌شود.

جشن ظهور

حال و هوای جشن ظهور و کریسمس در زاگرب سفری خاطره‌انگیز را به ارمغان می‌آورد

زاگرب، با دکان‌های چوبی‌ای که محصولات صنایع دستی و بلوط‌های بوداده می‌فروشند، در ماه دسامبر کاملاً حال و هوای کریسمسی به خود می‌گیرد. اگر هنگام کریسمس در زاگرب بودید، می‌توانید در مراسم خوردن باکالار (نوعی ماهی خشک‌شده) شرکت کنید.

مکان: کلیسای جامع زاگرب بلندترین ساختمان کرواسی است. این سازه‌ی نئوگوتیک یکی از باشکوه‌ترین ارغنون‌های دنیا را دارد.

جشن ظهور

کلیسای جامع زاگرب در پس زمینه فانوس‌های کاغذی معلق قرار دارد

محل اقامت: تاریخ هتل Jägerhorn به سال ۱۸۲۷ برمی‌گردد که آن را به قدیمی‌ترین هتل زاگرب تبدیل می‌کند. هنگامی که در این هتل اقامت دارید، اگرچه در تاریخ غرق شده‌اید اما از راحتی قرن بیست و یکم بهره می‌برید.

آلمان

خانواده‌های آلمانی چهار شمع، به خاطر چهار هفته‌ی جشن ظهور، برپا می‌کنند. آنها هر یکشنبه دور تاج گل جمع می‌شوند، سرود می‌خوانند و شمعی روشن می‌افروزند.

جشن ظهور

حلقه‌ی گل و چهار شمعی که نماد این موقع از سال در آلمان است

خوردن نوعی کیک میوه‌ای یکی از قدیمی‌ترین سنت‌های کریسمس در آلمان است. میزبانان جشن ظهور معمولاً در کنار تاج گل کوکی هم سرو می‌کنند.

مونیخ با مغازه‌های کریسمسی متعددش، کنسرت‌هایی که به مناسبت جشن ظهور برگزار می‌کند و کوه‌های پوشیده از برف اطرافش شهری فوق‌العاده برای بازدید در این مقطع از سال است.

جشن ظهور

مغازه‌های کریسمسی مونیخ همچنان هویت سنتی باواریایی خود را حفظ کرده‌اند؛ در آنها صنایع دستی متعدد فروخته می‌شود

مکان: کلیسای آزام (Asam) بزرگ‌ترین کلیسای مونیخ نیست اما آراسته‌ترینشان به حساب می‌آید. کوچکی آن به این خاطر است که ابتدا کلیسایی خصوصی بوده که دو برادر با هم ساختند. همین ویژگی‌اش باعث شده تا توریست‌های کمتری به آن بروند و اصالت خود را بیشتر حفظ کند.

محل اقامت: هتل Opera در خانه‌ای متعلق به قرن نوزدهم قرار گرفته و مکانش برای خرید، بازدید از موزه‌ها و مغازه‌های کریسمسی ایده‌‌آل است.

مجارستان

در کنار تاج گل و تقویم و شکلات، نماز صبحگاهی سنت دیگری است که در مجارستان هنگام جشن ظهور برگزار می‌شود. این مراسم سحرگاهی از اولین یکشنبه‌ی جشن ظهور تا اولین روز کریسمس ادامه می‌یابد که به آن گردهم‌آیی طلایی یا Angelic Mass می‌گویند.

بیگلی (beigli) نوعی شیرینی کلاسیک است که هنگام جشن ظهور در مجارستان سرو می‌شود. این شیرینی نوعی رولت است که به طور سنتی با گردو پر شده. می‌توانید بیگلی را از مغازه‌ها و شیرینی‌فروشی‌های مجارستان تهیه کنید.

جشن ظهور

طعم بیگلی یادآور جشن ظهور در مجارستان است

مجارها عاشق موسیقی هستند؛ به همین دلیل زمان کریسمس کنسرت‌های متعددی در بوداپست و دیگر شهرهای کشور برگزار می‌کنند.

مکان: کلیسای سنت استفان بزرگ‌ترین کلیسای بوداپست است که پس از دهه‌ها ساخت و ساز در سال ۱۹۰۵ تکمیل شد؛ بنابراین با استانداردهای تاریخ اروپا، کلیسای نسبتاً جدیدی به حساب می‌آید. علاوه بر معماری تأثیرگذار نئوکلاسیکش، چشم‌اندازی که دارد منحصر به فرد است.

جشن ظهور

بچه‌ها در حال اسکیت روی یخ مقابل کلیسای استفان مقدس، دومین کلیسای بزرگ مجارستان، در بوداپست

محل اقامت: هتل چهارفصل Gresham Palace هتلی لوکس و پنج‌ستاره در مکانی عالی (رو به رود دانوب) با ساختمانی گیرا و مدرن است.

مکزیک

جشن ظهور در مکزیک با مراسم مذهبی Las Posadas (به معنای کاروانسراها) همراه است. این جشن ۹روزه به خاطر سفر مریم مقدس و یوسف نجار از ۱۶ تا ۲۴ دسامبر برگزار می‌شود.

جشن ظهور در مکزیک با راهپیمایی بچه‌ها همراه است

عصرگاه هر روز، بچه‌ای با لباس فرشته صفوفی از بچه‌های دیگر را در شهرها و روستاها می‌گرداند. آنها دم در خانه‌های مشخصی می‌روند و نوشیدنی می‌گیرند.

این مراسم در بعضی بخش‌های ایالات متحده و آمریکای لاتین نیز برگزار می‌شود. در مکزیکوسیتی می‌توان کریسمسی آغشته با فرهنگ مکزیکی را تجربه کرد.

مکان: کلیسای جامع مکزیکو سیتی بزرگ‌ترین کلیسای جامع در آمریکای لاتین است. ساخت آن بیش از دو قرن طول کشیده؛ بنابراین می‌توان ترکیبی از سبک‌های مختلف معماری را در آن دید.

کلیسای مکزیکو سیتی

کلیسای جامع مکزیکو سیتی یکی از بهترین بناها برای مسافران علاقه‌مند به ساختمان‌های مذهبی عظیم است

محل اقامت: تمام ۳۶ اتاق هتل Carlota مدرن و مزین به آثار هنری مکزیکی هستند. هتل در مرکز تاریخی و فرهنگی پایتخت قرار گرفته است.

لهستان

برای لهستان، که پیوندهای عمیق کاتولیک دارد، جشن ظهور به مثابه نیایش، روزه‌داری و آمادگی روحانی است. مردم در شب‌های طولانی این فصل در خانه‌هایشان می‌مانند، درخت کریسمس تزئین می‌کنند، کادو می‌پیچند و کوکی و دیگر خوراکی‌های خوشمزه درست می‌کنند.

ریشه‌های عمیق مذهب کاتولیک در لهستان موجب شده تا جشن ظهور به طور گسترده در آن برگزار شود

لهستانی‌ها نیز گردهم‌آیی سحرگاهی خاص خود را دارند؛ هنوز هوا روشن نشده، دعای صبحگاهی خود را آغاز می‌کنند. حاضران شمع می‌افروزند تا نمادی باشد از آمدن نور روز و رستگاری.

مردم غرفه‌هایی در میدان‌های روستاها و شهرها برپا می‌کنند، آنها را با لوازم کریسمس تزئین کرده و شکلات و هدایای کوچک و کارت توزیع می‌کنند.

جشن ظهور لهستان

بازار کریسمس در میدان اصلی کراکوف

در اولین یکشنبه‌ی جشن ظهور، میدان رینک (Rynek) شهر کراکوف را با چراغ و شاخه و حلقه‌های گل به زیبایی آراسته می‌سازند.

مکان: ساخت کلیسای مریم مقدس در شهر کراکوف از اواخر قرن سیزدهم میلادی آغاز شد و در سال ۱۳۲۰ میلادی پایان یافت. از آنموقع تا به حال بارها این کلیسا بازسازی شده است. برج‌های نامتقارن آن منظره‌ی یه یاد ماندنی‌ای می‌آفرینند.

کلیسای کراکوف

کلیسای مریم مقدس در میدان اصلی کراکوف

محل اقامت: اگر دنبال جای خاصی برای اقامت هستید، هتل Copernicus را در نظر بگیرید؛ زیرا می‌توانید در عین راحتی، از حال و هوای دنیای قدیم لذت ببرید.

انگلستان

از بین خیلی از سنت‌های کریسمس و جشن ظهوری که در انگلستان برگزار می‌شوند و سده‌ها قدمت دارند، کریستینگل‌ها (Christingles) نسبتاً جدید هستند. کریستینگل پرتقالی است که شمعی را در آن قرار داده‌اند و با روبان قرمز و شکلات تزئینش کرده‌اند. مسیحیان در جشن ظهور آن را روشن می‌کنند تا تولد مسیح را جشن بگیرند. موراوی‌ها در دهه ۱۷۴۰ در آلمان این رسم را شروع کردند اما تازه در دهه ۱۹۶۰ در انگلستان رونق گرفت.

کریستینگل پرتقالی است که شمعی را در آن قرار داده‌ و با روبان قرمز و شکلات تزئینش کرده‌اند

کلمه‌ی کریستینگل هم می‌تواند در معنای نمادی به کار رود و هم به انجام مراسم اشاره داشته باشد. رسم کریستینگل شامل نیایش، خوانش و آواز می‌شود. در این مراسم برای امور خیریه‌ی مربوط به کودکان نیز کمک‌های مالی جمع می‌کنند. گاهی در ابتدای جشن ظهور این مراسم را انجام می‌دهند اما غالباً شب کریسمس موقع برگزاری آن است.

مکان: کلیسای جامع سالزبری یکی از بهترین کلیساهای جامع گوتیک انگلستان است و بلندترین منار مخروطی در بریتانیا را دارد. بنای ساخت آن در سال ۱۲۲۰ گذاشته شد. اگر در سالزبوری بودید می‌توانید زمانتان را برای حضور در جشن ظهور این کلیسا تنظیم کنید.

کریسمس انگلستان

اعضای گروه کر کلیسای جامع سالزبری در حال تزئین درخت کریسمس

محل اقامت: مسافرخانه‌ی Pembroke Arms محل کوچکی است که به صورت خانوادگی اداره می‌شود و به سبک ترکیبی از معماری جرجی و ویکتوریایی ساخته شده است. سالن غذاخوری خصوصی آن برای هر فصل خوراک به خصوصی دارد.



تاريخ : یکشنبه 25 آذر 1397 | 08:21 | نویسنده : elme1404 | ارسال نظر(0)

نحوه ذخیره کردن مقاله

پس از مقدمه‌ای نسبتا طولانی، حال وقت آن است که به معرفی اجمالی و شرحی کلی بر ورنر هایزنبرگ بپردازیم. 

مردی از دیار ژرمن‌ها

ورنر هایزنبرگ، فیزیکدان آلمانی که مهارت او در پدید آوردن نظریه‌های گسترده و دامنه دار، باعث تولد مکانیک ماتریسی شد. (چند ماه پیش از آن که شرودینگر ایجادکننده مکانیک موجی باشد) اواخر سال ۱۹۰۱ در دورتسبورگ آلمان چشم به جهان گشود. در آن هنگام، پدر ورنر در دبیرستان آلتس در وورتسبورگ زبان‌های باستانی تدریس می‌کرد. او در سال ۱۹۱۰ به کرسی مهم زبان شناسی یونان در دانشگاه مونیخ منصوب شد.

در سال‌های تعیین کننده نوجوانی هایزنبرگ، اروپا در جنگ جهانی اول پاره پاره شده بود. در آشوب‌های سیاسی و اقتصادی پس از جنگ، پیر و جوان آلمانی سرگردان و مأیوس بودند. هایزنبرگ در زندگینامه شخصی خود می نویسد:

زمام و قدرت از دست‌های یک نسل پیرتر عمیقا سرخورده و مایوس ساقط شده بود و جوان‌ترها کنارهم در تلاش بودند، تا چراغ راه‌های نوینی را روشن نگهدارند، یا دست کم ستاره‌ی جدیدی را کشف کنند، تا راهنمای گام‌های آنان در تاریکی غالب و فراگیر باشد.

 هایزنبرگ ستاره‌ی راهنمایش را در ایده‌های رومانتیک یا آرمان‌های رویایی نهضت جوانان موسوم به پیش‌آهنگان جدید آلمان یافت، او رهبر گروهی از پسران جوان‌تر شد، که تبدیل به دوستانی صمیمی برای باقی عمر او شدند. آنان پیاده‌روی و کوهنوردی می‌کردند، اردو می‌رفتند و به طور جدی و صمیمانه درباره‌ی آینده آلمان به گفت و گو می‌پرداختند.

اگوست هایزنبرگ؛ پدر او با معرفی تأملات فیلسوف دانشمندان یونانی به تعلیمات علمی پسرش کمک می‌کرد و به اندوخته‌های علمی فرزند خود می‌افزود، به طوری که پسرش نوشته‌های علمی یونانیان را باورپذیرتر از کتاب‌های درسی‌اش یافت. هایزنبرگ در حالی که هنوز جوان بود، مانند؛ بولتزمن، پلانک و اینشتین یک موسیقیدان ماهر شد.

 ابتدا می‌خواست یک پیانیست شود، اما ابداعات اینشتین برای او نزدیک‌تر و جذاب‌تر از ابداعات موتزارت به نظر می‌رسید. از این رو در سال ۱۹۲۰، او در سن نوزده سالگی، خودش را به آرنولد زومرفلد در دانشگاه مونیخ، به عنوان یک دانشجوی احتمالی فیزیک نظری معرفی کرد.

حضور خشک و جدی زومرفلد، تا حدی مانند پلانک، گیرا و اثر گذار اما مرعوب‌کننده نبود. هایزنبرگ چنین به خاطر می آورد؛

او مردی کوچک اندام، چاق و قوزدار با سبیل سیاه چخماقی و تا حدی عبوس و سخت‌گیر به نظرم می‌رسید، اما از همان نخستین جملاتش، خیرخواهی او، توجه و علاقه صادقانه‌اش نسبت به جوانان آشکار شد، به خصوص برای پسری که آمده بود، تا از راهنمایی و توصیه‌های او برخوردار شود.

 هایزنبرگ جوان به تازگی از دبیرستان فارغ التحصیل شده بود و به دشواری پیشنهادی که مطرح می‌کرد آگاهی و اعتنایی نداشت. او به زومرفلد گفت، که می‌خواهد درباره‌ی نظریه‌ی نسبیت عام اینشتین(به شکلی مفصل در قسمت چهارم این مجموعه مقالات بررسی شده است) تحقیق کند و آن را توسعه دهد. زومرفلد به او اجازه داد، در سمینار پیشرفته حضور یابد، اما دوره‌هایی از برنامه فیزیک استاندارد را نیز به او توصیه کرد.

روزی هنگام ورود به سالن سخنرانی زومرفلد، ورنر هایزنبرگ دانشجویی سیاه موی با چهره‌ای نسبتا مرموزی را مشاهده کرد، این شخص ولفگانگ پائولی بود که بعدها تبدیل به دوست نزدیک هایزنبرگ شد. پائولی در مورد فعالیت زومرفلد برای بسط نظريه‌ی اتمی بور نظر مساعدی نداشت و آن را یک آشفتگی بزرگ می‌دانست.

ورنر هایزنبرگ / Werner Heisenberg

نقطه‌ی اوج آموزش هایزنبرگ در فیزیک، طی چهارمین نیمسال تحصیل او زمانی حاصل شد، که زومرفلد دانشجوی باهوش و زرنگ خود را به گوتینگن بُرد، تا در یک سری از سخنرانی‌هایی که نیلز بور درباره‌ی نظریه اتمی ایراد می‌کرد، شرکت کند. موقعیتی که دانشجویان آن را فستیوال بور می‌نامیدند. خاطرات هایزنبرگ از این سخنرانی‌ها نشان از اثری مسیحایی دارد، که بور درون او ایجاد کرده است؛

من هرگز نخستین سخنرانی را فراموش نمی‌کنم. ظرفیت سالن پر شده بود. فیزیکدان بزرگ دانمارکی، که همان قد و قامتش اسکاندیناوی بودنش را نشان می‌داد، در برابر تریبون ایستاده بود. سرش اندکی خمیده بود و لبخندی دوستانه اما تا حدی نگران بر لب داشت. نور تابستانی از پنجره‌های کاملا باز سیل آسا به درون می‌تابید. بور کاملا آرام با لهجه‌ی اندکی دانمارکی صحبت می‌کرد. وقتی تک تک مفروضات نظریه‌اش را توضیح می‌داد، کلمات را بسیار دقیق، بسیار دقیق‌تر از بیان معمولی زومرفلد انتخاب می‌کرد و هر یک از جمله‌های دقيقا انتخاب شده‌اش، سلسله‌ی طویلی از افکار زیر بنایی بازتاب‌های فلسفی را آشکار می‌کرد، که به آن‌ها اشاراتی داشت، اما هرگز به طور کامل بیان نمی‌شد. من این رهیافت را بسیار هیجان انگیز یافتم، آن چه که می‌گفت، در عین حال که بسیار تازه به نظر می‌رسید، اما به شکل کامل جدید و نوین نبود. ما همگی نظریه‌ی بور را از زومرفلد آموخته بودیم و موضوع را می‌دانستیم، اما شنیدن آن از دهان بور احساس کاملا متفاوتی ایجاد می‌کرد. ما به وضوح احساس می‌کردیم، او نه با انجام محاسبات پیچیده و نمایش، بلکه با نوعی شهود و الهام به نتایجش رسیده است.

هایزنبرگ، گرچه جوان بود اما از گفتگو با بور و جر و بحث عليه بعضی از نکاتی که او در سخنرانی‌هایش گزارش کرده بود، تردید نداشت. یکی از این بحث‌ها به قدری جذاب بود، که استاد و شاگرد مجذوب را به بیرون گوتینگن به نزدیکی کوه هاینبرگ(Hainberg mountain) کشانید. هایزنبرگ در زندگینامه شخصی خود یادآور می‌شود؛

این پیاده روی، پیامدهای عمیقی در زندگی حرفه‌ای من داشت یا شاید بهتر است بگویم که، دوران کار علمی واقعی من از آن بعد ظهر به بعد آغاز شد، ناگهان آینده‌ای پر از امید و امکانات جدید در ذهنم نمایان شد، که با شکوهمندترین رنگ‌ها برای خودم تصویر می‌کردم.

 در حدود یک سال بعد هایزنبرگ به موسسه‌ی بور در کپنهاگ رفت و ساکنان آنجا را به طور حیرت انگیزی خون گرم، صمیمی و مملو از فیزیک اتمی یافت، به زودی احساس کرد که در خانه خودش است و به مدت چند هفته، دوباره گفت و گوهای طولانی بی نهایت آموزنده و گردش‌های پیاده‌روی با بور ادامه یافت.

نخستین پُست دانشگاهی هایزنبرگ در گوتینگن بود. در سال ۱۹۲۲، او دستیار ماکس بورن شد، متصدی قبلی این جایگاه در گوتینگن پائولی بود. بورن که تحت تاثیر استعداد شگرف پائولی قرار داشت، با دیدن هایزنبرگ خوشحالی‌اش چند برابر شد، چرا که دستیار جدید او از پائولی نیز چشمگیرتر بود. او در نامه‌ای به اینشتین نوشت:

هایزنبرگ طی زمستان با من بود، (چون زومرفلد در آمریکا بود) او بی‌تردید مانند پائولی با استعداد است، اما شخصیتی خوشایندتر دارد. او پیانو را نیز بسیار خوب می‌نوازد.

 از نظر بورن که متوجه تفاوت ورنر با پائولی بود، هایزنبرگ مانند دهقان زاده‌ی ساده‌ای، با موهای کوتاه طلایی، چشمان شفافِ شاداب و قیافه‌ای زیبا به نظر می‌رسید. هایزنبرگ دوره‌ی کاری خود در فیزیک اتمی را در زمانی بحرانی آغاز کرد،؛ هنگامی که مشکلات نظریه کوانتومی بیشتر و بیشتر مشکل آفرین می‌شد و به نظر می‌رسید که ناسازگاری‌های آن بدتر و بدتر می‌شود و ما را به سوی یک بحران می‌کشاند.

 نظریه‌ی بور(در قسمت سوم و پنجم بررسی شده است) با مسئله‌ی اتم هیدروژن معجزه کرد و همه‌ی آن چه را که می‌توانست، با نظریه اتم‌های چند الکترونی انجام داد. هایزنبرگ نخستین گام مهم را برای حل مسئله، هنگامی برداشت که با بورن به عنوان مربی‌اش در گوتینگن کار می‌کرد. الهام بخش هایزنبرگ، همچون اکثر موارد مهم از این نوع، یک تغییر وضعیت اجباری بود. در اواخر ماه می سال ۱۹۲۵ هایزنبرگ می‌نویسد:

من دچار تب یونجه شدم و از بورن برای مدت چهارده روز تقاضای مرخصی کردم. مستقیم عازم هلگولند(جزیره‌ی کوچکی در دریای شمال) شدم، جایی که امیدوار بودم در هوای فرح بخش دریا، دور از هرگونه گل و گیاه، به سرعت بهبود یابم. در هنگام ورود قیافه‌ی ورم کرده‌ام، باید منظره‌ای دیدنی بوده باشد. به هر حال خانم مهمانخانه دار نگاهی به قیافه من انداخت و چنین نتیجه‌گیری کرد، که باید با کسی زد و خورد کرده باشم و به من قول داد که در قبال پیامدهای بعدی از من پرستاری و مواظبت خواهد کرد. اتاق من در طبقه دوم بود و چون خانه در بلندی بر روی لبه‌ی جنوبی جزیره‌ی سنگی ساخته شده بود، چشم انداز باشکوهی از دهکده، تلماسه‌ها و ماورای دریا داشتم. وقتی روی بالکن نشستم، فرصت کافی داشتم تا درباره‌ی این حرف بور فکر کنم که می‌گفت به نظر می رسد؛ بخشی از لایتناهی در دست کسانی باشد، که به پهنه‌ی دریا می‌نگرند. به جز گردش‌های روزانه و شنا کردن‌های طولانی، چیزی نبود که توجه مرا از مسئله‌ی مورد نظرم منحرف کند و بنابراین پیشرفت من از وقتی که در گوتینگن می‌بودم سریعتر شد!

در مسیر موفقیت

هایزنبرگ موفقیتش را تقریبا در زمانی به دست می‌آورد، که پائولی اصل طردش را بسط می‌داد. یادآور می‌شویم که از دید پائولی، چشم انداز اتمی را می‌توان در نهایت به صورت یک سیستم ریز دانه یا ریز بافتی از حالت‌های مانا دانست، که الکترون‌ها، بنابر حکم اصل طرد، اشغال کرده‌اند. نظریه‌ی پائولی گام بزرگی در تکامل مفهوم کوانتش بود. پلانک کوانتوم‌های انرژی را معرفی کرده بود؛ اینشتین نظریه‌ای از کوانتوم‌های تابش یا فوتون‌ها را مطرح کرد و بور تصویری از اتم‌ها را ساخت، که در حالت‌های مانای کوانتیده وجود دارند. پائولی وحدت این اجزای نظری را با مشخص کردن حالات مانا با اعداد کوانتومی آغاز کرد.

اما کار پائولی، خود مانند یک بنای نظری ناپیوسته بود، زیرا مجموعه چهارتایی اعداد کوانتومی که او به صورت اصول موضوعه گرفته بود، همان قدر بر مبنای دانش تجربی است، که بر مبنای اشتقاق نظری. نیاز مبرمی برای یک نظریه‌ی کلی وجود داشت، که اعداد کوانتومی را استنتاج کند، نه به این شکل که آن‌ها را به صورت اصول موضوعه در نظر بگیرد. فیزیکدانان هنوز در جست و جوی یک ترکیب عظیم بودند، که کل قلمرو کوانتومی را با آغاز از چند گزاره ریاضی در بر بگیرد.

هایزنبرگ نخستین گام‌های اطمینان بخش را در این مسیر نظری گذاشت. او اجزای اولیه نظریه‌ای را به هم متصل کرد، که سرانجام عمیقا رفتار دینامیکی اتم‌ها را می‌کاوید. این یک مکانیک اتمی ساخته شده به موازات مکانیک نیوتون، با شباهت صوری و تجریدی بود. هایزنبرگ، مانند اینشتین، اصل سازنده‌اش را در جهان ریاضیات یافت. او یک بار اظهار داشت؛ برای من طبیعی است، از دیدگاه ریاضی صوری استفاده کنم که از بعضی جهات یک داوری زیباشناختی است.

هایزنبرگ با ساده‌سازی اصول متعارف و با ساختن نظریه‌ای در امتداد خطوط ریاضی توانست، از گرفتاری‌های ناگوار نظریه‌ی بور دوری گزیند. او بدون آن که گرفتار وضع فیزیکی تک تک الکترون‌های اتمی شود، دینامیکی را ساخت که به شکل ریاضی مکانیک نیوتون بسیارشبیه بود و به نوعی شرح و بسط آن بود. در یک راه تجریدی مؤثر، او پلی میان جهان عادی و جهان اتمی زد. بور قبلا از این پل عبور کرده بود، اما با این تفاوت که رفتار درونی اتم‌ها را با بعضی از ویژگی‌های اشیای بزرگ مقیاس، مانند حرکت مداری سیارات، مجسم کرده بود. پُلِ هایزنبرگ به قلمرو اتمی صوری و کاملا ریاضی بود و تصویر چندان ساده‌ای از محتویات درون اتم به دست نمی‌داد.

ورنر هایزنبرگ / Werner Heisenberg

هایزنبرگ یک سبک معماری نظری می‌ساخت، که در فیزیک اتمی ناآشنا بود. هدایت این رهیافت با مدل‌های ریاضی و از لحاظ صوری شبیه به معادلات حرکت نیوتون بود، اما از جهات دیگر تنها وابستگی مبهمی به تصویرها یا مدل‌های کلاسیک داشت. نگرش اساسی آن، که به زودی در نظریه‌ی کوانتومی مسلط شد و باقی ماند را بعدها پل دیراک صریحا به این صورت خلاصه کرد:

هدف اصلی علم فیزیک تهیه و تدارک تصویرها نیست، بلکه تدوین قانون‌های حاکم بر پدیده‌ها و به کار گرفتن این قانون‌ها برای کشف پدیده‌های جدید است. اگر تصویری وجود داشته باشد چه بهتر؛ اما وجود یا عدم این تصویر، تنها و تنها در درجه دوم اهمیت قرار دارد!

تحلیل هایزنبرگ دو جزء یا عامل بنیادی فیزیکی داشت، که هر دو ساده و مشاهده‌پذیر بودند، گرچه هیچ یک در پیکربندی تصویرهای فیزیکی چندان یاری نکردند. اولی مجموعه‌ی فرکانس‌های گسیل یافته از یک اتم بود، در حالتی که آن اتم بين حالت‌های مانا به شیوه‌ای که ابتدا بور پیشنهاد کرده بود، جهش می‌کند. اگر یک اتم یکی از این جهش‌های کوانتومی را از انرژی بالاتر E2 به انرژی پایین‌تر E1 انجام دهد، یک خط طیفی گسیل می‌یابد که فرکانس آن را اگر v نام گذاری کنیم، بنابر قاعده‌ی بور به صورت زیر مشخص می‌شود:

{\displaystyle \Delta E=E_{2}-E_{1}=h\nu ,}

این مفهوم کلی هرفرکانس v گسیل یافته در جهش اتم بین هر دو حالت مانا با انرژی‌های Em و En را مشخص می‌کند.

این مجموعه فرکانس‌های{ vmn } تمامی خطوط مشاهده پذیر در طیف گسیلی اتم را تشکیل می‌دهد.

جز‌ء اساسی دوم تحلیل هایزنبرگ از مسئله‌ای شکل می‌گرفت، که به طور ضمنی در نظریه‌ی بور مطرح می‌شد، اما حل نمی شد. بور مفهوم اتم‌هایی را که میان دو حالت مانا جهش می‌کنند، به کار گرفت، اما موفق به حل این مسئله نشد که چگونه بدانیم، چه وقت و کجا اتم خاصی می‌خواهد، یک نوع جهش را انجام دهد. این مشکلی بود که رادرفورد وقتی نخستین مقالات بور را ملاحظه کرد، بلافاصله دریافت. او در سال ۱۹۱۳ به بور نوشت؛ به نظر می‌رسد شما فرض کرده‌اید، که الكترون (در حال جهش) از قبل می‌داند، کجا متوقف خواهد شد.

رادرفورد در جست و جوی یک مکانیسم جبری بود، شبیه آن چه که در فیزیک کلاسیک معمول است. بور هرگز موفق نشد، نظریه‌اش را به این کار وادار کند، اما راهنمایی ارزشمندی از مقاله‌ای را که اینشتین در سال ۱۹۱۶ نوشته بود، اخذ کرد. این ایده به ذهن اینشتین رسیده بود، که اتم‌هایی که جهش‌های کوانتومی را انجام می‌دهند، شبیه اتم‌های پرتوزای در حال فروپاشی هستند. ثابت شده است که پیش بینی زمان و مکان فروپاشی تک تک اتم‌ها نیز غیر ممکن است و در غیاب یک روند بهتر، قانون‌های پرتوزایی برای مدتی طولانی به طور آماری فرمول‌بندی می‌شده است. مثلا پیش بینی می‌شد، که احتمال فروپاشی اتم چقدر است. از لحاظ یک تک اتم، این یک توصیف نامعین است، زیرا گزاره‌ی آماری چیزی با قطعیت درباره فرایندهای منفرد نمی‌گوید؛ این گزاره توضیحی است، از رفتار میانگین به دست آمده از داده‌هایی که از تعداد بسیار زیادی از اتم‌ها گرفته شده است. اینشتین دریافت که این توصیف آماری را می‌توان به همه نوع تغییر اتمی بسط داد. در میان چیزهای دیگر، او ترتیبی داد، تا از یک راه فوق‌العاده ساده و کلی با تعریف احتمالات وقوع همه‌ی گذارهای اتمی ممکن، به قانون تابش پلانک برسد. بور با بهره‌گیری این موضوع را گرفت و جایی برای احتمالات گذار اینشتین در نظریه‌ی اتمی خودش یافت.

بنابراین می‌بینیم که هایزنبرگ در سال ۱۹۲۵ قانون بور-اینشتین را گسترش می‌دهد. دومین جزء سازنده‌ی فیزیکی در نسخه‌ی تحلیلی هایزنبرگ، همراه مجموعه‌ای از فرکانس‌های طیفی { vmn }، مجموعه‌ای از احتمالات گذار بود. اگر احتمال گذار m به n که با برچسب Amn نشان داده می‌شود، بزرگ باشد، احتمالا گذار صورت می‌گیرد و خط طیفی که فرکانس آن vmn است، شدید خواهد بود. پس احتمال‌های گذار تجلی شدت‌های خط طیفی مشاهده پذیرند.

هایزنبرگ دریافت که احتمال‌های گذار Amn و فرکانس‌های vmn را می‌توان در روش محاسبه‌ای به کار گرفت، که شبیه روش کاملا تثبیت شده‌ی مشهور تحلیل فوریه است. (ژوزف فوریه در اوایل قرن نوزدهم، این روش را برای نظریه‌ی تحلیلی‌اش درباره گرما، اختراع کرد) هایزنبرگ برای هر کمیت مشاهده پذیر شناخته شده در مکانیک نیوتونی یک همتای کوانتومی یافت که به صورت یک بسط فوریه، با فرکانس‌ها و احتمال‌های گذار، فرمول‌بندی شده بود.

در تحولات بعدی، مجموعه‌ای از احتمال‌های گذار در آرایه‌های مربعی مرتب شد، که در آن اقلام ورودی‌های مربوط به حالت ۱ در ردیف ۱، حالت ۲ در ردیف ۲ قرار داشتند، و غیره. اگر به طور کلی سه حالت دخیل باشد، آرايه‌ی مربعی به صورت زیر خواهد بود؛

3x3 Matrix

با راهنمایی روش کار فوریه، که عمدتا یک روش ریاضی بود و تلاش برای ایجاد دینامیکی که وقتی به جای آرایه‌ها متغیرهای متناظر کلاسیک را بگذاریم، شبیه مکانیک نیوتونی می‌شد، هایزنبرگ به یک مکانیک کوانتومی مؤثر و کارآمد رسید.

الهام

وقتی هایزنبرگ موفق شد، همه‌ی سنگ و ثقال‌های ریاضیاتی را که از گوتینگن به اتاق طبقه‌ی دوم هلگولند آورده بود، دور بریزد با دید محدودش از بی‌نهایت، به سرعت توانست شکل مکانیک جدیدش را ببیند. همچنان که مکانیک او شکل می‌گرفت، او توانست ببیند که مکانیک جدید او از لحاظ فیزیکی و ریاضی با هم سازگاری دارند، هایزنبرگ به شدت هیجان زده شد و با اضطراب کنجکاوانه‌ای گفت:

ابتدا نگرانی عمیقی احساس می‌کردم. احساس می‌کردم که از سطح پدیده‌های اتمی به زیبایی شگفت‌ انگیز درون آن می‌نگرم و تقریبا با این فکر دچار سرگیجه می‌شدم، که باید به تحقیق این ساختارهای غنی که طبیعت سخاوتمندانه در مقابلم گسترده است، بپردازم. نخستین محاسبات موفقیت آمیز در ساعت سه بامداد یک روز کامل شد. خواب غیرممکن بود، بنابراین، همچنان که سپیده یک روز جدید می‌دمید، عازم رأس جنوبی جزیره شدم، جایی که اشتیاق داشتم از صخره‌ای که از دریا بیرون زده بود، بالا بروم. فی‌الحال این کار را کردم و منتظر طلوع خورشید شدم.

اما هایزنبرگ به دنبال خوش‌بینی و هیجان اولیه‌اش، به تدریج درباره‌ی مکانیک جدیدش احساس ناراحتی می‌کرد، زیرا با نوع خاصی از جبر کار کرده بود. دو متغیر مانند x و y با روش هایزنبرگ به صورت آرایه‌های مربعی در می‌آمدند، که از قاعده‌ی ضرب عجیبی پیروی می‌کردند؛ حاصلضرب xy همیشه از لحاظ ریاضی، برخلاف جبر معمولی، معادل حاصل ضرب yx با عامل‌های معکوس شده نبود!

هایزنبرگ می‌نویسد:

این واقعیت که xy مساوی yx نبود، برایم ناخوشایند بود. من احساس می‌کنم که این تنها اشکال در کل طرح است؛ در غیر این صورت من کاملا خرسند بودم.

 بیشتر این نظریه در ژوئن ۱۹۲۵ ساخته شد، که هایزنبرگ یک دعوتنامه برای سخنرانی در آزمایشگاه کاوندیش در کمبریج دریافت کرد. چاره ای جز این نبود که یا کار به سرعت کامل شود یا به شعله‌های آتش سپرده شود. پائولی، این منتقد گران قدر، با خواندن دست نوشته، واکنشی شعف انگیز داشت. این اتفاق امید جدید و لذت تازه‌ای از زندگی را  به او بخشید. هایزنبرگ مقاله‌اش را به بورن ارائه کرد، اما در کمبریج از تلاش‌های اخیرش چیزی نگفت.

مکانیک ماتریسی

 بورن در ژوئیه سال ۱۹۲۵ به اینشتین نوشت:

آخرین مقاله‌ی هایزنبرگ، که به زودی منتشر می‌شود، تاحدی مبهم به نظر می‌رسد، اما مطمئنا درست و عمیق است.

 برای بورن، آشکار بود که یک مکانیک کوانتومی واقعی در دسترس است و او بسط و توسعه‌ی یک گزاره‌ی ریاضی کامل از این نظریه را آغاز کرد. او به ویژه درباره‌ی قاعده‌ی ضرب چشمگیری کنجکاو شد؛

قاعده‌ی ضرب نمادین هایزنبرگ مرا آرام نمی‌گذاشت و پس از روزها تفکر متمرکز و آزمودن، نظريه‌ی جبری را به یاد آوردم که از معلمم، روزانس، در برسلاو آموخته بودم.

این نظریه‌ی جبری مربوط به ماتریس‌ها بود، موجودات ریاضیاتی آرایه‌گونه که جبر آن را آرتور کیلی، با بصیرت یک ریاضیدان، در حدود هفتاد سال پیش فرمولبندی کرده بود، قاعده‌ی ضرب عجیبی که هایزنبرگ کشف کرد، دقیقا مشابه ضرب ماتریسی بود؛ هایزنبرگ آرایه‌ها را رسما به شکل ماتریس‌ها در نظر گرفت. وقتی بورن این سرنخ را به دست آورد، راه برای بسط و توسعه یک مکانیک ماتریسی کوانتومی گشوده شد. این کار به وسیله‌ی بورن، هایزنبرگ و یک متخصص جوان ماتریس، به نام پاسکوال جردن آغاز شد.

بورن و هایزنبرگ خودشان را در جهان ریاضیاتی بیگانه‌ای می‌یافتند، که به زبان آن چندان آشنا نبودند. هایزنبرگ به جردن گلایه می‌کرد که؛ حتی نمی‌دانم ماتریس چیست!

اما از قضا فیزیکدانان گوتینگن از لحاظ توصیه‌ی مفید درباره‌ی چگونگی برخورد با مشکلات ریاضیاتشان کمبودی نداشتند. ریاضیدان بزرگ دیوید هیلبرت که در گوتینگن بود، بهتر از هر کسی در جهان، ضرورت یادگیری زبان ریاضی مورد نیاز فیزیکدانان را بیان می‌کرد. ادوارد کاندن، یک آمریکایی که در گوتینگن بود، درباره توصیه هیلبرت می‌گوید:

هیلبرت به بورن، هایزنبرگ و فیزیکدانان نظری گوتینگن می‌خندید، زیرا وقتی آنان نخستین بار مکانیک ماتریسی را کشف کردند، زحمت زیادی را متحمل شدند، اما هرکس دیگری هم که می‌کوشید مسئله‌ای را با ماتریس حل کند، یا واقعا ماتریس‌ها را به کار گیرد و با آن‌ها کار کند، همان زحمت را داشت. بنابراین آنان از هیلبرت کمک خواستند.

هیلبرت به آنان گفت، که ماتریس‌ها برای او ابزارهایی ساده و مفید برای توضیح بعضی از جنبه‌های رسمی مسائلی هستند، که به زبان دیگر، یعنی با معادلات دیفرانسیلی نوشته شده‌اند. چون فیزیکدانان سال‌های متمادی از زبان معادلات دیفرانسیل برای مسائل دیگری استفاده کرده بودند، هیلبرت پیشنهاد کرد که ماتریس‌ها ممکن است، جلوه‌هایی از معادلات مفیدتر از نوع دیفرانسیلی باشند. بنابر نظر کاندن، نظریه پردازان گوتینگن این حرف را، ایده‌ی احمقانه‌ای می پنداشتند، که هیلبرت خودش نمی‌دانست درباره‌ی چه چیزی حرف می‌زند، اما هیلبرت به ندرت اشتباه می‌کرد.

درست شش ماه بعد، اروین شرودینگر به معادلاتی که هیلبرت پیش بینی کرده بود، دست یافت و ثابت کرد که آن‌ها با همان روش‌های معمول معادلات دیفرانسیل، همان کار و بیشتر از آن را به انجام می‌رسانند!

همان طور که در ابتدا اشاره کردیم، هایزنبرگ زندگینامه و مباحث خود را در کتابی به قلم تحریر در آورده است، در اینجا به مطالعه‌ی مباحثه‌ی او با اینشتین پیرو یک سلسله مباحث بنیادی می‌پردازیم.

مکانیک کوانتومی و گفتگویی با اینشتین

سیر فیزیک اتمی در آن سال‌های حسّاس آنچنان بود، که نیلس بور هنگام گردش با من در تپّه‌های هاینبرگ پیشبینی کرده بود. دشواری‌ها و تناقضات درونی‌ای که بر سر راه فهم از اتم و پایداری آن قرار داشت، نتوانست اندکی کاهش یابد، یا برطرف شود. به عکس این دشواری‌ها هر روز با شدّت بیشتری نمودار می‌شد. هر کوششی که انجام می‌شد، تا بر این دشوار‌ی‌ها با ابزارهای مفهومی‌ که پیشتر در فیزیک وجود داشت، چیره شویم، چنین می‌نمود که از همان آغاز به شکست حتمی می‌انجامد.

از این گونه می‌توان به کشف دانشمند آمریکایی کامپتون، که بر اساس آن نور (یا اگر بهتر بگوییم: پرتو رونتگن) به هنگام پراکندگی الکترونی عدد ارتعاشش تغییر می‌کند، اشاره کرد. در این آزمایش، اگر چنین فرض می‌کردیم که نور، آنچنان که اینشتین پیشنهاد کرده بود، از ذرات کوچکی یا از بسته‌های انرژی درست شده است، که با سرعت زیاد در فضا حرکت می‌کند و گاهی، حتّی به سبب فرایند پراکندگی، با الکترونی برخورد می‌کند، این نتیجه را می‌توانستیم توضیح دهیم. اما از سوی دیگر آزمایش‌های زیادی هم نشان می‌دهد، که نور با امواج رادیویی اساسا فرقی ندارد، مگر به سبب طول موج کوتاه‌تر؛ این سخن بدین معنی است که، پرتو نوری درعین حال فرایندی موجی است و نه جریانی از ذرات و شگفت‌تر از این آن نتایج اندازه‌گیری‌هایی بود، که فیزیکدان هلندی اورناشتاین به دست آورده بود. در اینجا حرف از این بود تا نسبت شدت خطوط طیفی را معین کنیم، که در آن به اصطلاح گروه خطوط طیفی جمع شده است. این نسبت‌ها را می‌توانستیم با نظریه‌ی بور پیش بینی کنیم. آنچه عاید شد این بود که، هرچند صورت‌بندی‌هایی که از نظریه‌ی بور به دست آمده است، درآغاز نادرست است، اما بااندکی تغییر در این روابط به فرمول‌هایی می‌توانستیم برسیم، که به طور آشکار با تجربه درست‌تر مطابقت داشت و این چنین شد که آموختیم، تا با دشواری‌ها اندک اندک کنار بیاییم و به این کار هم عادت کردیم، تا مفاهیم و تصوراتی را که از فیزیک پیشتر در حوزه‌ی اتم وارد کرده بودیم هم نیمه درست بدانیم و هم نیمه نادرست و بر کاربرد آن‌ها هم معیارهای سفت و سختی نباید قرار دهیم و از طرفی هم با استفاده از تیزهوشی توانستیم گاه صورت‌بندی‌های درست این جزییات را به سادگی به گمان دریابیم. 

ورنر هایزنبرگ / Werner Heisenberg

در درس‌های گروهی‌ای که زیر نظر ماکس بورن، در نیمسال تابستانی ۱۹۲۴ در گوتینگن برقرار شد، دیگر حرف از مکانیک کوانتومی تازه‌ای بود، که روزی باید به جای مکانیک نیوتونی دیرین بنشیند، که در آن زمان تنها در جاهایی جزییات منفردی از آن چارچوب را می‌توانستیم دریابیم و حتی در نیمسال زمستانی بعد، که من دوباره موقتا در کپنهاگ کار می‌کردم و می‌کوشیدم تا نظریه‌ای را گسترش دهم، که کرامرز درباره‌‌ی پدیده‌هایی، که آن‌ها را پدیده‌های پاشیدگی می‌نامیدیم، مطرح کرده بود، همه‌ی فکر ما بر این کار متمرکز بود تا نه اینکه همه‌ی روابط ریاضی درست را بدست آوریم، بلکه آن‌ها را به سبب شباهت‌هایی که با فرمول‌های نظریه‌ی کلاسیک داشت، به گمان دریابیم.

هنگامی که به وضع نظریه‌ی اتمی در آن ماه‌ها فکر می‌کنم، همواره به یاد گردشی می‌افتم، که شاید در اواخر پاییز سال ۱۹۲۴ با برخی از دوستانم در جنبش جوانان، در کوه‌های میان کرویت و دریاچه‌ی آخن رفته بودیم. هوای درّه در آن روز گرفته بود و ابرها هم کوه‌ها را در پرده‌ی خود کاملا پوشانده بود. با بالارفتن از کوه ابرها راه را بیشتر و بیشتر بر ما تنگ‌تر می‌کرد، به طوری که پس از ساعتی خود را هرچه بیشتر در میان کلاف سردرگمی از صخره‌ها و رستنی‌ها یافتیم، که در آن دیگر یافتن راه از چاه، هرچقدر هم که می‌کوشیدیم، ممکن نبود. اما ما هم به بالارفتن ادامه می‌دادیم، شاید هم با این دلهره که آیا اصلا می‌توانیم، در صورتی که حادثه‌ای بروز کند راه برگشت را بازهم پیدا کنیم. اما همچنان که بالا می‌رفتیم، تغییری شگفت پدیدار شد. مه در جاهایی آن چنان غلیظ بود که ما دیگر یکدیگر را نمی‌دیدیم و تنها با داد زدن می‌توانستیم، چیزی به همدیگر بگوییم. اما ناگهان بالای سرمان روشن‌تر شد، روشنایی هم به یکباره تغییر کرد. پیدا بود که ما در میدانی از مه وارد شده بودیم، که از بالای سرمان رد می‌شد و یک دفعه هم توانستیم از میان دو توده‌ی غلیظ لبه‌ی روشن دیواره‌ی صخره‌ای بلند را ببینیم، که در میان نور خورشید پدیدار شده بود، که از روی نقشه‌ی راه در پی‌اش بودیم. چند نگاهی به این طرف و آن طرف کافی بود، تا به تصویری روشن از آن چشم‌انداز کوهستانی برسیم، که شاید پیش روی ما و بالای سرما بود و پس از آن که ده دقیقه‌ی دیگر بازهم از سربالایی تندی بالا رفتیم، به گردنه‌ای رسیدیم که بر فراز آن دریای مه بود و خورشید در آن پیدا. در جنوب، ستیغ کوه‌های زون‌وند و در پشت آن قله‌های پوشیده از برف آلپ مرکزی با وضوح هرچه تمام‌تر دیده می‌شد، به طوری که دیگر جایی برای دودلی بر بالارفتن باقی نمی‌گذاشت.

در فیزیک اتمی هم در زمستان ‍۱۹۲۴/۱۹۲۵ شاید در چنین حوزه‌ای وارد شده بودیم، که در آن مه هم، گاه چشم چشم را نمی‌دید، اما شاید بتوان گفت، که بالای سرمان هوا روشن‌تر می‌نمود. آن گرگ و میش هوا، نوید از چشم‌اندازی تازه می‌داد که، برایمان بسیار اهمیت داشت.

دانشگاه برلین در آن زمان کانون فیزیک در آلمان بود .افرادی چون پلانک، اینشتین، فون لاوئه، و نرنست در آنجا بودند. پلانک نظریه‌ی کوانتومی را در همین جا کشف کرده بود و روبنس آن را با اندازه گیری‌های خودش از تابش گرمایی تایید کرده بود، اینشتین هم در سال ۱۹۱۶ نظریه‌ی نسبیت عام و نظریه‌ی گرانش خود را صورت‌بندی کرده بود. مرکز زندگی علمی، آن گردهمایی فیزیک بود که به سنتی از زمان هلمهولتس باز می‌گشت و در آن به خصوص استادان فیزیک پرشمار بودند. در آغاز سال ۱۹۲۶ از من دعوت شد، تا درچارچوب این گردهمایی درباره‌ی نظریه‌ی تازه پیداشده‌ی مکانیک کوانتومی گزارش دهم. اما چون این نخستین باری بود، که با این صاحب‌نامان پرآوازه آشنا می‌شدم، زحمت زیادی بر خود هموار کردم، تا آن مفاهیم را که برای فیزیک آن زمان نامأنوس بود و بنیان ریاضی آن نظریه‌ی تازه را تا حد ممکن، به روشنی نشان دهم، به طوری که توانستم به خصوص دلبستگی اینشتین را برانگیزم. پس از پایان گردهمایی اینشتین از من درخواست کرد تا او را تا خانه‌اش همراهی کنم، تا آنجا بتوانیم درباره‌ی افکار تازه به تفصیل بحث کنیم. 

 در راه خانه، اینشتین درباره‌ی سیر تحصیلاتم و از دلبستگی‌های امروزیم در فیزیک پرسید. همین که وارد خانه شدیم، گفتگو را فورا با پرسشی شروع کرد که به پیش شرط‌های فلسفی کار من مستقیما برمی‌گشت؛

این چیزهایی که آنجا برای ما تعریف کردید، به نظرم بسیار عجیب آمد. شما قبول دارید که الکترون در داخل اتم وجود دارد و به یقین هم حرف شما درست است؛ اما می‌خواهید مسیر الکترون در اتم را از ریشه باطل کنید، هرچندکه ما مسیر الکترون را در اتاقک ابر می‌توانیم مستقیم ببینیم، ممکن است دلایل این فرض عجیب را کمی دقیق‌تر توضیح دهید.

 

من هم این گونه جواب دادم؛

مسیر الکترون در اتم را نمی‌توانیم ببینیم، اما از تابشی که از اتمی از راه فرایند تخلیه گسیل می‌شود، می‌توانیم بازهم مستقیما بسامد ارتعاش را و دامنه‌ی وابسته به آن را، نتیجه بگیریم. پس شناخت ما از کل عدد ارتعاش و دامنه در فیزیک حتی تا امروز هم، مثل جایگزینی است بر شناخت ما از مسیر الکترون، اما چون منطقی هم هست تا در هر نظریه‌ای تنها آن کمیت‌هایی را بپذیریم، که می‌تواند مشاهده شود، به نظرم درست آمد تا تنها این کُل را، مثلا به عنوان نماینده‌ی مسیر الکترون بدانیم.

اینشتین در جوابم گفت:

ببینم، شما که جدی نمی‌گویید، که در نظریه‌ فیزیکی تنها باید کمیت‌های مشاهده‌پذیر را به حساب آورد.

باتعجّب پرسیدم؛

فکر می‌کردم، که اصلا این خود شما بودید که این فکر را اساس نظریه‌ی نسبیت کرده‌اید؟ شما خودتان تاکید دارید، که اصلا نباید از زمان مطلق حرف زد، چرا که زمان مطلق را نمی‌توان مشاهده کرد. فقط اخبار ساعت‌ها، چه در نظام مرجع ساکن باشد و چه متحرک، در تعیین زمان ملاک است.

اینشتین جواب داد:

شاید من از چنین فلسفه‌ای استفاده کرده باشم، اما این هم بی‌معنی است. یا می‌توانم بااحتیاط بیشتری بگویم، که شاید این ارزش راهنمای جستجو را داشته باشد، تا آن چیزی را به یاد آوریم که درواقع مشاهده کرده‌ایم. اما از نظر اصولی کاملا نادرست است، که بخواهیم نظریه‌ای را تنها براساس کمیت‌هایی بنا کنیم که مشاهده‌پذیر باشد، زیرا که در واقع قضیه کاملا بالعکس است. این نظریه است که از همان اول حکم می‌کند، که چه چیزی را می‌توان دید. ببینید، مشاهده اصلا فرایند پیچیده‌ای است. آن فرایندی که باید مشاهده شود، برخی رویدادها را در دستگاه اندازه‌گیری ما فرا می‌خواند. درنتیجه، در دستگاه فرایندهای دیگری جریان پیدا می‌کند، که سرانجام از بیراهه‌هایی تاثّر حسی و تثبیت نتیجه را در آگاهی ما برمی‌انگیزد. در سراسر این راه دراز، از پدیده گرفته تا تثبیت آن در آگاهی ما، باید بدانیم که طبیعت چگونه کار می‌کند، باید قوانین طبیعت را دست کم به طور عملی بشناسیم، اگر اصلا بخواهیم ادعا کنیم که چیزی را مشاهده کرده‌ایم، تنها نظریه، یعنی شناخت قوانین طبیعت، به ما این امکان را می‌تواند بدهد، تا بتوانیم از تاثّر حسی به آن پدیده‌ای که در بنیان آن قرار دارد، برسیم. اگر ادعا کنیم که چیزی را می‌توانیم مشاهده کنیم، پس باید هم در واقع این طور دقیق‌تر بگوییم؛ هرچند که خود را آماده می‌کنیم تا قوانین طبیعی تازه‌ای را صورت‌بندی کنیم، که با قوانین پیشین مطابقت ندارد، اما بازهم چنین گمان می‌کنیم که قوانین طبیعی موجود، در راهی که قرار دارد، از پدیده‌ای که موضوع مشاهده است تا زمانی که به آگاهی ما می‌رسد، آنچنان درست عمل می‌کند که می‌توانیم به آن‌ها اعتماد کنیم و درست به همین سبب است، که می‌توانیم از مشاهده سخن بگوییم. برای مثال در نظریه‌ی نسبیت، پیشفرض این است که حتی در چارچوب نظام متحرک، پرتوهای نور، که از ساعت به چشم مشاهده‌گر می‌رسد، آن قدر درست عمل می‌کند، که پیشتر از آن‌ها انتظار داشتیم و شما هم با نظریه‌تان آشکارا چنین فرض می‌کنید که همه‌ی آن سازوکار تابش نور، از اتم درحال ارتعاش گرفته تا طیف‌نما یا تا چشم، درست همان طور کار می‌کند، که همواره فرضمان بوده است، یعنی در اساس طبق قوانین ماکسول؛ اگر وضع به این صورت نباشد، پس آن کمیت‌هایی را که شما مشاهده‌پذیر می‌دانید، اصلا نمی‌توانید مشاهده کنید. ادعای شما مبنی بر اینکه تنها کمیت‌های مشاهده‌پذیر را وارد می‌کنید، درواقع هم گمانی است درباره‌ی یکی از خصوصیات نظریه‌ی شما، که شما هم بر صورت‌بندی آن می‌کوشید. شما خیال می‌کنید، که نظریه‌تان آن تشریحی را که تاکنون از فرایند تابش داشتیم، در آن نقاطی که شما به آن‌ها در اینجا اشاره می‌کنید، دست نخورده برجا می‌گذارد. شاید شما درست می‌گویید، اما این نکته به هیچ وجه مسلم نیست!

نظر اینشتین برایم بسیار دور از انتظار بود، هرچندکه دلایلش روشنگر بود و به همین سبب هم در جواب، از او سوال کردم:

این فکر که یک نظریه در واقع جمع بندی است‌ از مشاهدات ذیل، اصل صرفه جویی در فکر است، که در حقیقت برگرفته از نظرات ماخ، فیزیک‌دان و فیلسوف، است و بازهم ادعا شده است، که خود شما در نظریه‌ی نسبیت از این فکر ماخ استفاده‌ی زیادی کرده‌اید. اما با آنچه اکنون گفتید به نظرم می‌رسد که شما درست در جهت عکس می‌روید. پس من دقیقا باید کدام حرف را قبول کنم، یا بهتر بگویم، اصلا نظر شما در این باره چیست؟

و اینشتین چنین پاسخ داد:

این داستان مفصلی است، اما حالا دیگر به تفصیل از آن حرف می‌زنیم. این مفهوم صرفه جویی در فکر بخشی از حقیقت را دارد، اما به نظرم خیلی پیش پا افتاده می‌آید. من در ابتدا دو دلیل به سود ماخ می‌آورم. رفتار ما با دنیا آشکارا فراتر از حواس ما می‌رود. وقتی ما چون بچه‌های کوچک حرف زدن و فکر کردن را یاد می‌گیریم، اتفاقی که می‌افتد این است، که ما این امکان را می‌‍‌‌‌شناسیم تا مفاهیم بسیار پیچده را، آن تاثرات حسی را که به نحوی به هم مرتبط است، با یک کلمه نشان دهیم، مثلا با کلمه‌ی توپ!

 ما این را از بزرگ‌ترها یاد می‌گیریم و از اینکه می‌توانیم منظورمان را به آن‌ها بفهمانیم، دلشادیم. پس می‌توانیم هم بگوییم که ساخت کلمه و به همراه آن مفهوم توپ عمل صرفه جویی فکری است، زیرا که این صرفه جویی این امکان را می‌دهد، تا تاثرات حسِی کاملا پیچیده را به سادگی باهم جمع کنیم و هیچکس هم سراغ این پرسش نمی‌رود که چه شرایط جسمی و فکری در انسان (دراینجا  مراد نزد کودک است) باید موجود باشد، تا این فرایند فهمیدن آغاز شود و تا آنجا هم که می‌دانیم، این فرایند نزد حیوانات بسیار کم ثمرتر است، اما فعلا با آن کاری نداریم. ماخ حرفش را این گونه ادامه می‌دهد، که ساخت نظریه‌های علمی و شاید نظریه‌های بسیار پیچیده اساسا به شیوه‌ای مشابه محقق می‌شود، یعنی می‌کوشیم تا پدیده‌ها را به صورت واحد مرتب کنیم، آن‌ها را به طریقی به شکلی ساده برگردانیم، تا اینکه شاید به کمک مفاهیم کمتری بتوانیم دسته‌ای از رویدادها را که محتوای بیشتری دارد فهم کنیم و این فهمیدن چیزی جز آن نیست، تا این رویدادها را با این مفاهیم ساده در کثرت خود دریابیم. همه‌ی اینها کاملا پذیرفتنی است، اما بازهم باید از خود پرسید که اصلا منظور ما از این اصل صرفه جویی در فکر چیست! آیا اصلا حرف از صرفه جویی روانی است یا منطقی، یا اصلا طور دیگری بپرسیم، که آیا حرف از وجه عینی رویداد است، یا وجه ذهنی آن. وقتی کودک مفهوم توپ را درست می‌کند، آیا با این کار به ساده سازی‌ای ذهنی دست می‌یابد، زیراکه تاثرات حسی پیچیده با این مفهوم توپ باهم جمع می‌شود، یا آنکه توپ درواقع وجود دارد؟

 جواب ماخ؛ شاید این باشد که گزاره‌ی توپ درواقع وجود دارد، اصلا محتوایی بیش از حکم تاثرات حسی ندارد، که دراین جا به سادگی باهم جمع شدنی است، اما این جا دیگر ماخ اشتباه می‌کند، زیرا اول آن که گزاره‌ی توپ درواقع وجود دارد، مجموعه‌ای از اخباری درباره‌ی تاثرات حسی ممکن را دربردارد، که شاید در آینده پدیدار شود. ممکن، یعنی آنچه انتظار وقوعش را داریم، بخش مهمی از واقعیت ماست، که این بخش نباید درکنار امر واقع به سادگی فراموش شود و دوم اینکه باید به این نکته هم فکر کنیم، که نتیجه‌گیری از تاثرات حسی از تصورات و چیزها از پیش شرط‌های بنیادی فکر ماست و بنابراین اگر بخواهیم تنها از تاثرات حسی حرف بزنیم، باید زبان و فکر را هم از خود سلب کنیم. به عبارت دیگر، این واقعیت که جهان به واقع وجود دارد، که در پس تاثرات حسی ما چیزی عینی وجود دارد، نزد ماخ دچار کاستی است. من هم اصلا نمی‌خواهم در اینجا حرفم از واقع‌گرایی بی‌آلایش باشد؛ من خوب می‌دانم که در اینجا حرف از پرسشی دشوار درمیان است، اما مفهوم ماخ از مشاهده هم خیلی ساده انگارانه است. ماخ طوری رفتار می‌کند، گویی که می‌دانیم معنای واژه‌ی مشاهده چیست و چون عقیده دارد که در این جایگاه می‌تواند به تصمیمی درباره‌ی عینی و ذهنی برسد، مفهومش از سادگی خصلتی مظنون به بازاری بودن به خود می‌گیرد، یعنی همان صرفه جویی در فکر!

 این مفهوم رنگی کاملا ذهنی دارد، در واقعیت، این سادگی قوانین طبیعت یک امر واقع عینی است و این هم وابسته به این است که در مفهوم سازی درست، وجه عینی و وجه ذهنی سادگی را در توازنی درست با یکدیگر بگذاریم و این همان چیزی است که خیلی مشکل است. ولی اکنون بهتر است دوباره به موضوع سخنرانی شما برگردیم. گمان من این است، که شما درست از همان جایی که درباره‌اش حرف زدیم، بعدها در نظریه‌تان دشواری‌هایی پیدا خواهید کرد. من هم می‌خواهم دراین مورد دلایل بهتری بیاورم، شما طوری رفتار می‌کنید مثل اینکه همه چیز را می‌توان در وجه مشاهده به همان حال سابقش باقی گذاشت، یعنی مثل اینکه شما می‌توانید به سادگی به زبان معمول آن چیزی را بگویید، که فیزیکدان مشاهده میکند. پس باید هم بتوانید بگویید؛ ما در اتاقک ابر مسیر الکترون را از راه اتاقک می‌بینیم. اما به نظر شما در اتم، مسیر الکترون وجود ندارد. مسلم است، که این حرف آشکارا بی‌معنی است. چون با کوچک‌تر کردن فضایی که الکترون در آن حرکت می‌کند، نمی‌توان مفهوم مسیر را هم از اعتبار ساقط کرد.

اکنون نوبت من شده بود، تا بار دیگر از مکانیک کوانتومی تازه دفاع کنم؛

در حال حاضر، ما اصلا نمی‌دانیم که به چه زبانی می‌توانیم از آنچه در اتم می‌گذرد، حرف بزنیم. این هم درست است، که ما زبانی ریاضی، یعنی گرته‌ی ریاضی‌ای در اختیار داریم که به کمک آن می‌توانیم، حالات مانای اتم یا احتمال گذار از مرحله‌ای به مرحله دیگر را محاسبه کنیم. اما دست کم هنوز هم به طور کلی نمی‌دانیم که این زبان با زبان معمول چه رابطه‌ای دارد. مسلم است که به این رابطه نیاز داریم تا اصلا بتوانیم نظریه را در آزمایش‌های خود به کار گیریم؛ چون درباره‌ی آزمایش‌ها هنوز هم با زبان معمول حرف می‌زنیم، یعنی به زبان معمول در فیزیک کلاسیک!

من هم نمی‌توانم ادعا کنم، که ما هم تا حالا مکانیک کوانتومی را فهیمده‌ایم. گمان می‌کنم که آن گرته‌ی ریاضی چیز درستی است، اما ارتباط آن با زبان معمول هنوز برقرار نشده است. زمانی در این راه کامیاب شویم، در آن روز می‌توانیم امیدوار باشیم که درباره‌ی مسير الكترون در اتاقک ابر هم آن گونه حرف بزنیم که هیچ تناقض درونی در آن پدیدار نشود. شاید هنوز خیلی زود باشد تا این مشکلات حل شده باشد!

اینشتین گفت:

بسیار خوب، این درست. در سال‌های آینده بازهم فرصتی پیش می‌آید، تا بازهم با یکدیگر در این باره حرف بزنیم. اما شاید لازم باشد تا درباره‌ی سخنرانی شما سوال دیگری مطرح کنم. این مکانیک کوانتومی شما دو وجه متفاوت دارد؛ از یک طرف این مکانیک کوانتومی، آن چنان که به خصوص بور هم به درستی بر آن تاکید داشت، به پایداری اتم می‌پردازد؛ یعنی می‌گذارد تا صورت‌های تازه‌ای پدیدار شود. اما از طرفی هم عنصر غریب ناپیوستگی را، بی‌ثباتی در طبیعت را تشریح می‌کند، که ما آن را برای مثال درست به عینه می‌بینیم، وقتی که در تاریکی بر پرده‌ای فلوئورسان درخشش‌هایی را می‌بینیم، که از ترکیبی از مواد پرتوزا بیرون می‌رود. این دو وجه مسلما به یکدیگر مرتبط است. در مکانیک کوانتومی شما، شما هم باید از هردو وجه حرف بزنید، مثلا اگر بخواهید از گسیل نور از اتم حرف بزنید. شما می‌توانید مقادیر گسسته‌ی انرژی در حالات مانا را محاسبه کنید. نظريه‌ی شما به نظر می‌رسد که باز هم می‌تواند به حساب پایداری برخی از صورت‌ها رسیدگی کند، که نمی‌تواند پیوسته از یکی به دیگری گذر کند، بلکه درست در مقادیر پایان‌داری باهم اختلاف دارد و پیوسته هم آشکارا دوباره از نو درست می‌شود. اما بر سر گسیل نور چه می‌آید؟ شما می‌دانید که پیشنهاد من این بود که اتم از مقدار انرژی مانایی به مقدار دیگر ناگهان فرو می‌افتد، به طوری که این اختلاف انرژی را، مانند بسته‌ای از انرژی، یعنی همان کوانتوم نور، گسیل می‌کند. این خودش به خصوص نمونه آشکاری از آن عنصر بی ثباتی است. آیا به عقیده شما این تصور درست است؟ آیا شما هم می توانید گذار از حالت مانایی را به حالت دیگر به طریقی دقیق‌تر تشریح کنید؟

در جوابم ناچار شدم به حرف بور برگردم؛

گمان می‌کنم از بور آموخته باشم، که از چنین گذاری در مفاهیم کنونی اصلا نمی‌توان حرفی در میان باشد و اصلا این گذار را نمی‌توان چون فرایندی در زمان و مکان تشریح کرد. با این حرف هم البته چیز زیادی عاید نمی‌شود، یعنی فقط این را می‌گوییم، که اصلا در این باره چیزی نمی‌دانیم و دراین مورد هم که من کوانتوم‌های نور را قبول دارم یا نه، اصلا نمی‌توانم تصمیمی بگیرم. تابش آشکارا همان عنصر بی‌ثباتی را دارد، که خود شما آن را با کوانتوم‌های نور نشان می‌دهید. اما از طرفی هم تابش عنصر روشن پیوستگی را دارد، که در پدیده‌های تداخل پدیدار می‌شود و آن را با نظريه‌ی موجی نور به ساده‌ترین صورتی می‌توان تشریح کرد. اما شما هم البته به حق می‌پرسید، که آیا با این مکانیک کوانتومی تازه، که آن را هم در واقع هنوز نفهمیده‌ایم، می‌توان چیزی درباره این پرسش‌های ترسناک بسیار دشوار آموخت. گمان می‌کنم، که به چنین چیزی می‌توانیم امید داشته باشیم. می‌توانم تصور کنم که اگر مثلا به اتمی بنگریم، که به تبادل انرژی با اتم‌های دیگر در محیط یا با میدان تابش می‌پردازد، اخبار خوبی از آن به دست آوریم. در این حالت است که شاید بتوان درباره تغییرات انرژی در اتم چیزی پرسید. وقتی انرژی از روی بی‌ثباتی تغییر می‌کند، همان طور که خود شما از تصورتان از کوانتوم‌های نوری انتظار دارید، در این صورت آن تغییرات، یا اگر بخواهیم به زبان ریاضی آن را درست‌تر بیان کنیم، یعنی آن تغییرات میانگین مربع بزرگ‌تر از حالتی خواهد بود، که انرژی پیوسته تغییر می‌کند. نظر خود من این است که از مکانیک کوانتومی آن مقدار بزرگ‌تر به دست می‌آید، به طوری که می‌توان آن عنصر بی ثباتی را مستقیم دید. اما از طرفی هم باید بتوان آن عنصر پایداری را شناخت، که در آزمایش تداخل پدیدار می‌شود. شاید ناگزیر باشیم تا گذار از حالت مانایی به حالت دیگری را شبیه آن چیزی تصور کنیم، که در فیلم‌ها به صورت گذار از یک تصویر به تصویر بعدی است. این گذار ناگهانی نیست، بلکه تصویری کم کم ضعیف‌تر می‌شود، تا تصویر دیگر به آرامی روشن‌تر شود، به طوری که برای مدتی هردو تصویر درهم می‌رود و کسی هم نمی‌داند که اصلا منظور از این کار چه بوده است. شاید در اتم‌ها هم حالتی میانی وجود داشته باشد، که در آن حالت نمی دانیم که آیا اتم در حالت بالایی است یا در حالت پایینی!

اینشتین با هشدار به من گفت:

افکار شما به سمت بسیار خطرناکی در حرکت است. شما به یک باره از آن چیزی حرف می‌زنید که درباره‌ی طبیعت می‌دانیم و نه از آن چیزی که خود طبیعت در واقع انجام می‌دهد، در علم فقط می‌تواند حرف از این باشد تا آن چیزی را بیرون بکشیم که طبیعت در واقع انجام می‌دهد. شاید هم کاملا محتمل باشد که آنچه من و شما اصلا از طبیعت می‌دانیم، با هم فرق داشته باشد. اما به این موضوع اصلا چه کسی دلبسته است؟ شاید فقط من و شما و دیگران هم شاید اصلا به آن بی اعتنا باشند. اگر نظریه‌ی شما درست باشد، پس باید روزی هم برگردید و به من بگویید که اتم چه کار می کند، وقتی از حالت مانایی از راه گسیل تابش به حالت دیگری می‌رود؟

با دودلی و شک این طور جواب دادم:

 به نظرم می‌رسد که شما در استفاده از زبان کمی بیش از حد سخت‌گیری می‌کنید. اما این را هم قبول دارم که هر چه حالا بگویم، بهانه‌ای بیش نیست. پس صبر می‌کنیم تا ببینیم که نظريه‌ی اتمی چگونه پیش خواهد رفت.

اینشتین چپ چپ نگاهی به من انداخت و چنین گفت:

چرا این قدر به نظریه‌تان محکم یقین دارید، در حالی که این همه مسائل مهم، هنوز کاملا بی‌پاسخ مانده است؟

به یقین هم مدتی طول کشید، تا توانستم به پرسش اینشتین جواب بدهم. اما بعد هم شاید چیزی دراین حدود گفتم:

من هم درست مثل شما عقیده دارم، که سادگی قوانین طبیعت خصلتی عینی دارد و فقط هم حرف از صرفه‌جویی در فکر نیست. وقتی طبیعت ما را به سوی صورت‌های ریاضی، که سادگی و زیبایی بسیار دارد، راهنمایی می‌کند و با صورت هم منظورم اینجا این است؛ نظام‌های کامل از فرضیه‌ها، اصول موضوعه و امثال آن‌ها که پیشتر کسی به آن‌ها نیندیشیده بود، پس نباید هم جز این گمان کنیم، که این صورت‌ها حقیقی است، یعنی آن که خصوصیتی اصیل از طبیعت است. شاید هم این صورت‌ها به رابطه‌ی ما با طبیعت هم بپردازد، یعنی عنصری از صرفه جویی در فکر را هم داشته باشد. اما از آن جایی که ما هم به خودی خود هرگز به این صورت‌ها نمی‌رسیدیم، از آن جایی که طبیعت آن‌ها را به ما نشان داده است، پس این صورت‌ها تنها از آنِ افکار ما درباره واقعیت نیست و از آنِ واقعیت نیز هست!

شما هم شاید به من معترض باشید که، من در اینجا معیار زیبایی شناختی حقیقت را به کار می‌گیرم، زیرا که من در اینجا از سادگی و زیبایی حرف می‌زنم، اما اذعان می‌کنم که برای من از آن سادگی و زیبایی گرته‌‌ی ریاضی، که طبیعت آن را به ما عرضه می‌کند، قدرت یقین بسیار زیادی بر می‌آید. شما خودتان هم این را تجربه کرده‌اید، که از آن سادگی و تمامیت روابط که طبیعت به یک باره پیش ما می‌گسترد و ما هم آمادگی دیدنش را نداریم، گاه می‌ترسیم!

این احساس که از چنین مشاهده‌ای بر می‌خیزد، با آن احساسی که برآمده از شادمانی است، کاملا فرق دارد؛ آن احساسی که وقتی به ما دست می‌دهد، که گمان می‌کنیم کاری را، چه مربوط به فیزیک باشد و چه نباشد، خیلی خوب انجام داده‌ایم. به همین سبب هم مسلما امیدوارم، که آن دشواری‌هایی که پیشتر از آ‌‌ن‌ها حرف زدیم، به طریقی حل شود. سادگی گرته‌ی ریاضی افزون بر این، این نتیجه را هم در پی دارد، که این کار را ممکن می‌کند تا بسیاری از آزمایش‌هایی را نزد خود طرح کنیم که در آن‌ها می‌توانیم نتیجه را براساس نظریه با دقت زیاد پیش بینی کنیم. وقتی آن آزمایش‌ها را اجرا کردیم و نتیجه‌ای به بار آورد که پیش بینی کرده بودیم، دیگر اصلا جای شک برایمان باقی نمی‌ماند، که نظریه‌ی ما در این حوزه، طبیعت را به درستی می‌نماید.

اینشتین هم رو به من کرد و گفت:

بازبینی از راه تجربه مسلما شرطی بدیهی بر درستی هر نظریه‌ای است. اما همه چیز را هم نمی‌توان آزمود. به همین سبب است که به آنچه درباره‌ی سادگی گفتید، بیشتر علاقه‌مندم. اما هیچ‌گاه هم ادعا نخواهم کرد که من در واقع آن چیزی را فهمیده‌ام که از سادگی قوانین طبیعت بر می‌آید!

پس از آن که این گفت و گو درباره‌ی معیارهای حقیقت در فیزیک بازهم مدتی به درازا کشید، با او خداحافظی کردم. بار دیگر که اینشتین را دیدم، یک سال ونیم بعد در اجلاس سولوی در بروکسل بود؛ جایی که مبانی معرفت شناختی و فلسفی این نظریه بار دیگر موضوع بحث‌هایی بسیار هیجان آور بود.

پایان قسمت اول

پیشنهاد می‌شود که پس از گذشت ۲۴ ساعت از مطالعه این بخش، اقدام به مطالعه‌ی بخش دوم این مقاله کنید.

اصل عدم قطعیت

در هر اندازه‌گیری مقدار کمی عدم قطعیت وجود دارد. اگر طول میزی را با متری نواری اندازه‌گیری کنید، می‌توانید بگویید یک متر است، اما متر نواری می‌تواند، تا اندازه یک میلی متر را هم نشان دهد. زیرا اندازه‌ی کوچکترین علامت بر روی آن، این مقدار است. بنابراین میز می‌تواند واقعا ۹۹٫۹ سانتی متر یا ۱۰۰٫۱ سانتی متر باشد و شما ندانید. خیلی ساده است، اگر فکر کنید عدم قطعیت بخاطر محدودیت وسیله اندازه‌گیری است؛ اما بیان هایزنبرگ کاملا متفاوت است. این بیان می‌گوید؛ دقت وسیله‌ی اندازه‌گیری شما هر چه باشد، باز هم هرگز نمی‌توانید مقدار دو کمیت تکانه و مکان را در یک زمان به طور دقیق بدانید. درست مانند آن که وقتی مکان یک شناگر را اندازه می‌گیرید، نمی‌توانید در همان لحظه سرعت او را هم بدانید. در واقع می‌توانید هر دو را به صورت تقریبی بدانید، اما به محض تمرکز بر یکی، دیگری نامعین می شود!

مکانیک کوانتوم

ورنر هایزنبرگ اصل عدم قطعیت را هنگامی که بر روی مبانی ریاضی مکانیک کوانتومی در مؤسسه‌ی نیلز بوهر در کپنهاگ مشغول بود، صورت‌بندی کرد. در سال ۱۹۲۵ میلادی، پس از انجام یک کار پیشروانه به همراه هندریک کرامرز، هایزنبرگ مکانیک ماتریسی را بنیان گذاشت، که سبب جایگزین شدن مکانیک مدرن کوانتومی به جای نظریه‌ی کوانتومی قدیمی که فاقد عمومیت بود شد. فرض اصلی بر این بود که مفهوم حرکت کلاسیک به اندازه‌ی کافی در سطح کوانتومی دقیق نیست و الکترون‌های اتمی آن‌گونه که در فیزیک کلاسیک از مفهوم حرکت برداشت می‌شود، در مدارهای دقیقا معین حرکت نمی‌کنند. در عوض، حرکت به شکل عجیبی پخش شده‌است؛ تبدیل فوریه‌ی زمان تنها شامل فرکانس‌هایی است، که در جهش‌های کوانتومی مشاهده می‌شود. مقاله هایزنبرگ هیچ کمیت مشاهده‌ناپذیری مانند مکان دقیق الکترون در مدار در هر زمان دلخواه را نمی‌پذیرد؛ او به نظریه‌پرداز تنها این اجازه را می‌دهد که درباره‌ی مولفه‌های تبدیل فوریه‌ی حرکت حرف بزند. از آنجا که مولفه‌های فوریه در فرکانس‌های کلاسیک تعریف نشده‌است، نمی‌توان از آن‌ها برای ساخت و تشریح مسیر دقیق حرکت الکترون استفاده کرد؛ در نتیجه فرمالیسم نمی‌تواند به این پرسش‌ها پاسخ قطعی بدهد که الکترون دقیقا در کجا است یا دقیقاً چه سرعتی دارد. برجسته‌ترین خاصیت ماتریس‌های نامتناهی هایزنبرگ برای مکان و تکانه این است که در عمل ضرب جابجایی‌ناپذیر هستند. مقدار انحراف از جابجایی‌پذیری توسط رابطه‌ی جابجایی هایزنبرگ مشخص می‌گردد:

{\displaystyle [X,P]=XP-PX=i\hbar \,}

این رابطه تعبیر شفاف و مشخصی در ابتدا نداشت. در مارس ۱۹۲۶ میلادی، هنگامی که هایزنبرگ در مؤسسه بوهر کار می‌کرد، متوجه شد که جابجایی‌ ناپذیری اشاره به اصل عدم قطعیت دارد و این یک تعبیر واضح از عدم جابجایی‌پذیری بود، که بعدها سنگ بنای تعبیری شد، که با نام تعبیر کپنهاگی مکانیک کوانتومی نامیده شد. هایزنبرگ نشان داد که رابطه‌ی جابجایی نشان از عدم قطعیت دارد، یا به زبان بوهر حاکی از مکملیت است. هر دو کمیتی که جابجایی‌ناپذیر هستند نمی‌توانند همزمان اندازه‌گیری شوند. هر چقدر که یکی دقیق‌تر اندازه‌گیری شود، دومی نامعین‌تر خواهد بود.

می‌توان مکملیت بین مکان و تکانه را به وسیله‌ی مفهوم دوگانگی موج-ذره‌ای درک کرد. اگر ذره که به وسیله‌ی یک موج صفحه‌ای توصیف می‌شود، از میان یک شکاف باریک عبور کند، مانند امواج آب که از یک کانال باریک عبور می‌کنند، ذره پراکنده می‌شود و موج آن با زوایایی مختلفی از شکاف خارج می‌شود (پراشیده می‌شود). هر چقدر که پهنای شکاف کمتر باشد، مقدار پراش بیشتر شده و عدم قطعیت تکانه به تبع آن افزایش می‌یابد.

هایزنبرگ در مقاله‌ی مشهور خود در سال ۱۹۲۷ اظهارات خود را با این عبارت بیان کرد؛ کمترین مقداری غیرقابل اجتنابِ آشفتگی تکانه که علت آن اندازه‌گیری مکان می‌باشد؛ اما در آنجا او تعریف دقیق از عدم قطعیت‌های Δx و Δp نداد و در عوض تخمین‌های قابل قبولی در هر مورد ارائه کرد. او در سخنرانی خود در شیکاگو اصل خود را اندکی جرح و تعدیل کرد:

{\displaystyle \Delta x\Delta p\gtrsim h.}

ولی کنراد بود که در سال ۱۹۲۷ اولین بار صورت مدرن رابطه را چنین ارائه کرد:

{\displaystyle \sigma _{x}\sigma _{p}\geq {\frac {\hbar }{2}}\,}

که در این رابطه σx و σp انحراف استاندارد (معیار) مکان و تکانه هستند. توجه شود که {\displaystyle \sigma _{x}} و {\displaystyle \Delta x} یکسان نیستند. در تعریف کنراد {\displaystyle \sigma _{x}} و {\displaystyle \sigma _{x}} به وسیله‌ی تکرار اندازه‌گیری مکان ذره و تکانه ذره در سیستم به شکل یک کل و محاسبه‌ی انحراف میانگین آن اندازه‌گیری‌ها حاصل می‌شود و از این رو رابطه‌ی کنراد چیزی درباره‌ی اندازه‌گیری همزمان به ما نمی‌گوید. همچنین در این رابطه {\displaystyle \hbar \;}  ثابت کاهیده‌ی پلانک(در قسمت پنجم توضیح مبسوطی درباره‌ی این ثابت بنیادی داده شده است) است. این رابطه نشان می‌دهد که حاصل ضرب خطای اندازه‌گیری در اندازه‌گیری همزمان هر یک از این دو کمیت همیشه بزرگ‌تر از یک مقدار مثبت مشخص است و هیچ‌گاه نمی‌تواند صفر باشد. اصل عدم قطعیت یک محدودیت بنیادی را در میزان اطلاعاتی که می‌توانیم از یک سامانه‌ی فیزیکی بگیریم، بیان می‌کند.

 اصل عدم قطعیت اغلب اوقات به این صورت بیان می‌شود: اندازه‌گیری مکان ضرورتا تکانه ذره را آشفته می‌کند، و بر عکس.

این عبارت، اصل عدم قطعیت را به نوعی اثر مشاهده‌گر تبدیل می‌کند. این تبیین نادرست نیست و توسط هایزنبرگ و نیلز بوهر استفاده شده‌است. باید توجه داشت که هر دوی آن‌ها، کم و بیش در چارچوب فلسفی پوزیتیویسم منطقی می‌اندیشیدند. در این روشِ نگرش، ذات حقیقی یک سیستم فیزیکی، بدان گونه که وجود دارد، تنها با تن دادن به بهترین اندازه‌گیری ممکن تعریف می‌شود، اندازه‌گیری‌ای که علی‌الاصول قابل اجرا باشد. به عبارت دیگر، اگر یک خاصیت سیستم (علی‌الاصول) قابل اندازه‌گیری با دقتی بیشتر از یک حد معین نباشد، آنگاه این محدودیت یک محدودیتِ سیستم است و نه محدودیتِ دستگاه‌های اندازه‌گیری. پس هر گاه که آنها از آشفتگی غیرقابل اجتناب در هر اندازه‌گیری قابل تصور حرف می‌زدند، منظورشان آشکارا، عدم قطعیت ذاتی سیستم بود و نه عدم قطعیت ابزارها و وسایل اندازه‌گیری!

امروزه پوزیتیویسم منطقی در بسیاری از موارد از رونق افتاده‌است و از همین رو تبیین اصل عدم قطعیت برحسب اثر مشاهده‌گر می‌تواند گمراه‌کننده باشد. برای یک شخص که به پوزیتیویسم منطقی اعتقاد ندارد، آشفتگی خاصیت ذاتی یک ذره نیست، بلکه مشخصه‌ی فرایند اندازه‌گیری است، نزد چنین فردی ذره به صورت نهانی دارای تکانه و مکان دقیقی است، اما ما به دلیل نداشتن ابزارهای مناسب نمی‌توانیم آن کمیت‌ها را به دست بیاوریم. چنین تعبیری قابل قبول در مکانیک کوانتوم استاندارد نیست، در مکانیک کوانتوم، حالت‌هایی که در آن سیستم دارای تکانه و مکان معین باشد، اصلا وجود ندارد.

تبیین اثر مشاهده‌گر می‌تواند به طریق دیگری هم موجب گمراهی شود، چرا که برخی اوقات خطا در اندازه‌گیری ذره سبب ایجاد آشفتگی می‌شود. مثلا اگر یک فیلم عکاسی بی عیب و نقص که یک سوراخ ریز در وسط آن قرار دارد را برای آشکارسازی فوتون استفاده کنیم، و فوتون تصادفا از درون آن سوراخ عبور کند، با اینکه هیچ مشاهده‌ی مستقیمی از مکان ذره انجام نشده‌است، اما تکانه آن نامعین خواهد شد؛ که این استدلال از دیدگاه کپنهاگی نادرست است، چرا که عبور ذره از میان سوراخ، سبب تعین مکان شده و طبق اصل عدم قطعیت در آن هنگام تکانه نامتعین است. همچنین ممکن است استدلال شود که، پس از عبور فوتون از سوراخ اگر تکانه را اندازه بگیریم، می‌توانیم به تکانه ذره هنگام عبور از سوراخ پی ببریم و در این حالت هم تکانه و هم مکان ذره را با دقت نامحدود اندازه گرفته‌ایم. پاسخ صریح هایزنبرگ به چنین استدلالی این است، که اگر تکانه دقیقا در لحظه‌ی عبور از سوراخ اندازه‌گیری نشود، اصلا تعین نداشته‌است و اندازه‌گیری در آینده چیزی از واقعیتی که گذشته‌است را معین نمی‌کند. تبیین مذکور به طریق دیگری هم می‌تواند موجب گمراهی شود. به دلیل سرشت ناموضعِ حالت‌های کوانتومی، دو ذره که در هم تنیده شده‌اند را می‌تواند از هم جدا کرد و اندازه‌گیری را در فقط بر روی یکی از آن دو انجام داد. این اندازه‌گیری هیچ آشفتگی‌ای به معنای کلاسیکی‌ را در ذره‌ی دیگر ایجاد نمی‌کند، اما می‌تواند اطلاعاتی درباره‌ی آن آشکار سازد و بدین طریق می‌تواند مقدار مکان و تکانه را با دقت نامحدود اندازه‌گیری کرد.

بر خلاف سایر مثال‌ها، اندازه‌گیری به این طریق هرگز سبب تغییر توزیع مقدار مکان یا تکانه کل نمی‌شود. توزیع تنها هنگامی تغییر می‌کند، که نتایج اندازه‌گیری از راه دور معلوم شود. اندازه‌گیری از راه دور مخفیانه (به طوری که ذره‌ی دیگر آگاه نشود)، هیچ اثری بر توزیع تکانه یا مکان ندارد. اما اندازه‌گیری از راه دورِ تکانه می‌تواند اطلاعاتی را آشکار کند که سبب فروپاشی تابع موج کل می‌شود. این امر سبب محدود شدن توزیع مکان و تکانه می‌شود، وقتی که اطلاعات کلاسیک (نزد ذره‌ی دیگر) آشکار شده و (به آن) انتقال می‌یابد.

برای مثال اگر دو فوتون در دو راستای مخالف هم بر اثر فروپاشی یک پوزیترون تابیده شوند، تکانه‌های دو فوتون خلاف جهت هم خواهد بود. با اندازه‌گیری تکانه‌ی یک ذره، تکانه‌ی دیگری معین می‌شود و سبب می‌شود که توزیع تکانه‌ی آن دقیق‌تر شود و مکان آن را در عدم تعین رها خواهد کرد. اما بر خلاف اندازه‌گیری موضعی (از نزدیک) این فرایند هرگز نمی‌تواند عدم قطعیت بیشتری در مکان ذره‌ی دوم، بیش از آن که قبلا وجود داشته ایجاد نماید. تنها این امکان وجود دارد، که عدم قطعیت را به روش‌های مختلف محدود کرد، که بستگی به خاصیتی دارد که شما برای اندازه‌گیری ذره‌ی دور انتخاب می‌کنید. با محدود کردن عدم قطعیت در p به مقادیر بسیار کوچک، عدم قطعیتِ باقی‌مانده در x همچنان بزرگ خواهد بود. (به واقع، این مثال پایه‌ی بحث آلبرت انیشتین در مقاله‌ی EPR در سال ۱۹۳۵ بود) هایزنبرگ صرفا بر ریاضیاتِ مکانیک کوانتوم تمرکز نکرد و اساسا این دغدغه را داشت که پایه‌گذار این باور باشد، که عدم قطعیت یک مشخصه‌ی واقعی جهان است. برای این کار، او استدلالات فیزیکی خود را بر اساس وجود کوانتا و نه کل فرمالیسم مکانیک کوانتومی طرح‌ریزی کرد. او صرفا به فرمالیسم ریاضی بسنده نکرد و از آن برای توجیه چیزی استفاده نکرد، چرا که این خود فرمالیسم بود که نیاز به توجیه داشت!

مفهوم عمیق اصل عدم قطعیت، از دید هایزنبرگ پنهان نماند و او دریافت که این اصل چگونه با فیزیک مرسوم آن زمان در چالش است. پیش از هر چیز، این اصل نشان داد که رفتار گذشته یک ذره بنیادی تا زمانی که اندازه‌گیری روی آن صورت نگرفته مشخص نمی‌شود. طبق نظر هایزنبرگ؛ مسیر، تنها زمانی که ما آن را مورد مشاهده قرار می‌دهیم، به وجود می‌آید. ما تا زمانی که موقعیت چیزی را اندازه نگیریم نمی‌توانیم بفمیم کجاست. همچنین او اذعان داشت، که مسیر آینده یک ذره هم نمی‌تواند قابل پیش بینی باشد. به خاطر این عدم قطعیت‌های بزرگ و سرعت، در نتیجه آینده هم غیر قابل پیش بینی است.

هر دوی این بیانات شکاف عمیقی در فیزیک نیوتنی آن زمان که فرض؛ جهان خارج، به طور مستقل وجود دارد و یک ناظر فقط می‌تواند با اندازه‌گیری حقیقت آن را کشف کند، ایجاد کرد. مکانیک کوانتومی نشان داد که در سطح اتمی، چنین دیدگاه قطعی‌ای‌، بی‌معنی است و تنها می‌توان راجع به احتمال یک نتیجه صحبت کرد. دیگر نمی‌توانیم در مورد علت و اثر صحبت کنیم، چرا که فقط شانس دخیل است. پذیرش این موضوع برای اینشتین و بسیاری از دانشمندان دیگر سخت بود. اما مجبور بودند آنچه معادلات نشان می‌دهد را قبول کنند. برای اولین بار، فیزیکدانان از قلمروی آزمایشگاه تجربی پا را فراتر نهاده و به سوی قلمرو ریاضیات انتزاعی پیش رفتند.

هایزنبرگ به دلیل تنظیم اصل عدم قطعیت، در سال ۱۹۳۲ میلادی جایزه نوبل فیزیک را به خود اختصاص داد. وی علاوه بر جایزه نوبل موفق به کسب افتخارات بسیاری شد از جمله آن‌ها؛ او به عنوان عضو جامعه‌ی سلطنتی شهر لندن، که درآن زمان افتخار بسیار بزرگی در کشور انگلستان به حساب می‌آمد دست یافت و همچنین به عنوان عضو آکادمی(هیئت علمی دانشگاه) بسیاری از شهرهای کشورهای اروپایی درآمد. ولی در میان این همه شاید گران بهاترین پاداش به وی جایزه کوپرنیک به حساب آید.

گفت وگوهایی درباره رابطه‌ی علم و دین

در یکی از شب‌هایی که به مناسبت تشکیل اجلاس سولوی همگی در بروکسل و در هتل بودیم، بعضی از اعضای جوان‌تر اجلاس، پس از رفتن دیگران، هنوز در سالن ورودی هتل نشسته بودند. من و ولفگانگ پائولی هم در آن جمع بودیم و کمی بعد هم پل دیراک به ما پیوست. یکی از ما این سوال را مطرح کرد؛

 اینشتین خیلی زیاد درباره‌ی خدا حرف می‌زند، این حرف‌ها چه معنایی دارد؟ در واقع نمی‌توان تصور کرد که دانشمندی مثل اینشتین این قدر دلبستگی‌اش به یکی از آیین‌های دینی زیاد باشد.

 در جواب یکی گفت:

 اینشتین مسلما نه، اما شاید ماکس پلانک!

درباره‌ی رابطه علم و دین از پلانک گفته‌هایی هست، که بنا بر آن‌ها نظر او این است که هیچ‌گونه تضادی میان این دو وجود ندارد، بلکه علم و دین به خوبی با یکدیگر سازگار هستند. از من سوال شد چه چیزی از نظر پلانک در این حوزه می‌دانم و درباره‌ی آن چه فکر می‌کنم؟ من چند دفعه البته با پلانک شخصا صحبت کرده بودم؛ آن حرف‌ها هم بیشتر درباره فیزیک بود و به مسائل کلی نمی‌پرداخت، اما از دوستان صمیمی پلانک چند نفری را می‌شناختم، که از او به من خیلی چیزها گفته بودند و به همین جهت هم گمان می‌کردم که می‌توانم تصویری از نظر او ارائه دهم، بنابراین شاید اینطور گفتم:

گمان می‌کنم که علم و دین از نظر پلانک به این علت باهم سازگار است، چون این دو، آن طور که پیش فرض اوست، به حوزه‌های کاملا متفاوت از واقعیت مربوط می‌شود. علم به کار جهان مادی عینی می‌پردازد. علم ما را در برابر این وظیفه قرار می‌دهد، تا اخبار درست درباره این واقعیت عینی بدهیم و ارتباطات درونی آن‌ها را درک کنیم. اما دین به دنیای ارزش‌ها می‌پردازد. در اینجا از آن چیزی صحبت می‌شود که باید باشد، که ما باید انجام دهیم، اما نه از آنچه هست. در علم حرف از درست و نادرست است، در دین از خوب و بد، از با ارزش و بی ارزش. علم اساس عمل فنی سودمند است، دین اساس اخلاق است. پس به نظر می‌رسد نزاع میان این دو حوزه از سده‌ی هجدهم تاکنون بر آن سوء فهمی استوار باشد، که زمانی پدیدار می‌شود که بخواهیم رمز و تمثیل‌های دین را به عنوان ادعاهای علمی تفسیر کنیم؛ کاری که مسلما بی معنی است! در این نظر، که من آن را نزد پدر و مادرم به خوبی می‌دیدم، این دو حوزه‌ی جدا ازهم، وجه عینی و وجه ذهنی عالم به شمار می‌آید. علم کم و بیش شیوه‌ای است، که ما با وجه عینی واقعیت رو در رو می‌شویم، شیوه‌ای است که ما با آن جدل می‌کنیم، عقیده‌ی دینی به عکس بیان تصمیمی ذهنی است، که بنا بر آن ما برای خود ارزش‌هایی را معین می‌کنیم، تا به عمل خود در زندگی مطابق آن‌ها جهت بدهیم. ما این تصمیم را البته بنا بر قاعده در مطابقه با جمعی می‌گیریم، که به آن تعلق داریم، این جمع چه خانواده باشد، چه ملت یا گروه فرهنگی تربیت و محیط، بر این تصمیم بیشترین تأثیر را دارد. اما این تصمیم سرانجام تصمیمی ذهنی است و به همین سبب هم نمی‌توان معیار درست یا نادرست را در مورد آن به کار برد. ماکس پلانک، اگر نظرش را درست فهمیده باشم، از این آزادی استفاده کرد و به طور روشن آیین مسیحی را برگزید. فکر و عمل او، به خصوص در روابط اجتماعی‌اش هم، بی قید و شرط در چهارچوب این آیین محقق می‌شود و از این جهت هم هیچکس نمی‌تواند از احترام به او کوتاهی کند. به این ترتیب هر دو حوزه، یعنی وجه عینی جهان و وجه ذهنی جهان، به طور کاملا روشن، از هم جداست، اما باید اعتراف کنم که من این جدایی را نمی‌پسندم. شک دارم که جوامع انسانی بتواند در دراز مدت با این شکاف روشن میان علم و ایمان سر کند.

 ولفگانگ که نگرانی من را درست می‌دانست، گفت:

نه، این وضع چندان هم نمی‌تواند خوب پیش برود. در آن زمانی که ادیان پدیدار شد، مسلما كل معرفتی که در اختیار جامعه مربوط بود، در آن قالب فکری‌ای هم می‌گنجید، که مهم‌ترین محتوای آن ارزش‌ها و افکار آن دین بود. خواست ما از این قالب فكری این بود، که حتی برای ساده‌ترین فرد جامعه هم به نحوی فهمیدنی باشد، حتی اگر آن رمز و تمثیل‌ها به او تنها احساسی مبهم از آن چیزی می‌داد که در واقع منظور آن ارزش‌ها و افکار بود. انسان عادی باید یقین داشته باشد که اگر بخواهد تصمیم هایش در زندگی را براساس آن ارزش‌ها بگیرد، آن قالب فکری برای همه‌ی معرفت جامعه کفایت می‌کند. چون برای این انسان، ایمان به معنای، درست انگاشتن نیست، بلکه به این معناست؛ که راهنمایی خود را به این ارزش‌ها بسپارد. اما اگر قرار باشد که معرفت تازه، که در سیر تاریخ به دست می‌آید، قالب فکری قدیم را تهدید به انفجار از درون کند، آن وقت خطرهای بزرگی به وجود می‌آید. پس جدایی کامل میان ایمان و معرفت به یقین فقط کمکی اضطراری برای زمانی بسیار محدود است. برای نمونه، در مجموعه‌ی فرهنگی غرب در آینده‌ای نه چندان دور، ممکن است آن لحظه‌ای فرا رسد، که دیگر رمز و تمثیل‌های دین پیشین حتی برای انسان عادی هم قدرت یقین نداشته باشد و بعد، آن طور که من از آن بیم دارم، اخلاق پیشین هم در کوتاه‌ترین زمانی فرو ریزد و چیزهایی ترسناکی پیش بیاید که اکنون حتی تصور آن‌ها را هم نتوانیم، بکنیم. بنابراین با فلسفه‌ی پلانک نمی‌شود چندان کاری از پیش برد، حتی اگر منطقا درست باشد، اگرچه به آن نگرشش به انسان هم، که از آن نتیجه می‌شود، احترام می‌گذارم. نظر اینشتین برایم بیشتر آشناست. آن خدایی که او خیلی هم با رغبت از آن یاد می‌کند، به نحوی با قوانین تغییرناپذیر طبیعت سرو کار دارد. اینشتین با این نظم درونی اشیا به نوعی همدل است. او این نظم را در سادگی قوانین طبیعت حس می‌کند. می‌توان گمان برد که او خود این سادگی را با کشف نظریه‌ی نسبیت، عمیقا و به طور مستقیم آزموده بود. اما از اینجا تا محتوای ادیان، البته بازهم راهی طولانی است. اینشتین چندان هم به آیینی مذهبی دلبستگی نداشت و من هم عقیده دارم که او شاید با تصور خدایی متشخص کاملا ناآشنا باشد. اما برای او هیج جدایی‌ای هم میان دین و علم وجود ندارد. نظم درونی در نظر او، هم در حوزه عینی است و هم در حوزه‌ی ذهنی و این شاید نقطه شروع بهتری باشد.

 با لحنی اعتراض آمیز پرسیدم؛

 نقطه شروع چه کاری؟ اگر این نگاه به نظام كل را مثلا امری کاملا شخصی بدانیم، آن وقت نظر اینشتین را البته خیلی خوب هم می‌توانیم بفهمیم، اما باز هم از این نگرش اصلا چیزی عاید نمی شود.

ولفگانگ در جواب گفت:

چرا، شاید هم چیزی به دست بیاید. گسترش علم در دو سده‌ی اخیر مسلما فکر انسان را در کل تغییر داده است و این تغییر از محدوده‌ی فرهنگی مسیحی هم فراتر رفته است. پس این نکته هم چندان بی‌اهمیت نیست که فیزیکدانان چه نظری دارند و از قضا درست همین تنگنای آرمان ما از جهان عینی است، که در زمان و مکان بنا بر قانون علیت حرکت می‌کند، که این ستیز با قالب‌های فکری ادیان مختلف را برانگیخته است. وقتی علم خود این چهار چوب تنگ را متلاشی می‌کند، چنان که با نظریه‌ی نسبیت همین کار را کرد و شاید هم روزی با نظریه کوانتومی، که حالا درباره‌ی آن با حرارت بحث می‌کنیم، بیشتر از این‌ها بکند، رابطه‌ی میان علم و محتوایی که ادیان در قالب فکری خود در پی آنند، باز هم طور دیگری در چشم ما نمایان می‌شود. شاید با آن روابط درونی‌ای که در سی سال اخیر در علم آموخته‌ایم، افق فکری وسیع‌تری نصیبمان شده باشد. مثلا مفهوم مکملی، که نیلز بور در تفسیر نظریه‌ی کوانتومی این روزها این قدر به آن اهمیت می‌دهد، در علوم انسانی و در فلسفه اصلا چیز ناشناخته‌ای نبود، هر چند در اینجا به صراحت صورت‌بندی نشده باشد. اما اینکه این مفهوم در علوم دقیقه پیدا شود، به معنی تغییری قاطع است؛ زیرا که به کمک این مفهوم است که از همان آغاز می‌توان این نکته را روشن کرد که آن تصوری که ما از شی مادی داریم، که در آن، شی از اینکه به چه صورتی مشاهده می‌شود کاملا مستقل است، تنها نمایانگر تعمیمی انتزاعی است که با آن هیچ واقعیتی به درستی مطابقت ندارد. در فلسفه‌ی آسیایی و در ادیان این سرزمین‌ها نیز تصوری مکملی از ذهن شناسای محض وجود دارد که در برابر آن دیگر هیچ عینی نیست. این تصور هم خود نشانگر نوعی تعمیم انتزاعی است، که با آن هیچ گونه واقعیت فکری یا ذهنی مطابقت نمی‌کند. تفکر درباره نظام‌های بزرگ ما را در آینده ناچار می‌کند، تا موضع حد وسط را (آنچه نظریه مکملی بور نشان می‌دهد) بگیریم. علمی که خود را با این شیوه‌ی فکر کردن تطابق داده است، نه فقط در برابر صورت‌های مختلف دین مدارا پیشه می‌کند، بلکه شاید هم بتواند، چون كل را بهتر می‌بیند، به دنیای ارزش‌ها کمک کند.

در حین این بحث‌ها، پاول دیراک هم پیش ما نشست. دیراک که در آن زمان تازه بیست و پنج سال داشت و از مدارا هم خیلی مایه‌ای نداشت، گفت:

نمی‌دانم چرا اینجا از دین حرف می زنیم. اگر کسی صادق باشد و دانشمند هم باید به خصوص صادق باشد، باید بپذیرد که در دین ادعاهای نادرست آشکاری بیان شده است، که آن‌ها را در واقعیت اصلا نمی‌توان توجیه کرد. مثلا مفهوم خدا، خودش محصول خیال بشر است. این نکته را می‌شود فهمید که انسان‌های اولیه، که بیش از ما در معرض قهر نیروهای طبیعت بوده‌اند، از ترس به این نیروها تشخص داده باشند و بعد هم به مفهوم خداوندی رسیده باشند. اما در دنیای ما، در دنیایی که روابط درونی طبیعت را می‌توانیم بفهمیم، دیگر به چنین تصوراتی نیازی نیست. من نمی‌توانم بفهمم که فرض وجود خدایی قادر بتواند به نحوی به ما کمک کند؛ اما به درستی می‌توانم بفهمم که قبول این فرض به پرسش‌های بی‌معنایی بینجامد. به طور مثال؛ به این سوال که چرا خدا به بدبختی و بی‌عدالتی در دنیای ما اجازه بروز داده است، چرا دست اغنیا را باز می‌گذارد تا به فقرا ستم کنند و یا چرا دیگر سختی‌های روزگار وجود دارد، در حالی که می‌تواند از آن‌ها جلوگیری کند. اگر در زمان ما هنوز درس دین داده می‌شود، این امر مسلما به این دلیل نیست که این تصورات هنوز هم می‌تواند در ما يقين برانگیزد، بلکه در پس آن این میل وجود دارد، تا مردم را و خاطر انسان‌های ساده را تسلی دهد. بر انسان‌های آرام، ساده‌تر می‌توان حکومت کرد تا بر مردم ناآرام و ناراضی. از انسان آرام، ساده‌تر می‌توان سوءاستفاده کرد، او را ساده‌تر می‌توان استثمار کرد. دین نوعی افیون است که به مردم می‌دهند، تا آن‌ها را با رویاهای شیرین خواب کنند و با این کار آن‌ها را از دست آن بی‌عدالتی‌ای آرام کنند، که بر سر آن‌ها می‌آید و از همین زمان است، که اتحاد میان دو قدرت بزرگ سیاسی، یعنی دولت و کلیسا، به آسانی پدیدار می‌شود. هر دو به این توهم نیاز دارند که خدای مهربانی، هر چند که روی زمین نباشد، به یقین در آسمان هاست، تا به آن کسانی پاداش دهد که بر ضد بی‌عدالتی ایستادگی نکرده‌اند، که آرام و صبور وظایف خود را انجام داده‌اند. صادقانه بگوییم، این خدا که تنها محصولی از خیال بشر است، باید طبیعتا بدترین گناه کبیره شمرده شود.

 رو به دیراک کردم و گفتم:

 به این ترتیب قضاوت تو از دین بر پایه‌ی سوءاستفاده سیاسی است و چون می‌توان تقریبا از هر چیزی در این دنیا سوءاستفاده کرد. حتی از مرام کمونیستی که تو از آن اخیر صحبت می‌کردی، چنین قضاوتی در باره‌ی این مسئله به حق نیست. همیشه هم بالاخره جوامع بشری وجود دارند و چنین جوامعی هم باید زبان مشترکی بیابند، تا بتوانند با آن درباره مرگ و زندگی و آن نظام بزرگ صحبت کنند، که ذیل آن زندگی در جامعه جریان دارد. آن قالب‌های فکری، که در پی جستجوی زبانی مشترک در طول زمان رشد کرده است، باید هم قدرت یقین زیادی داشته باشد، تا این همه انسان طی سده‌ها زندگی خود را بنا بر آن قالب‌ها سروسامان داده باشند. پس به همین سادگی هم که تو می‌گویی، دین از دور خارج نمی‌شود. اما شاید برای تو دین دیگری باشد، مثلا دین قدیمی چین، که قدرت یقین بیشتری دارد تا آن دینی که در آن تصور خدای متشخص پیش می‌آید.

دیراک در جواب گفت:

من اصلا نمی‌توانم از اساطیر دینی چیزی سر دربیاورم، چون اساطیر ادیان مختلف باهم ضد و نقیض است. این هم اصلا تصادف محض است که من در اروپا به دنیا آمده‌ام و نه در آسیا و اینکه چه چیز حقیقت است و من هم باید به چه چیز اعتقاد داشته باشم، نمی‌تواند وابسته به آن باشد. من فقط می‌توانم به آن چیزی اعتقاد داشته باشم که حقیقت است. اینکه چگونه باید رفتار کنم، فقط آن را منحصرا با استفاده از عقل می‌توانم در آن موقعیتی نتیجه بگیرم، که اگر در جمعی با دیگران زندگی می‌کنم، در آن جمع، باید برای افراد آن همان قدر حق زندگی قائل باشم، که برای خود قائلم. پس باید تلاش کنم تا موازنه در منافع همگان به وجه عادلانه‌ای تأمین شود؛ بیش از این به چیزی نیاز نیست. پس تمام حرف‌هایی که درباره‌ی اراده خدا، گناه و عقوبت و دنیای دیگر گفته می‌شود، تا ما به رفتارمان بنابر آن جهت دهیم، فقط به اختفای واقعیت خشن و عریان خدمت می‌کند. اعتقاد به وجود خدا به این تصور هم میدان می‌دهد، که این خواست خداست تا در برابر قدرت بالادست سر تعظیم فرود بیاوریم و به همین ترتیب است، که دوباره آن ساخت‌های اجتماعی‌ای ماندنی می‌شود که در گذشته شاید طبیعی بوده، اما امروز دیگر مناسب دنیای ما نیست. حقیقت این است که حتی از صحبت درباره‌ی نظام بزرگ و یا مانند آن اکراه دارم. زندگی هم درست مثل علم است؛ در مقابل مشکلات قرار می‌گیریم، پس باید سعی کنیم آن‌ها را حل کنیم، اما همیشه می‌توانیم فقط یک مشکل را و نه چند مشکل را باهم حل کنیم؛ پس در اینجا صحبت از نظام بزرگ، به معنای صحبت از فراساخت فکری‌ای است، که متأخر است.

 بحث ما باز هم مدتی از اینجا به آنجا کشیده شد و تعجب هم می‌کردیم، که ولفگانگ دیگر در بحث شرکت نمی‌کند؛ فقط گوش می‌کند، گاهی با چهره‌ای کمی ناراضی، گاهی هم با لبخندی شیطنت آمیز، اما اصلا هم حرفی نمی‌زند. سرانجام از او نظرش را پرسیدیم. با تعجب نگاهی کرد و گفت:

 بله، بله، دوست ما دیراک هم دینی دارد؛ اساس این دین این است؛ خدایی وجود ندارد و دیراک هم فرستاده‌ی اوست.

ما هم، از جمله خود دیراک، خندیدیم و گفتگوی آن شب ما هم در سالن هتل به پایان رسید.

چندی بعد، شاید هم در کپنهاگ باشد، که حرف‌های آن شب را برای نیلز تعریف کردم. نیلز فورا به دفاع از این جوان‌ترین عضو جمع ما بر آمد، و گفت:

چه عالی است که پل دیراک بی‌آنکه کوتاه بیاید، از چیزی جانبداری می‌کند که به زبان منطق کاملا بیان شدنی است. حرفش این است که آنچه اصولا بیان شدنی باشد، به روشنی هم بیان می‌شود و برای اینکه حرف ویتگنشتاین را گفته باشم، درباره‌ی آنچه نمی‌توان حرف زد، باید خاموش ماند. وقتی دیراک کار جدیدی به من ارائه می‌دهد، دست نوشته‌اش به حدی خوانا و بدون خط خوردگی است که حتی دیدن آن حظی بصری است و حتی وقتی به او پیشنهاد می‌کنم، که این یا آن صورت‌بندی را تغییر دهد، کاملا دل آزرده می شود و در بیشتر موارد هم اصلا چیزی را تغییر نمی‌دهد. درهرصورت کارش این طور یا آن طور هم بسیار عالی است. همین تازگی‌ها با او به نمایشگاهی از آثار هنری رفته بودم، که منظره‌ای از طبیعت ایتالیا از مانه‌ی نقاش در آنجا آویخته بود؛ منظره‌ای از کنار دریا با زمینه‌ی آبی متمایل به خاکستری دلپذیر. در جلو قایقی دیده می‌شد و نزدیک آن بر روی آب لكه خاکستری متمایل به سیاهی که معنای آن هم به سادگی فهمیده نمی‌شد. دیراک دراین مورد گفت؛ این لكه سياه به جا نیست. این طرز نگاه کردن به آثار هنری، مسلما شیوه غریبی است. اما حق کاملا با او بود. در کار هنری خوب، درست مثل کار علمی خوب، باید هر یک از جزئیات به روشنی مشخص باشد و هیچ چیز هم نباید تصادفی باشد.

با وجود همه‌ی این‌ها، درباره‌ی دین اصلا نمی‌شود، این طور حرف زد. برای من هم، درست مثل دیراک است، یعنی برای من هم تصور خدای متشخص ناآشناست. این مورد هم باید به خصوص کاملا روشن باشد که زبان در دین به شیوه‌ای به کار می‌رود که کاملا با استفاده‌ی آن در علم متفاوت است. زبان دین با زبان شعر نزدیکی بیشتری دارد، تا با زبان علم. در حال حاضر هم البته تمایل به این سو است، که گمان کنیم علم به اطلاعات درباره‌ی امر واقع عینی می‌پردازد و شعر به موضوع بیدارشدن احساسات درونی. در دین حرف از حقیقت عینی است، پس باید این حقیقت از معیارهای حقیقت علمی تبعیت کند. به نظرم می‌رسد که همه این تقسیم عالم به وجه ذهنی و وجه عینی در اینجا بیش از اندازه عُنفی باشد. اینکه در ادیان همه زمان‌ها به زبان تمثيل و رمز و شطح حرف زده شده است، معنایی جز این ندارد؛ که امکانات دیگری وجود ندارد تا آن واقعیتی را درک کنیم که در دین گفته شده است. اما این هم به این معنا نیست که این واقعیتی اصیل نیست. با تقسیم واقعیت به وجهی عینی و وجهی ذهنی، کار چندانی نمی‌توان از پیش برد. به همین سبب هم این را نوعی آزادی در فکر می‌بینم، که از پیشرفت فیزیک در دهه‌های اخیر یاد گرفته‌ایم، که مفاهیم عینی و ذهنی تاچه حد ابهام دارد و این وضع هم در آغاز با نظریه‌ی نسبیت شروع شد. پیشتر این خبر که دو پدیده هم زمان باشد، به معنای تصریحی عینی بود که می‌توانستیم آن را به زبان به روشنی برای دیگری بازگو کنیم و با این کار هم بازبینی آن را برای هر ناظر دلخواهی ممکن کنیم. اما امروز می‌دانیم که مفهوم هم زمانی عنصری ذهنی دارد، تا جایی که دو رویداد که برای ناظری ساکن هم زمان است، برای ناظری متحرک الزاما هم زمان نیست. تشریح این مسئله با نظریه نسبیت هم تا این حد عینی است، چون هر ناظری می‌تواند با محاسبه به ناظر دیگری خبر دهد، که چه چیزی را مشاهده خواهد کرد یا پیشتر مشاهده کرده است. پس در اینجا هم از آرمان تشریحی عینی به مفهوم پیشین آن در فیزیک کلاسیک، بازهم چند قدمی دور شده‌ایم. در مکانیک کوانتومی روی گردانی از این آرمان، باز هم با قاطعیت بیشتری پیش رفت. آنچه در اینجا می‌توانیم به زبانی که گویای واقعیت عینی به معنای فیزیک کلاسیک باشد، به دیگری انتقال دهیم، فقط اخباری درباره امر واقع است. مثلا در این حدود که بگوییم؛ در اینجا صفحه‌ی عکاسی سیاه شده است، یا در اینجا قطره‌های آب تشکیل شده است. از خود اتم در اینجا چیزی گفته نمی‌شود. اما آنچه از این تصریح در آینده کسب می‌شود، به طرح تجربی سؤالی وابسته است که ناظر آن را آزادانه انتخاب می‌کند و طبعا هم فرقی نمی‌کند که ناظر انسان یا حیوان یا دستگاه باشد. اما پیش بینی آنچه در آینده روی خواهد داد، نمی‌تواند بدون ارجاع به آن ناظر یا آن ابزار مشاهده بیان شود. پس تا اینجا در حال حاضر در علم، هر امر واقع فیزیکی خصیصه‌های عینی و ذهنی هردو را دارد. جهان عینی علم در سده‌ی پیش، آن طور که اکنون می‌دانیم، واقعیت نبود، بلکه مفهوم حدی آرمانی بود. هر جدلی با واقعیت، در آینده هم مسلما این ضرورت را پیش می‌آورد، تا میان وجه عینی و وجه ذهنی فرق بگذاریم، یعنی میان آن دو خط فاصلی بکشیم. اما موقعیت این خط فاصل، می‌تواند به شیوه مشاهده وابسته باشد، تاحدودی به دلخواه انتخاب شود. به این سبب، می‌توانم این نکته را درست درک کنم، که چرا نمی‌توان درباره‌ی محتوای دین به زبانی حرف زد که واقعیت عینی را بیان کند. این واقعیت که ادیان مختلف در پی آن بر می‌آیند، تا این محتوا را در قالب‌های فکری کاملا متفاوت بریزند، به هیچ وجه به معنای ایرادی برضد کِنه واقعی دین نیست. شاید بتوان این قالب‌های متفاوت را شیوه‌های تشریحی مکمل یکدیگر دانست، که هر چند متقابلا یکدیگر را نفی می‌کنند، اما از آغاز در کلیت خود تصویری از آن غنایی به دست می‌دهد، که برگرفته از رابطه‌ی انسان با نظام بزرگ است.

در ادامه صحبت گفتم:

وقتی تو زبان دین را این قدر روشن از زبان علم و زبان هنر جدا می‌کنی، پس آن احکامی که اغلب هم با قاطعیت اعلام می‌شود، مانند اینکه خدای حی و حاضری وجود دارد، یا اینکه روحي لايموت وجود دارد، به چه معنایی است؟ در این زبان کلمه وجود دارد به چه معنایی است؟ ما می‌دانیم که نقد از علم، از جمله نقد دیراک از علم، درست برضد چنین عباراتی است. اجازه بده برای اینکه اول به وجه معرفت شناختی نظری مسئله بپردازیم، این مقایسه را انجام دهیم همان طور که می‌دانی، در ریاضیات با واحدی موهومی، یعنی با ریشه دوم ۱- که به صورت 1-√ نوشته می‌شود، سر و کار داریم و برای معرفی آن، نشانه i را به کار می‌گیریم. این را هم می‌دانیم که این عدد، در بین اعداد طبیعی وجود ندارد. با وجود این شاخه‌های مهمی از ریاضیات، مثلا همه‌ی نظریه توابع تحلیلی، بر معرفی این واحد موهومی استوار است و این هم به معنای آن است که 1-√ متأخرا وجود دارد. تو هم با من موافقی که وقتی می‌گویم 1-√ وجود دارد، این جمله به معنای چیزی جز این نیست، که روابط مهمی در ریاضیات وجود دارد که آنها را می‌توان با معرفی مفهوم 1-√ به ساده ترین صورتی نمایاند. اما این روابط بدون معرفی هم وجود دارد؛ به همین سبب می‌توان از این نوع ریاضیات هم در علوم طبیعی و فنون، عملا به خوبی استفاده کرد. مثلا در نظریه توابع آنچه اهمیت دارد، وجود قانونمندی‌های ریاضی مهمی است، که بر زوجی از متغیرهای پیوسته استوار است. وقتی مفهوم انتزاعی 1-√ را می‌سازیم، این روابط ساده‌تر فهمیده می‌شود، گرچه این مفهوم برای درک مطلب اساسا ضروری نیست و میان اعداد طبیعی هم برایش همتایی وجود ندارد. مفهوم انتزاعی مشابه دیگری در ریاضیات، مفهوم بی‌نهایت است که آن هم در ریاضیات جدید اهمیت زیادی دارد، گرچه با آن هم هیچ چیز مطابقت نمی‌کند و تازه با ورودش در ریاضیات هم خود را به دردسر بزرگی دچار کرده‌ایم. بنابراین در ریاضیات پیوسته به مرحله انتزاعی بالاتری می‌رویم و از این راه هم به فهمی یکپارچه از حوزه وسیع‌تری می‌رسیم. آیا می‌توانیم برای اینکه به نقطه شروع سؤال برگردیم، کلمه وجود دارد را در دین هم به معنای رفتن به مرحله‌ی انتزاعی بالاتری بدانیم؟ این رفتن به مرحله‌ی بالاتر هم باید، کار را بر ما آسان‌تر کند تا روابط در جهان را بفهمیم و نه بیشتر. اما آن روابط هم همیشه به واقع وجود دارد و برای آن‌ها هم فرق نمی‌کند، که ما با چه قالب‌های فکری می‌خواهیم آن‌ها را درک کنیم.

 بور در جواب گفت:

تا آنجا که حرف از وجه معرفت شناختی مسئله است، شاید این مقایسه خوب پیش برود. اما از دیدگاه دیگری این مقایسه ناقص است. در ریاضیات می‌توانیم خود را در فکر از محتوای احکام دور نگاه داریم و سرانجام هم این امر به بازی فکری‌ای می‌ماند که می‌توانیم در آن شرکت کنیم یا خود را از شرکت در آن محروم کنیم. اما در دین مسئله به خود ما مربوط می‌شود، به زندگی ما و به مرگ ما، چون در این جا احکام اعتقادی به مبادی رفتار ما تعلق دارد و دست کم غیر مستقیم به مبادی وجودی ما؛ پس ما هم نمی‌توانیم از دور فقط نظاره کنیم و نگرش ما هم به مسائل دین اصلا نمی‌تواند از جایگاه ما در جامعه بشری جدا باشد. وقتی دین به عنوان ساختار فکری در جامعه‌ای از انسان‌ها پدیدار شد، شاید بازهم جایی برای این پرسش باقی بماند، که آیا باید در جریان تاریخ به دین به عنوان قوی‌ترین نیروی سازنده جامعه نگریست، یا آن که جامعه‌ای که حالا وجود دارد ساختار فکری خود را می‌سازد و گسترش می‌دهد و خود را با معرفت کنونی‌اش سازگار می‌کند. به نظر می‌رسد که فرد در زمان ما کاملا آزادانه می‌تواند، انتخاب کند که با توجه به فکرش و رفتارش، خود را در کدام یک از ساختارهای فکری جا دهد و در این آزادی این واقعیت بازتاب دارد که، جُمود در مرزهای حوزه‌های فرهنگی مختلف و در جوامع بشری رو به سستی دارد و این مرزها رو به روان شدن. اما حتی زمانی که این فرد می‌کوشد تا بیشترین استقلال را به دست آورد، باز هم ناگزیر است از ساختارهای فکری موجود، آگاهانه یا ناآگاهانه، چیزهای زیادی بگیرد، چون او باز هم باید بتواند با اعضای دیگر جامعه‌اش، که در آن تصمیم به زندگی گرفته است، درباره‌ی زندگی و مرگ و درباره روابط کلی صحبت کند. او باید فرزندانش را بنابر سرمشق‌های جامعه تربیت کند، او باید برای خود در زندگی کلی جامعه‌اش جایی بیابد و اینجاست که دیگر آن ظرافت‌های معرفت شناختی اصلا به کارش نمی‌آید. ما در اینجا هم باید کاملا آگاه باشیم، که رابطه‌ای مکملی میان تفکر انتقادی درباره محتوای عقیدتی دین و عملی که پیش شرط تصمیم به انتخاب ساختار فکری آن دین است وجود دارد، از اجرای آگاهانه تصمیمی که فرد می‌گیرد، نیرویی حاصل می‌شود که او را در رفتارش راهبری می‌کند، به او در پریشانی خاطر کمک می‌کند، اگر رنجی ببیند، او را تسلی می‌دهد، به طوری که احساس امنیت در نظام بزرگ ضامن آن می‌شود، این طور است که دین به هماهنگ شدن زندگی با جامعه کمک می‌کند و از مهم‌ترین کارهایش این است، تا در زبانش به استعاره و رمز، نظام بزرگ را یادآوری کند.

در دنباله‌ی سؤالم گفتم:

 تو خیلی از انتخاب آزاد فرد صحبت می‌کنی و وقتی آن را با فیزیک اتمی مقایسه می‌کنی، مثل این است که تو این انتخاب آزاد را با آزادی ناظری می‌سنجی که می‌تواند تجربه‌اش را به این صورت یا آن صورت انجام دهد. شاید در فیزیک کلاسیک برای چنین مقایسه‌ای جایی وجود نداشته باشد. اما آیا حاضری خصیصه‌های ویژه فیزیک امروز را حتی مستقیم‌تر به مسئله‌ی آزادی اراده مربوط کنی؟ تو میدانی که جبری نبودن کامل پدیده‌ها در فیزیک اتمی گاهی هم چون دلیلی به کار گرفته می‌شود، گویی که برای آزادی اراده‌ی فرد و مداخله خدا دوباره جایی باز شده است.

بور در جواب گفت:

من یقین دارم که در این جا به طور ساده موضوع سوءفهمی در میان است. ما نباید سوال‌های مختلف را با یکدیگر خلط کنیم؛ این سوال‌ها به عقیده‌ی من به شیوه‌های مختلف مشاهده تعلق دارد، که در عین حال مکمل یکدیگر است. وقتی از آزادی اراده حرف می‌زنیم، منظور ما آن موقعیتی است که در آن باید تصمیمی بگیریم، این موقعیت، موقعیت دیگری را نفی می‌کند که در آن محركات رفتار خود را تحلیل می‌کنیم و یا حتی آن موقعیتی را نفی می‌کند که در آن فرایندهای فیزیولوژیکی را، مثلا فرایندهای الکتروشیمیایی مغز را مطالعه می‌کنیم. پس در اینجا با موقعیت‌هایی سرو کار داریم که نوعا کاملا مکمل یکدیگر است و به همین سبب هم این سوال، که آیا قوانین طبیعی به قطع یا به احتمال تعیین کننده‌ی آن رویداد است، به سوال آزادی اراده مستقیما مربوط نمی‌شود. مسلم است که این شیوه‌های مختلف مشاهده، باید سرانجام با یکدیگر سازگار باشد، یعنی اینکه باید بتوانیم آن‌ها را بی‌ابهام بشناسیم، چون همگی به واقعیتی یکسان تعلق دارد؛ اما اینکه در جزئیات هریک چه پیش می‌آید، چیزی است که عجالتا هنوز نمی‌دانیم و سرانجام وقتی حرف از مداخله‌ی خداست، از محدودیت علمی آن رویداد، به طور آشکار حرفی زده نمی‌شود، بلکه حرف از آن رابطه‌ی معنایی است، که آن رویداد را با رویدادهای دیگر یا با فکر انسان پیوند می‌دهد؛ اما این رابطه‌ی معنایی هم به امر واقع تعلق دارد، درست مثل آن محدودیت علمی و شاید هم ساده‌ انگاری کاملا به خطایی باشد که آن رابطه‌ی معنایی را فقط به حساب وجه ذهنی واقعیت بگذاریم، اما در اینجا هم می‌توان از موقعیت‌های شبیه به هم در علم درس گرفت. در زیست شناسی روابط شناخته شده‌ای وجود دارند، که بنابر كِنه‌شان عِلّى نیستند، بلکه غایی‌اند، یعنی بنا بر هدفی که دارند تشریح می‌شوند. می‌توان مثلا فرایند بهبود موجود زنده‌ای را در نظر گرفت که جراحی برداشته است. تفسیر غایت‌گرا، رابطه‌ی مکملی سنخی‌ای با آن تفسیری دارد، که براساس قوانین شناخته‌ شده‌ی فیزیکی- شیمیایی، با قوانین فیزیک اتمی صورت گرفته است، به این معنا که در یک مورد سوال می‌کنیم که آیا فرایند، برای رسیدن به هدف دلخواهش، یعنی برقراری دوباره روابط عادی در موجود زنده، در خود ارگانیسم صورت می‌گیرد، یا آنکه در مورد دیگر، بر اساس جریان علّی پدیده‌های مولکولی است. این دو شيوه‌ی مشاهده یکدیگر را نفی می‌کنند، اما ضرورتا هم در تضاد با یکدیگر نیست. کاملا بجاست تا بپذیریم که بررسی قوانین مکانیک کوانتومی در ارگانیسم زنده، این قوانین را درست به همان اندازه تأیید می‌کند که در ماده بی جان، با این وجود، تشریح غایت‌گرا هم کاملا درست است. گمان می‌کنم که پیشرفت فیزیک اتمی به سادگی به ما آموخت، که باید از حالا به بعد با ظرافت بیشتری فکر کنیم.

گفتم:

ما باز هم، خیلی راحت‌تر از آنچه فکرش را می‌کردیم، به وجه معرفت شناختی دین برگشتیم، اما دفاعیه‌ی دیراک برضد دین هم به خصوص مربوط به وجه اخلاقی آن می‌شد، دیراک می‌خواست به خصوص از آن بی‌صداقتی یا خود فریبی‌ای انتقاد کند که خیلی هم راحت به هر فکر دینی می‌پیوندد و او هم به حق آن را تحمل نمی‌کرد. اما در اینجا خودش هم خردگرای متعصبی شده است، احساس من هم این است که در اینجا خردگرایی نمی‌تواند کافی باشد!

خردگرایی نمی‌تواند کافی باشد!

 

 نیلز گفت:

چقدر عالی شد که دیراک این قدر با حرارت به خطر خود فریبی و تضادهای درونی اشاره کرد، اما این هم کاملا لازم بود، که ولفگانگ با تذكرش که از سر شوخی بود، دست آخر او را متوجه کرد که چقدر دشوار است تا خودمان را از دست این خطر کاملا در امان نگاه داریم.

 

ورنر هایزنبرگ / Werner Heisenberg

نیلز این گفت و گو را با یکی از آن قصه‌هایی تمام کرد، که در چنین وقت‌هایی بارغبت تعریف می‌کرد:

 در نزدیکی خانه‌ی ییلاقی ما در تیس‌ویل مردی زندگی می‌کند، که بالای در ورودی خانه‌اش نعل اسبی آویزان

کرده است. این نعل اسب بنا بر روایت عامیانه کهنی خوشبختی می‌آورد آشنایی از او پرسیده بودِ راستی راستی، تو این قدر خرافاتی هستی؟ واقعا عقیده داری که این نعل اسب برای تو خوشبختی می‌آورد؟ مرد هم جواب داده بود؛ مسلما نه، اما می‌گویند که این نعل تازه وقتی اثر دارد، که به آن اعتقاد نداشته باشی!

پایان قسمت دوم

پیشنهاد می‌شود که پس از گذشت ۲۴ ساعت از مطالعه این بخش، اقدام به مطالعه‌ی بخش سوم و پایانی این مقاله کنید.

مکانیک کوانتومی و فلسفه كانت

جمع تازه‌ی ما در لایپزیک در آن سال‌ها به سرعت گسترش می‌یافت. جوانانی با استعداد از کشورهای مختلف به سوی ما می‌آمدند، تا در پیشبرد مکانیک کوانتومی سهمی داشته باشند، یا آن را در مورد ساختار ماده به کار گیرند و این فیزیکدانان پرشور، با ذهن‌هایی که بر هر نوآوری‌ای گشوده بود، بحث‌های ما را در درس گروهی بارورتر می‌کردند و شاید هر ماه یک بار به گسترش فضایی می‌پرداختند، که می‌توانست اندیشه‌های نو را در بر گیرد.فلیکس بلوخ سویسی فهم از خواص الکتریکی فلزات را توضیح می‌داد، لانداو از روسیه و پایرلس درباره‌ی مسائل ریاضی الكترودینامیک کوانتومی حرف می‌زدند، فریدریش هوند نظریه‌ی پیوند شیمیایی را پیش می‌برد و ادوارد تلرهم خواص نوری مولکول‌ها را محاسبه می‌کرد. کارل فریدریش فون وایتسکر هم که هنوز هجده سال تمام نداشت، به این گروه پیوست و به بحث‌ها هم رنگی فلسفی می‌داد و اگرچه او در رشته فیزیک درس می‌خواند، کاملا می‌توانستیم دریابیم که هرگاه در آن درس‌های گروهی، مسائل فیزیکی، پرسش‌های فلسفی یا معرفت شناختی را بر می‌انگیخت، او با دقت و توجه به آن‌ها گوش می‌کرد و با دل و جان درباره‌ی آنها بحث می‌کرد.

ورنر هایزنبرگ / Werner Heisenberg

یک یا دو سال بعد، به ویژه فرصتی پیش آمد تا به گفتگوهای فلسفی بپردازیم و این درست زمانی بود که فیلسوفی جوان گرته هرمان، به لایپزیک آمد، تا با فیزیکدانان اتمی درباره‌ی ادعاهای فلسفی آن‌ها گفتگو کند. هرمان از همان آغاز هم به نادرستی آن ادعاها يقين داشت. گرته هرمان در جمعی که به دور نلسون، فیلسوف اهل گوتینگن، گرد آمده بود، هم درس خوانده بود و هم با آن‌ها همکاری کرده بود. او در آنجا با جریان‌های فکری فلسفه‌ی كانت آشنا شده بود، بدان گونه که در آغاز قرن نوزدهم، فریس، فیلسوف و طبیعت شناس آن‌ها را تفسیر کرده بود. از خواسته‌های مکتب فريس و جمع نلسون هم یکی آن بود، که تفکرات فلسفی هم باید به میزان ریاضیات نوین استحکام می‌داشت. با این میزان از استحکام هم، گرته هرمان حالا می‌خواست نشان دهد، که در قانون علیت، آن گونه که کانت آن را ارائه کرده است، نمی‌توان دست برد، اما به عکس آنچه او گمان می‌کرد، مکانیک کوانتومی نوین به این شکل از قانون علیت از برخی از جهات تردیدهایی داشت. فیلسوف جوان ما اما مصمم بود تا این پیکار را تا پایان ادامه دهد.

در اولین جلسه‌ی بحث، با کارل فريدريش و با من، او شاید با طرح افکاری نزدیک به این مضمون آغاز کرده باشد؛

در فلسفه‌ی كانت، قانون علیت، ادعایی تجربی نیست که از راه تجربه بتوان آن را اثبات یا رد کرد، بلکه به عکس پیش شرطی بر هر تجربه‌ای است و به علاوه این قانون به مقولات فکری‌ای متعلق است، که کانت آن‌ها را ماتقدم می‌نامد. تأثیرات حسی‌ای، که ما جهان را با آن‌ها ادراک می‌کنیم، نمی‌تواند به گونه‌ای بازی‌ای ذهنی از آن احساس‌هایی باشد، که هیچ عینی متناظر با آن‌ها نیست، اگر هیچ قاعده‌ای وجود نداشته باشد که این تأثیرات در پی آن فرایندی بیاید که پیشتر دست اندرکار بوده است. بر این قاعده یعنی؛ پیوند روشن میان علت و معلول هم، اگر بخواهیم بدان ادراكات عینیت دهیم، یعنی اگر بخواهیم ادعا کنیم که خبری، بر چیزی یا فرایندی یافته‌ایم، باید پیش شرطی بنهیم. اما علم هم، از طرف دیگر با تجربه سر و کار دارد و در اینجا هم به ویژه با تجربیات عینی تنها آن تجربیاتی که دیگران هم بتوانند درستی آن‌ها را بیازمایند و این تجربیات، که به این معنای دقیق عینی است، می‌تواند موضوع علم باشد و از اینجا ناگزیر این نتیجه به دست می‌آید که همه‌ی علم باید قانون علیت را پیش شرطی بر خود بنهد و تا زمانی هم که علم هست، قانون علیت هم خواهد بود. قانون علیت تا حدودی ابزار فکری ما می‌ماند، که با آن می‌کوشیم تا مصالح خام دریافت‌های حسی خود را با آن به شکل تجربه در آوریم و تا آنجا که این کار در حدی بر ما میسر شود، موضوعی هم برای علم در اختیار داریم. پس چگونه ممکن است که مکانیک کوانتومی هم بخواهد قانون علیت را سست کند و هم در عین حال علم باقی بماند؟

اما من هم در اینجا ناگزیر شدم تا به تجربیاتی اشاره کنم که به تفسیر آماری مکانیک کوانتومی انجامید؛

فرض کنیم که با اتمی منفرد از نوع رادیوم B سرو کار داریم. حقیقت این است که این کار آسان‌تر است تا با تعداد بیشتری از این اتم‌ها به تجربه بپردازیم، یعنی با مقدار کمی از رادیوم B به جای یک اتم. اما از نظر اصولی هم هیچ اشکالی وجود ندارد تا رفتار یک اتم از این نوع را بررسی کنیم. اما این را هم می‌دانیم که دیر یا زود اتم رادیوم B در جهتی الكترونی گسیل می‌کند و به اتم رادیوم C تبدیل می‌شود. به طور میانگین کمتر از نیم ساعت طول می‌کشد تا این کار روی دهد. اما این کار ممکن است پس از چند ثانیه یا پس از چند روز اتفاق بیفتد. به طور میانگین به این معناست که وقتی با تعداد زیادی از اتم‌های رادیوم B سرو کار داریم، پس از نیم ساعت تقریبا نصف آن تبدیل شده است. اما در اینجا نمی‌توانیم در مورد یک اتم منفرد راديوم B علتی را برشمریم، که چرا این اتم اكنون و نه پیشتر یا دیرتر تبدیل شده است، یا آن که چرا در این جهت و نه در جهتی دیگر الكترونی گسیل کرده است و این خود نشانی بر آن است، که قانون علیت تا حدودی ناکارآمد بوده است و ما هم به دلایل زیادی بر این نکته یقین داریم که چنین علتی وجود ندارد.

گرته هرمان هم پاسخ داد:

بله، از قضا اشتباه فیزیک اتمی هم شاید در همین جا باشد. در پی این واقعیت که ما برای رویداد معینی هنوز علتی نیافته‌ایم، نمی‌توان به هیچ وجه این نتیجه را گرفت که علتی هم وجود ندارد. من می‌توانم تنها از آن این چنین نتیجه بگیرم، که هنوز مسئله‌ای حل نشده پیش روی ماست، یعنی اینکه فیزیکدانان باید بازهم بکاوند، تا علت آن را بیایند، خبری که ما از اتم رادیوم B پیش از گسیل الکترون داریم، به طور آشکار هنوز ناقص است، زیرا که در غیر این صورت می‌توانستیم معين کنیم که چه وقت و در چه جهتی الكترون گسیل می‌شود. پس باید بیشتر بکاویم تا به اطلاعی کامل دست یابیم.

من هم کوشیدم تا بیشتر توضیح دهم؛

خير، اطلاع ما در این باره کامل است، زیرا که از دیگر تجربیاتی که ما با این اتم رادیوم B می‌توانیم انجام دهیم، این نتیجه برمی‌آید که اجزای مشخص کننده دیگری بر این اتم وجود ندارد، جز آن که پیش از این می‌شناختیم. بهتر است اما روشن‌تر بگویم؛ بر ما اکنون این نکته روشن شده است، که نمی‌دانیم الکترون در چه سمتی گسیل می‌شود و شما هم در این مورد پاسخ دادید که باید بیشتر آن اجزای مشخص کننده را بکاویم تا بتوانیم آن سمت را معین کنیم. اما حالا باز هم فرض کنیم، که ما آن اجزای مشخص‌کننده را یافته باشیم، با این کار هم دوباره با مشکل دیگری رودررو می‌شویم، الكترون گسیل شده را می‌توانیم موجی مادی در نظر بگیریم، که از هسته‌ی اتم تابیده می‌شود. این چنین موجی هم اما می‌تواند سبب بروز پدیده تداخل شود و باز هم فرض کنیم که بخشی از موجی که از هسته‌ی اتم در جهت مخالف تابیده می‌شود به دستگاهی که به همین منظور قرار داده‌ایم وارد شود، که سبب بروز تداخل شود که در نتیجه‌ی آن خاموشی در جهت معینی از دستگاه پدیدار می‌شود. این کار به این معنی خواهد بود، که با قطعیت می‌توانیم پیش بینی کنیم، که الكترون سرانجام در این جهت تابیده نشده است. اما اگر اجزای مشخص کننده تازه‌ای را شناخته بودیم، از آن‌ها چنین نتیجه می‌شد که الكترون از این پس از هسته در جهت معینی گسیل می‌شود، به طوری که دیگر پدیده‌ی تداخل بروز نمی‌کند، خاموشی هم دیگر در اثر تداخل پدیدار نمی‌شود و آن نتیجه هم استوار نمی‌ماند. حقیقت این است که خاموشی را در تجربه هم می‌توانیم مشاهده کنیم. پس طبیعت به ما می‌آموزد که آن اجزای مشخص کننده‌ی مورد نزاع اصلا وجود ندارد و اطلاع ما هم اکنون هم بدون آن اجرای مشخص کننده کامل است.

گرته هرمان هم در جواب گفت:

 اما این هم وضع خیلی بدی است. شما از طرفی هم می‌گویید، که اطلاع ما از اتم رادیوم B ناقص است، زیرا که نمی‌دانیم که چه وقت و در چه جهت الكترون گسیل می‌شود؛ اما از طرف دیگر هم می‌گویید که اطلاع ما کامل است، زیرا که اگر اجزای مشخص کننده‌ی دیگری وجود داشت، ما در برخی دیگر از تجربه‌ها به تناقض برخورد می‌کردیم. اما اطلاع ما نمی‌تواند هم کامل باشد و هم ناقص، حقیقتا این اتفاق کاملا بی معنی است!

کارل فریدریش هم وارد این بحث شد، تا پیش شرط‌های فلسفه كانت را دقیق‌تر تحلیل کند؛

 این تناقض ظاهری که اینجا با آن رو در رو هستیم به این سبب پدیدار شده است، که ما درباره آنچه از آن حرف می‌زنیم، طوری رفتار می‌کنیم که گویا از اتم رادیوم B فی نفسه می‌توان حرف زد، اما این امر به هیچ وجه نه مسلم است و نه درست. حتی در نزد خود کانت هم چیز فی نفسه مفهومی مشکل است. كانت می‌دانست که درباره‌ی چيز فی نفسه نمی‌توان چیزی گفت؛ آنچه هست تنها اعیان ادراک است، اما فرض كانت هم این است که اعیان ادراک را می‌توانیم بر اساس نمونه‌ی چیز فی نفسه به یکدیگر پیوند دهیم یا منظم کنیم. پس او بدین ترتیب آن ساختاری از تجربه را به عنوان ماتقّدم پیش شرط می‌داند، که ما در زندگی روزانه بدان عادت کرده‌ایم و اینکه آن‌ها در شکلی دقیق‌تر بنیاد فیزیک کلاسیک را می‌نهند. براساس این نظر، جهان از چیزهایی در فضا درست شده است که در زمان تغییر می‌کند، از فرایندهایی تشکیل شده است که براساس قاعده‌ای در پی یکدیگر می‌آید، اما ما در فیزیک اتمی آموخته‌ایم، که ادراکات ما دیگر بر اساس نمونه‌ی چيز فی نفسه به یکدیگر نمی‌پیوندد، یا آنکه دیگر نمی‌توان آن‌ها را بر آن اساس منظم کرد. به همین سبب هم اتم رادیوم B، فی نفسه وجود ندارد.

گرته هرمان حرف کارل فریدریش را قطع کرد و گفت:

آن طور که شما مفهوم چیز فی نفسه را به کار می‌گیرید، به گمانم به طور دقیق با روح فلسفه كانت نمی‌خواند. شما باید میان چیز فی نفسه و موضوع فیزیکی آن به روشنی فرق نهید. چيز فی نفسه در نظر كانت پدیدار نمی‌شود، حتی به صورت غیر مستقیم!

این مفهوم در علم و در تمام فلسفه‌ی نظری تنها کارش این است، که آن چیزی را بنمایاند، که درباره آن مطلقا هیچ چیز نمی‌توانیم بدانیم؛ زیرا که همه‌ی اطلاع ما وابسته به تجربه است و تجربه هم بدین معنی است که چیزها را آن گونه بشناسیم که بر ما پدیدار می‌شود. حتی شناخت هم به طور ماتقدم به چیزها نمی‌پردازد، آن گونه که آن‌ها می‌خواهند باشند، بلکه تنها کارش این است که تجربه را ممکن کند. اما وقتی که شما به معنای فیزیک کلاسیک از اتم رادیوم B فی نفسه حرف می‌زنید، بیشتر منظورتان چیزی است که کانت آن را عِین یا موضوع می‌نامد. عين بخشی از جهان پدیدار است، مانند میز و صندلی، ستاره و اتم!

کارل پرسید:

حتی وقتی که آن‌ها را نمی‌توان دید، مثلا اتم را؟

و هرمان چنین پاسخ داد؛

حتی در آن وقت، زیرا ما آن‌ها را از پدیدار نتیجه می‌گیریم. جهان پدیدار چارچوبی منسجم دارد و حتی در ادراک روزمره هم ممکن نیست، تا به روشنی میان آنچه می‌توانیم مستقیم ببینیم و آنچه می‌توانیم استنتاج کنیم، فرقی بنهیم. شما این صندلی را می‌بینید، اما پشت آن را در همین لحظه هم نمی‌توانید ببینید؛ اما شما با همان یقینی که به روی صندلی دارید و آن را می بینید، پشت آن را هم می پذیرید و این بدین معنی است که علم عینی است؛ علم به این سبب عینی است، که شما از ادراکات حرف نمی‌زنید، بلکه از اعیان می‌گویید!

کارل گفت:

اما اتم چیزی است، که ما نه روی آن را می‌توانیم ببینیم و نه پشت آن را. پس چه دلیلی دارد که آن هم همان ویژگی‌های میز و صندلی را داشته باشد؟

گرته در مقام پاسخگویی برآمد؛

زیرا که اتم هم عین است. بدون عین نمی‌تواند علمی عینی وجود داشته باشد و اینکه عین چه چیز است، از راه مقولاتی نظیر جوهر و علیت و مانند آن‌ها معین می‌شود. اگر شما از به کارگیری دقیق این مقولات چشم پوشی کنید، با این کار اصلا از امکان تجربه هم صرف نظر کرده‌اید.

کارل فريدریش اما دیگر نمی‌خواست بحث را سست کند؛

در نظریه‌ی کوانتومی حرف از شیوه‌ای نو است، تا به ادراکات عینیت دهیم و این آن چیزی است که کانت نمی‌توانست در آن زمان بدان رسیده باشد. هر ادراکی به یک وضع مشاهده باز می‌گردد، که باید مشخص باشد، حتی اگر ادراک تجربه را در پی داشته باشد. حاصل ادراکات نمی‌تواند به همان شیوه، که در فیزیک کلاسیک ممکن بود، عینیت بیابد. وقتی تجربه‌ای انجام شده است، از آن می‌توان نتیجه گرفت که در اینجا هم اکنون رادیوم B موجود است؛ پس در این وضع مشاهده این خبر کامل است. اما در وضع مشاهده‌ی دیگری که باید اخباری درباره‌ی گسیل الكترون بدهد، این خبر دیگر کامل نیست. وقتی دو وضع مشاهده‌ی مختلف با یکدیگر مرتبط است، آن چنان که بور آنها را مکمل یکدیگر می‌داند، این بدان معنی است که اطلاعی کامل از یکی در وضعی از مشاهده، در عین حال اطلاعی ناقص در مورد دیگری است.

گرته با لحنی خاص چنین جواب داد؛

 و به این ترتیب می‌خواهید تحلیل کانت از تجربه را یکسره ویران کنید؟

کارل گفت:

نه و به نظر من هم اصلا چنین چیزی ممکن نیست. کانت خود به درستی دریافته بود، که چگونه می‌توان تجربه را به دست آورد و من هم یقین دارم که تحلیل کانت در اصول آن درست است. اما آنجا که کانت صور ادراک از فضا و زمان و مقوله‌ی علیت را ماتقدم بر تجربه می‌داند، در آنجا این خطر را به جان می‌خرد، که آن‌ها را در عین‌حال هم مطلق بگمارد و هم مدعی شود که آن‌ها از نظر محتوایی هم باید در هر نظریه‌ی فیزیکی دلخواه پدیدارها به یک صورت ظاهر شود. اما آن چنان که نظريه‌ی نسبیت و نظریه‌ی کوانتومی نشان داده است، وضع این چنین نیست. اما در یک مورد باز هم حق کاملا با کانت است؛ تجربه‌هایی که فیزیکدان به آن‌ها دست می‌زند، باید همواره به زبان فیزیک کلاسیک تشریح شود، زیرا که به صورت دیگر هرگز ممکن نیست تا بتواند فیزیکدان دیگری را از آن چیزی مطلع کند، که آن را پیمایش کرده است و از این راه دیگری را در وضعی قرار می‌دهیم تا بتواند آن نتایج را وارسی کند. ماتقدم كانت از فیزیک جدید به هیچ وجه زدوده نشده است، اما به شیوه‌ای هم نسبی شده است. مفاهیم فیزیک کلاسیک، یعنی مفاهیم فضا، زمان و عليت هم به این معنا بر نظريه‌ی نسبیت و نظریه‌ی کوانتومی ماتقدم است، زیرا که آن‌ها را در تشریح تجربیات باید به کار گیریم و برای آن که با احتیاط بیشتری حرف بزنیم، می‌گوییم که زیرا آن‌ها را در واقع باید به کار گیریم، اما همین مفاهیم در نظریات جدید از نظر محتوایی تعدیل شده است.

گرته هرمان گفت:

با همه‌ی آنچه گفتید، هنوز پاسخ روشنی بر پرسش آغازین خود نیافتم. من می‌خواستم، بدانم که چرا ما در آنجا علتی نیافتیم، که بر پیش بینی‌ ما از رویدادی، مثلا از گسیل الکترون، کفایت کند تا ناگزیر به کاوش بیشتر نباشیم. مسلما شما نمی‌خواهید ما را از کاویدن باز دارید، اما در عین حال هم می‌گویید که این کاوش به جایی نمی‌انجامد، زیرا که اجزای مشخص کننده دیگری وجود ندارد، آنچه را به طور دقیق عدم قطعیت از راه ریاضی بیان می‌کند، سبب می‌شود تا برای آرایش تجربی دیگری جایی باقی گذارد، تا به پیش بینی مشخص دیگری بینجامد و این امر را هم تجربه تأیید می‌کند و با این طور حرف زدن به نظر می‌رسد، که عدم قطعیت به نحوی واقعیتی فیزیکی است، که خصلتی عینی می‌یابد، در حالی که به طور معمول عدم قطعیت به معنای بی‌اطلاعی تفسیر می‌شود و به این سبب هم ذهنی محض است.

اینجا بود که دوباره در آن گفتگو مداخله کردم و گفتم:

با این کار شما خصلت شاخص نظریه‌ی کوانتومی امروزی را بر شمردید. هرگاه بخواهیم از پدیده‌های اتمی قانونمندی‌هایی را نتیجه بگیریم، کار به اینجا می‌رسد که دیگر نمی‌توانیم فرایندهای عینی را در فضا و زمان براساس قاعده‌ای به یکدیگر بپیوندیم، بلکه می‌توانیم، اگر بخواهیم اصطلاحی دیگر را از روی احتیاط به کار گیریم، وضع مشاهده‌های مختلف را به یکدیگر مرتبط کنیم. اما در اینجا هم چیزی که عایدمان می‌شود، قانونمندی‌های تجربی است. نمادهای ریاضی که به کمک آن‌ها این وضع مشاهده را تشریح می‌کنیم، بیشتر ممکن را در برابر واقع می‌نمایاند. شاید بتوان گفت که آن‌ها چیزی میان ممکن و واقع را می‌نمایانند، که در مورد آن عینی در بهترین صورت به همان معنایی به کار برده می‌شود، که در نظريه‌ی آماری حرارت درباره‌ی دما گفته می‌شود. این شناخت مشخص از ممکن، هر چند پیش بینی‌های دقیق و مطمئن را مجاز می‌شمرد، اما على‌القاعده تنها این امکان را می‌دهد تا درباره‌ی رویدادی آتی، نتایجی درباره‌ی احتمال وقوع آن را استخراج کنیم. کانت نمی‌توانست پیش بینی کند، که در حوزه‌های تجربی، که بسیار هم فراتر از تجربیات روزانه ما می‌رود، دیگر نمی‌توان نظامی را به کار برد که مدرک را بر اساس نمونه‌ی چيز في نفسه، یا بهتر بگوییم بر اساس موضوع منظم کند و برای آنکه آن را به زبان ساده‌تری بیان کنیم، اتم دیگر نه چیز است و نه موضوع!

هرمان پرسید:

پس اتم بالاخره چیست؟

پاسخ دادم؛

برای این پرسش هیچ لفظی در زبان وجود ندارد، زیرا که زبان ما بر اساس تجربه‌ی روزانه ما ساخته می شود و اتم هم از قضا موضوع تجربه‌ی روزانه ما نیست. اما اگر به شکل دیگری از بیان رضایت دهید، می‌گویم که، اتم جزء سازنده‌ی وضع مشاهده است، این جزء سازنده در تحلیل فیزیکی پدیده‌ها ارزش تبیینی بسیار دارد.

کارل فریدریش دوباره گفت:

وقتی از مشکلات درباره‌ی الفاظ در زبان حرف می‌زنیم، شاید بهترین درسی که می‌توانیم از فیزیک نوین بیاموزیم این باشد، که همه مفاهیمی که با آن‌ها به تشریح تجربیات خود می‌پردازیم، حوزه کاربردی محدودی دارد. با همه این مفاهیم مانند؛ چیز، عين ادراک، لحظه‌ی زمانی، هم‌زمانی، امتداد و مانند این‌ها می‌توانیم وضعیت‌های تجربی‌ای را نشان دهیم، که در آن‌ها با این مفاهیم با اشکال روبرو شده‌ایم. اما این هم بدین معنی نیست که این مفاهیم در عین حال هم پیش شرطی بر هر تجربه‌ای نباشد، بلکه به این معنی است که موضوع پیش شرطی مطرح است، که هر چند باید بدان منتقدانه نگریست، اما از آن هم نمی‌توان توقع مطلق داشت.

گرته هرمان از اینکه بحثمان به اینجا رسیده بود، خیلی هم خوشحال نبود، هرمان امید داشت تا بتواند با ابزارهای فکری فلسفه‌ی كانت تمام ادعاهای فیزیکدانان اتمی را با حدّت رد کند، یا به عکس این نکته را دریابد که شاید کانت در جایی مرتکب اشتباه فکری مهمی شده باشد، اما به ناگاه چنین به نظرش رسید که بازی‌ای با نتیجه‌ی مساوی در جریان است، که در آن میان آرزویش به رسیدن به روشنی هم چندان برآورده نشده است. به همین سبب دوباره پرسید:

راستی آیا این نسبی انگاشتن ماتقدم كانت، حتی در زمان به معنای نومیدی بی‌چون و چرا نیست، که بگویم ما اصلا هیچ چیز نمی‌توانیم بدانیم؟ و به راستی به نظر شما هیچ جایی در شناخت وجود ندارد، که در آنجا بتوانیم استوار بایستیم؟

کارل فریدریش با چالاکی پاسخ داد، که از قضا سير علم این امید را در ما بیدار می‌کند تا نظری با خوش بینی بیشتری داشته باشیم؛

وقتی می‌گوییم که کانت با ماتقدم خود، وضع شناخت از علم در گذشته را به درستی تحلیل کرده است، اما ما امروز در فیزیک اتمی با وضع جدیدی از شناخت رودررو هستیم، شاید این خبر اندک نزدیکی‌ای با خبر دیگری داشته باشد، که بگوییم قانون اهرم‌های ارشمیدس، که برای فناوری زمان خود مهم‌ترین قواعد عملی به حساب می‌آمده است، بهترین بیان عملی بوده است، اما این قوانین امروز برای فناوری، برای مثال در الکترونیک، دیگر کافی نیست. قانون اهرم‌های ارشمیدس دانش محض است و نه نظری آمیخته به ابهام!

 این قوانین برای همه‌ی زمان‌ها درست است، هر گاه که حرف از اهرم باشد و اگر بر روی سیاره‌ی دیگری، جایی در آن دور دست‌ها، در منظومه ستارگان اهرمی یافت شود، در آنجا هم ادعای ارشمیدس درست است. بخش دوم این خبر که بشر با پیشرفت دانش در حوزه‌ی فناوری به پیش رفته است، به طوری که دیگر مفهوم اهرم کافی نیست، در واقع نه به معنای نسبی کردن است و نه به معنای تاریخی انگاشتن قوانین اهرم‌ها. این خبر تنها به این معناست که قوانین اهرم‌ها در تکامل تاریخی خود بخش‌هایی از نظام فنی جامع‌تری شده است که در آن، این قوانین دیگر آن اهمیت اساسی را که در آغاز داشت، ندارد، درست به همین دلیل یقین دارم که تحليل كانت از شناخت، دانش محض است، که نه تنها نظری آمیخته به ابهام نیست، بلکه آن تحلیل همواره تا زمانی که موجوداتی زنده وجود دارند که می‌توانند بیاندیشند، که می‌توانند در پیرامون خود با یکدیگر رابطه داشته باشند، تا آنچه ما از دیدگاه خود تجربه می‌نامیم، پدیدار شود، درست باقی می‌ماند، اما ماتقدم كانت هم می‌تواند روزی از جایگاه مرکزی خود بیرون رانده شود و بخشی از تحلیلی بسیار جامع‌تر از فرایند شناخت شود و این به يقين نادرست است، که بخواهیم از ارزش دانش علمی یا فلسفی آن با این حکم که هر عصری حقیقت خاص خود را دارد، بکاهیم، اما این نکته را هم باید در نظر داشته باشیم، که با تکامل تاریخی، حتی ساختار فکر بشری هم دگرگون می‌شود، پیشرفت علم تنها در این نیست، که بر ما واقعیاتی نو آشکار می‌کند، که ما فهم می‌کنیم، بلکه در این هم هست که ما همواره چیزهایی نو می‌آموزیم، که از معنای کلمه فهمیدن بر می‌خیزد.

با این پاسخ، که بخشی از آن، گفته‌ی بور بود، گرته هرمان به گمان ما اندکی خشنودتر به نظر می‌رسید. ما هم چنین احساس می‌کردیم که رابطه‌ی فلسفه كانت با علوم جدید را بهتر فهمیده‌ایم!



تاريخ : یکشنبه 25 آذر 1397 | 08:14 | نویسنده : elme1404 | ارسال نظر(0)

معاون ارشد گوگل ضمن اذعان به خطرهای احتمالی فناوری تشخیص چهره، از پایبندی این شرکت به عرضه‌نکردن عمومی آن گفت.

 

در ماه‌های اخیر، شرکت‌های بزرگ فناوری جهان زیرفشار زیادی برای تدوین سیاست‌هایی مستحکم درباره‌ی قابلیتتشخیص چهره بوده‌اند. مایکروسافت رهبری این جبهه را به‌عهده گرفته و قول داده است سیاست‌های سخت‌گیرانه‌تری را در این زمینه اتخاذ کند و ضمن خواستارشدن وضع مقررات بیشتر، از سایر شرکت‌ها نیز درخواست کرده به این حرکت بپیوندند.

به‌تازگی، کنت واکر، معاون ارشد شرکت گوگل، در مطلبی درباره‌ی استفاده از هوش مصنوعی در کلینیک‌های بهداشتی آسیایی اذعان کرده این شرکت برای فروش APIهای فناوری تشخیص چهره‌اش قصدی ندارد. واکر درباره‌ی نحوه‌ی سوءاستفاده‌های احتمالی از این فناوری می‌گوید:

قابلیت تشخیص چهره در مواردی، همچون فناوری‌ دستیارهای هوشمند جدید و ابزارهایی برای پیداکردن افراد گم‌شده مفید است و کاربردهای سودمند بسیار دیگری نیز در آینده خواهد داشت. بااین‌حال، تشخیص چهره نیز مثل سایر فناوری‌ها کاربردهای متفاوتی دارد که مستلزم نظارت دقیق برای اطمینان از استفاده‌‌‌ی درست و مطابق اصول و ارزش‌ها و جلوگیری از سوءاستفاده و به‌بارآمدن نتایج مضر است. برای تشخیص و حل این مشکلات به همکاری خود با بسیاری از سازمان‌ها ادامه می‌دهیم و گوگل کلاود برخلاف برخی از شرکت‌ها، مصمم است قبل از کارکردن روی این فناوری مهم و درنظرگرفتن سیاست‌های استفاده از آن، از عرضه‌ی APIهای تشخیص چهره‌ی عمومی خود خودداری کند.

ساندار پیچای، مدیرعامل گوگل، نیز این هفته در مصاحبه‌ای به نگرانی‌های مشابهی در حوزه‌ی اصول اخلاقی مرتبط به هوش مصنوعی اشاره کرد:

به‌عقیده‌ی من، دنیای فناوری باید بفهمد که همه‌چیز فقط به ساختن و سپس رفع ایراد ختم نمی‌شود. از دیدگاه من، این کار درستی نیست. هوش مصنوعی می‌تواند حتی از سلاح هسته‌ای نیز خطرناک‌تر باشد.

 

اتحادیه‌ی آزادی‌های شهروندی آمریکا (ACLU) با انتشار بیانیه‌ای انتقادات شدیدی به نقض حریم خصوصی و پرونده‌‌سازی‌های نژادی این فناوری وارد کرده است. این سازمان قول داده به واردکردن فشار به شرکت‌های بزرگ فناوری ادامه دهد. نیکول اوزر، مدیر بخش فناوری ACLU می‌گوید:

به فشار خود به گوگل ادامه می‌دهیم تا مطمئن شویم این شرکت به‌دنبال ساخت و فروش ابزارهای نظارتی مبتنی بر چهره نخواهد بود. این ابزارها موجب نقض حقوق بشر و حقوق شهروندی است. همچنین، از مایکروسافت و آمازون مجددا درخواست خواهیم کرد تا از ارائه‌ی ابزارهای خطرناک نظارت چهره به دولت خودداری کنند. شرکت‌ها موظف‌اند از استفاده‌نشدن از محصولاتشان برای هجوم به جوامع و آسیب به آزادی‌های مدنی و حقوق بشر اطمینان حاصل کنند.

این سازمان به‌شدت از آمازون به‌دلیل نرم‌افزار Rekognition انتقاد کرده است. همچنین در هفته‌ی گذشته، ACLU آمازون را به‌دلیل ثبت پتنت جدیدش برای آیفون تصویری هوشمندی بازخواست کرد که با استفاده از فناوری تشخیص چهره، افراد مشکوک را تشخیص می‌دهد.



تاريخ : یکشنبه 25 آذر 1397 | 08:13 | نویسنده : elme1404 | ارسال نظر(0)

«قرارداد عدم‌افشا» راهکاری برای جلوگیری از درز اطلاعات در روابط گوناگون، به‌ویژه روابط تجاری است که اقدام مؤثری در حفظ اطلاعات اشخاص می‌­تواند تلقی شود.

 

زمانی که اختراعی کرده‌­­­اید یا درحال‌مذاکره با شرکت بزرگی درباره‌ی تجاری‌سازی فناوری خود هستید یا ایده‌ی استارتاپی دارید، به‌ناچار باید اطلاعاتی درباره‌ی اختراع و فناوری یا هر نوع اطلاعات دیگری به طرف مقابل ارائه دهید. درنتیجه‌ی این اقدام ممکن است تمام یا بخشی از اطلاعاتتان فاش شود و آنچه در پی کسب آن بودید، از بین رود. به‌منظور جلوگیری از این اتفاق، ازطریق قرارداد طرف یا طرفین مقابل را به رازداری و عدم‌افشا‌ی اطلاعات می‌­توان متعهد کرد.

قرارداد عدم‌افشا (Non Disclosure) یا قرارداد رازداری توافقی است که یکی از طرفین یا هر دو طرف متعهد می­‌شوند اطلاعات معینی را محرمانه نگاه دارند و آن را افشا نکند. همان‌طورکه اشاره شد، این تعهد می‌تواند دوطرفه یا یک‌طرفه باشد. درادامه، مشخصات و الزامات این قرارداد را تشریح خواهیم کرد.

معنا و محدوده‌ی اطلاعات

هرگونه اطلاعات یا داده‌ی باارزشی مشمول این اطلاعات خواهد بود­ که به یکی از طرفین قرارداد متعلق باشد و به‌طور عمومی فاش نشده و دراختیار عموم قرار نگرفته است. در قرارداد باید به‌صراحت قید شود چه نوع اطلاعاتی موضوع قرارداد است و از ذکر عبارات کلی پرهیز شود. این اطلاعات به‌طور معمول برای محافظت از مالکیت‌­های فکری منعقد می­‌شود؛ اما به‌صورت کلی ممکن است یکی از موضوعات زیر باشد:

  • هرگونه اطلاعات علمی و فنی، اسرار تجاری، اطلاعات مربوط‌به اختراعات، طراحی‌­ها، فرایندها و فراورده­‌هایی که واجد شرایط اختراع نباشند؛
  • فناوری­‌های نوین یا روش بهبود فناوری؛
  • هرگونه مفهوم و گزارشی که محتوای ویژه‌­ای داشته باشد؛ مانند چارت­‌ها و نمودارها؛
  • دانش فنی (Know How) و محصولات درحال‌ساخت و توصیف‌­ها؛
  • اطلاعات مربوط به نرم­‌افزارهای رایانه‌­ای، برنامه‌ی رایانه‌­ای، کد منبع، کد مقصد و پایگاه‌­های داده (دیتابیس)؛
  • استراتژی­‌های کسب‌­وکار و ایده‌ی استارتاپ.

چه اطلاعاتی را نمی‌­توان ازطریق قرارداد عدم‌افشا حمایت کرد؟

  • هرگونه اطلاعاتی که دریافت­‌کننده ازلحاظ قانونی به استفاده از آن مجاز باشد. برای مثال، ازطریق قرارداد لیسانس (مجوز بهره‌­برداری) به استفاده از آن اطلاعات مجاز باشد؛
  • اطلاعات را ازطریق شخص ثالث یا شخصا و به‌صورت قانونی کسب کرده باشد. برای نمونه، اسرار تجاری موجود در محصولی را با مهندسی معکوس به‌دست آورده باشد. البته، اثبات این امر می‌­تواند دشوار به‌نظر برسد؛
  • اطلاعات را پیش‌تر عموم شناخته باشند. برای مثال، فرمولی که اکنون نیز شناسایی شده و از آن استفاده می­‌شود؛
  • ازلحاظ قانونی آن اطلاعات می‌بایست افشا شود. برای نمونه‌ی، ماده‌ی هفدهم قانون ثبت اختراعات و علائم تجاری و طرح­‌های صنعتی مصوب ۱۳۸۶ مقرر می­‌کند چنانچه منافع عمومی مانند امنیت ملی و تغذیه و بهداشت یا توسعه‌ی سایر بخش­‌های حیاتی اقتصادی کشور اقتضا کند، مخترع باید اختراع خود را در شرایط خاصی افشا کند (مجوز بهره‌‌برداری اجباری از اختراع).

عدم افشا

طرفین قرارداد

به‌طور کلی، در هر رابطه‌ای که افشای اطلاعات ممکن است به شخص حقیقی یا حقوقی مشخصی آسیب برساند، انعقاد قرارداد عدم‌افشا منطقی به‌نظر می‌رسد. به‌طور معمول در روابطی ازاین‌دست به انعقاد این قرارداد منجر می­‌شوند:

  • میان دو کسب‌­وکار
  • میان کارمند و کارفرما
  • در قراردادهای فروش اسرار تجاری
  • در قراردادهای واگذاری
  • در قراردادهای تأمین منابع مالی
  • در قراردادهای سرمایه­‌گذاری
  • با کارآموزانی که قرار است وارد مجموعه شوند

هدف و نحوه‌ی استفاده از اطلاعات

طرفین قرارداد باید به‌طور صریح توافق کنند هدف و نحوه‌ی استفاده از قرارداد چگونه است. برای مثال، اگر اطلاعات، فناوری یا نرم‌­افزاری خاصی است، باید نحوه‌ی تجاری­‌سازی یا استفاده‌ی دریافت‌­کننده مشخص شود یا استفاده­‌کنندگان از اطلاعات شامل چه کسانی می­‌شوند. برای نمونه، شعب دیگر شرکت نیز می‌­توانند از آن اطلاعات استفاده کنند یا خیر. درخصوص هدف استفاده از اطلاعات نیز نباید ابهامی وجود داشته باشد.

زمان

زمان تعهد به عدم‌افشا باید در قرارداد مشخص شود؛ چراکه مطابق ماده‌ی نهصدوپنجاه‌ونهم قانون مدنی نمی‌­توان فردی را برای همیشه به عدم‌افشای اطلاعات متعهد دانست (سلب حق باید به‌صورت جزئی باشد). همچنین، این زمان نباید بسیار طولانی باشد. برای مثال، نمی‌­توان ازطریق این قرارداد فردی را برای مدت بیست سال به عدم‌افشای اطلاعات متعهد دانست. این زمان باید متعارف باشد (دو یا سه سال یا در بعضی موارد بیشتر). مدت زمان باید باتوجه‌به ماهیت اطلاعات مشخص شود.

 

مستند قانونی

واضح است قرارداد عدم‌افشا، مانند اجاره یا وکالت، یکی از عقود معین در قانون مدنی نیست؛ اما براساس ماده‌ی دهم قانون مدنی، می­‌توان این قرارداد را با رعایت سایر الزامات قانونی منعقد کرد. ماده‌ی دهم قانون مدنی می‌گوید قراردادهای خصوصی دربرابر کسانی که آن را منعقد کرده‌­اند، در صورتی نافذ است که مخالف صریح قانون نباشد.

تفسیر محدوده‌ی افشای اطلاعات

افشای اطلاعات درمعنای عام تفسیر می­‌شود؛ بنابراین، افشای اطلاعات اصلاح‌شده یا تغییریافته نیز موجب مسئولیت خواهد بود. به‌طور کلی، هر شکلی از افشای اطلاعات موضوع قرارداد موجب مسئولیت است. به‌عنوان مثال، چنانچه مدیر شرکتی به عدم‌افشای اطلاعات متعهد شود؛ ولی یکی از کارمندان مجموعه‌اش به‌دلیل تقصیر مدیر، اطلاعات را افشا کند، این اقدام می­‌تواند نقض تعهد درنظر گرفته شود.

جبران خسارت

درصورتی‌که دریافت­‌کننده‌ی اطلاعات علی‌رغم تعهد آن را افشا کند، طرف مقابل می­‌تواند در دادگاه علیه او طرح دعوا کند. دادگاه پس از بررسی و کسب نظر از کارشناسان مرتبط، میزان خسارت را تعیین می­‌کند. افزون‌براین، طرفین می­‌توانند از قبل در قرارداد خود درباره‌ی میزان و مبلغ جبران خسارت توافق کنند (وجه التزام).

جمع‌­بندی

چنانچه اطلاعات مهمی دارید و می‌خواهید آن را با شخص دیگری به‌دلایل مختلف به اشتراک بگذارید، قرارداد عدم‌افشا می‌­تواند شما را به مقصود برساند. درحال‌حاضر در کشور ما، این اقدام کمی نامأنوس به‌نظر می­‌رسد؛ اما باید آن را تاحدزیادی وافی به مقصود دانست. نکته‌ی پایانی این است اگرچه قرارداد عدم‌افشا موجب می­‌شود دریافت­‌کننده‌ی اطلاعات به عدم‌افشا متعهد شود، از همکاری با رقبا در تحصیل قانونی اطلاعات مانع نمی‌­شود.



تاريخ : یکشنبه 25 آذر 1397 | 08:12 | نویسنده : elme1404 | ارسال نظر(0)

تیونر ژاپنی لیبرتی واک با همکاری چند برند افترمارکت، محصول جدید خود، تیونینگ آیرودینامیک و فنی بی‌ام‌و i8 را رونمایی کرد. 

 

بی‌ام‌و i8 به‌عنوان کوپه‌ و کروک اسپرت پلاگین هیبرید، چندان در بین شرکت‌های تیونینگ پرطرفدار نیست. درواقع، تیونرها آن‌طورکه بایدوشاید از خودروهای هیبرید استقبال نکرده‌اند و به‌نظر می‌رسد برای شکستن این طلسم، یکی از شرکت‌های واقع در بهشت تیونینگ باید دست‌به‌کار شود.

تیونر ژاپنی لیبرتی واک (Liberty Walk) با عرضه‌ی انواع کیت‌های بدنه‌ی عریض و سیستم‌های اگزوز خوش‌صدا، شهرت جهانی پیدا کرده است. مدتی پیش، مقام‌های این شرکت ورود i8 به دنیای لیبرتی واک را تأیید کردند. همان‌طورکه انتظار می‌رفت، i8 با کیت بدنه‌ی ژاپنی‌ها کاملا دگرگون شده است.

BMW i8 Liberty Walk / بی ام و i8 تیونینگ لیبرتی واک

مدلی که تصاویر آن را مشاهده می‌کنید، حاصل همکاری شرکت‌های محبوب لیبرتی واک و تولیدکننده‌ی رینگ‌های اسپرت ساوینی (Savini Wheels) و کارگاه طراحی و رنگ ایمپرسیو ورپ (Impressive Wrap) است. بی‌ام‌و i8 لیبرتی واک همان داستان همیشگی و جذاب این تیونر ژاپنی است: اسپلیتر جلوی بزرگ، بالچه‌های جانبی سپرجلو، گِل‌گیرهای بسیار عریض و ارتفاع بسیار پایین. به‌لطف تایرهای پهن و گِل‌گیرهای برجسته با طرح پیچ‌شده، محور عقب i8 بسیار عریض‌تر از نمونه‌ی استاندارد به‌نظر می‌رسد. در نمای عقب، اسپویلر دُم‌اردکی و دیفیوزر بزرگ توجه هر بیننده‌ای را جلب می‌کنند. برای طرفداران اسپویلرهای مسابقه‌ای، نمونه‌ی ثابت و عریض میله‌ای هم برای سفارش آماده است.

BMW i8 Liberty Walk / بی ام و i8 تیونینگ لیبرتی واک


درکنار کیت بدنه‌ی درخورتوجه Liberty Walk، طراحی و پوشش ایمپرسیو ورپ موسوم به 3M Vollfoliurung قرار گرفته که i8 مدرن را به رنگ سبز نظامی مزین کرده است. درواقع، طراحی این پوشش سفارشی به‌گونه‌ای است که گویا این خودرو سال‌ها در خدمت ارتش بوده است. ترکیب این رنگ با رینگ‌های سیاه رنگ ساوینی و تایرهای ژاپنی تویوتایر (Toyo Tire) بسیار هماهنگ به‌نظر می‌رسد. مسئولیت کاهش ارتفاع i8 لیبرتی واک برعهده‌ی متخصصان شرکت ایرلیفت پرفرمنس (Airlift Performance) بوده است.

سیستم تعلیق بادی این برند به‌گونه‌ای طراحی شده که فقط با فشار یک دکمه، ارتفاع خودرو به‌اندازه‌ی دلخواه کم یا زیاد می‌شود. شاید عملکرد پیشرانه‌ی استاندارد سه سیلندر ۱.۵لیتری توربوشارژ بی‌ام‌و i8 چندان هیجان‌انگیز نباشد؛ اما با وجود سیستم اگزوز خوش‌صدای FI Exhaust، پلاگین هیبرید باواریا مجوز ورود به گردهمایی‌های دنیای تیونینگ خودرو را پیدا می‌کند.


 


جزئیات بی‌ام‌و i8 تیونینگ لیبرتی واک به‌‌شرح زیر است:

  • کیت بدنه‌ی کامل لیبرتی واک شامل اسپلیتر جلو، بالچه‌های جانبی سپر جلو، گِل‌گیرهای برجسته، اسپویلر دُم‌اردکی، دیفیوزر عقب، اسپویلر بزرگ ثابت عقب به‌صورت آپشن و فلپ‌های کوچک عقب
  • طرح سفارشی 3M ایمپرسیو ورپ با رنگ سبز نظامی
  • رینگ‌های ساوینی با رنگ سیاه مات
  • تایرهای Toyo Tire
  • سیستم تعلیق بادی ایرلیفت
  • سیستم اگزوز FI Exhaust
  • تنظیمات جدید ECU برای افزایش قدرت (عملکرد فنی هنوز اعلام نشده است).


تاريخ : یکشنبه 25 آذر 1397 | 08:09 | نویسنده : elme1404 | ارسال نظر(0)
1...652653654655656...3357

ورود کاربران

خوش آمدید! لطفا وارد حساب خود شوید

رمز عبور را فراموش کرده‌اید؟
حساب کاربری ندارید؟

فراموشی رمز عبور

نام کاربری یا ایمیل خود را وارد کنید

یا

ثبت نام کاربران

در چند ثانیه حساب کاربری خود را بسازید

قبلا ثبت نام کرده‌اید؟

نظرات کاربران

دیدگاه خود را با ما در میان بگذارید