بسیاری از اوقات، کاربران از مراجعه به وبسایت پشیمان میشوند؛ زیرا کارکردن با آن را خستهکننده یا دشوار میدانند. دلایل مختلفی برای این مشکل وجود دارد. بهعنوان مثال، ممکن است وبسایت از فناوری Web GL استفاده کند که مرورگر کاربر از آن پشتیبانی نمیکند. گاهی اوقات متن بهحدی کوچک نوشته شده که نمیتوانیم آن را بخوانیم. گاهی هم تجربهی تلفنهمراه وبسایت روی گوشی بارگذاری نمیشود. همهی اینها مثالهایی از وبسایتهای دسترسناپذیر را نشان میدهند.
واقعیت این است که نمیتوانیم هر تجربهی دلسردکنندهای را بهعنوان دسترسناپذیری تعبیر کنیم؛ اما بین UX بد و محصول دورازدسترس، همپوشانی وجود دارد. حالا به این موضوع فکر کنید اگر یکی از تجربههای کاربری برای عموم مردم ناخوشایند باشد. این تجربه برای افرادی مبتلا به ناتوانیهای خاص مسلما بدتر است.
طراحی دسترسپذیر به این موضوع اشاره میکند که مردم چگونه میتوانند از وبسایت شما استفاده کنند. قابلیت دسترسی یا دسترسپذیری (Accessibility) بهطور خاص روی افراد معلول تمرکز میکند؛ یعنی افرادی که در بینایی یا شنوایی یا توانایی حرکتی با اختلالاتی مواجهاند. یکی از وظایف مهم طراحان وبسایت، این است که وبسایتهای جامعی طراحی کنند که درک و حرکت آن برای همهی افراد راحت باشد.

چرا باید برای دسترسپذیری اهمیت ویژهای قائل شویم؟
میتوانید بهسادگی دسترسپذیری را یکی از ویژگیهای مثبت، ولی نه ضروری طراحی محصول بدانید. بااینحال، واقعیت این است که ارائهی UX عالی هم مستلزم کاربردپذیری است و هم دسترسپذیری. اگر در زمان طراحی وبسایت اصول دسترسپذیری را رعایت کنید، UX وبسایت را نهتنها برای افراد معلول، بلکه برای عموم مردم نیز بهبود خواهید داد. بهعلاوه، از بسیاری از مشکلات آتی، مثل مشتریان ناراضی و شاکی اجتناب میکنید.
دستورالعملها
كنسرسيوم شبكه جهانی وب (W3C) با هدف رفع ابهامات و مشکلات دسترسپذیری مجموعهای از استانداردهای این حوزه را توسعه داده است. این سند که Web Content Accessibility Guidelines یا WCAG نام دارد، به چهار چشمانداز اصلی تقسیم میشود. شما برای درک این اصول، میتوانید در زمان طراحی سؤالات زیر را با گروه خود مرور کنید:
- محسوسبودن (Perceivable): در این وبسایت میتوانید محتوا را به روشهای مختلف دریافت کنید؟ مثلا برای ویدئو کپشن مناسبی درنظر گرفتهاید؟
- قابلیت اجرا (Operable): وبسایت میتواند بدون سردرگمی و بدون استفاده از ماوس یا تعاملات پیچیده عمل کند؟
- درکپذیربودن (Understandable): کاربر میتواند نحوهی عملکرد رابط کاربری وبسایت و اطلاعات آن را درک کند؟
- انعطافپذیری در شرایط متغیر (Robust): انواع دستگاههای مختلف کمکی، مانند اسکرینریدر، وبسایت را میتوانند درک کنند؟
موفقیت هریک از این اصول، در سه سطح A بهمعنی خوب و AA بهمعنی بهتر و AAA بهمعنی عالی رتبهبندی میشود. بهعبارتِدیگر، رتبهی A حداقل الزامات برای هر وبسایت دسترسپذیر را نشان میدهد و رتبهی AAA استاندارد طلایی برای قابلیت دسترسی محسوب میشود.

با این مقدمات، طراحی وبسایتهای دسترسپذیر از آنچه تصور میکنید آسانتر است. نکاتی که در این بخش ذکر میکنیم، تغییراتی اجراشدنی هستند که دسترسپذیری وبسایتتان را تاحدزیادی ارتقا میدهند.
مقالههای مرتبط:
تایپوگرافی
سلسلهمراتب
توجه به سلسلهمراتب در طراحی وبسایت اهمیت بسیاری دارد؛ زیرا این عنصر به مردم اجازه میدهد خیلی سریع اطلاعات را تجزیهوتحلیل کنند. بهبیانِساده، شما باید طراحی را با <h1> شروع کنید. هر سبک نگارش یا استایل تایپ بعدی، باید زیر <h1> قرار بگیرد. بهعلاوه، هر بخش تودرتو (Nested Section) وبسایت باید با سبک نگارشی ثابت و متناظری (معمولا <h2>) آغاز شود. همانطورکه در تصویر زیر مشاهده میکنید، وبسایت Airbnb نمونهی مناسبی برای تایپوگرافی منسجم و صحیح است.

شایان ذکر است تایپوگرافی وبسایت نهتنها ازنظر بصری و عملکردی باید صحیح باشد؛ بلکه ازنظر توصیفی نیز باید برنامهریزی شود. بدینترتیب، هم سئوی وبسایتتان بهتر میشود و هم تجربهی بهتری برای افراد دچار مشکلات بینایی یا حافظه فراهم میکند.
ارائهی بصری متن
تابهحال، چند بار به متنی طولانی نگاه کردهاید و تصمیم گرفتهاید هرطور شده از خواندنش صرفنظر کنید؟ مشخصا مطالعهی بلوکهای بزرگ متن دشوار است. متمرکزماندن روی چنین محتوایی سخت و تمامکردنش واقعا خستهکننده است.
درمقابل، همهی مردم، بهویژه افراد مبتلا به اختلالات بینایی، با پاراگرافهای دارای عرض کمتر راحتتر پیش میروند. بههمیندلیل، WCAG توصیه میکند در یک خط، از بیش از ۸۰ کاراکتر استفاده نکنید. بهعنوان مثال، هر خط از محتوای متنی وبسایت مدیوم (Medium)، یکی از وبسایتهای پرمخاطب جهان، بهطور متوسط از ۸۰ کاراکتر در اندازهی دسکتاپ تشکیل میشود. مثال دیگر را در تصویر زیر مشاهده میکنید: بلومبرگ یکی از وبسایتهایی است که به قانون شمارش ۸۰ کاراکتری وفادار میماند.

دو نکتهی مهم دیگری که WCAG توصیه میکند، عبارتاند از: ۱. از متنهای جاستیفایشده پرهیز کنید؛ ۲. کاربران باید بتوانند تا ۲۰۰ درصد روی وبسایت شما برزگنمایی کنند؛ بدون اینکه مجبور شوند از اسکرول افقی استفاده کنند.
کنتراست رنگها
کنتراست رنگی بین رنگ پیشزمینهی متن و رنگ پسزمینه، تأثیر بسیار زیادی بر خوانایی وبسایت میگذارد. بهگفتهی WCAG، متن برای رسیدن به رتبهی AA، باید حداقل نسبت کنتراست ۴:۵:۱ را رعایت کند و بهمنظور کسب رتبهی AAA نسبت کنتراست باید به ۷:۱ برسد. اگر ایدهای دربارهی این اعداد ندارید، مشکلی نیست. برخی از پلاگینهای اسکچ و افزونههای کروم، میتوانند نسبت کنتراست متن را بیازمایند و به شما بگویند آیا طرحهای شما شکستخوردهاند یا مقبول.
نکتهی دیگر این است که میتوانید به کاربران اجازه بدهید رنگ پیشزمینه و پسزمینهی متن را تنظیم کنند. مثالی که در این قسمت مشاهده میکنید، وبسایت MOMA است. این وبسایت به کاربران اجازه میدهد یکی از دو گزینهی «متن پیشفرض» یا «متن با کنتراست بالا» را انتخاب کنند.

ابزارهای مفید
متن جایگزین تصویر و برچسبهای ARIA
خیلی ساده است که عبارتی یککلمهای را روی تصویری بگذارید و بعدا آن را فراخوانی کنید؛ اما این کار، بهترین راه توسعهی وبسایت دسترسپذیر نیست. متن جایگزین تصویر (Alt text) باید توصیفکنندهی تصویر شما باشد؛ یعنی مخاطب با دیدن این متن، باید تصویر را در ذهنش تجسم کند. دلیل این امر، آن است که برخی از افراد مبتلا به اختلالات دید، از اسکرینریدر (Screen Reader) استفاده میکنند تا متن جایگزین تصویر را برای آنها بخواند. پس بهجای اینکه متن جایگزین تصاویر خود را اعدادی طولانی یا عباراتی مانند Screenshot-12.2.18 بگذارید، کمی زمان صرف و نکته یا اطلاعات مهم تصویر را استخراج کنید. بهعنوان مثال، وبسایت Aldo Shoes در بهکارگیری متن جایگزین تصاویر و برچسبهای ARIA بسیار عالی و دقیق عمل میکند.

برچسبهای ARIA، یعنی اپلیکیشنهای اینترنتی با قابلیت دسترسی مطلوب، باید نشاندهندهی لندمارکهای وبسایت شما، مانند جهتیابی و فرمها و بخشها باشند. دراینصورت، اسکرینریدرها راحتتر اطلاعات مدنظر خود را پیدا میکنند. بهعلاوه، بهکمک ARIA میتوانیم تعریف کنیم کدام اطلاعات اضافی باید از اسکرینریدرها پنهان بماند.
از تصویرسازی متنها اجتناب کنید
به هر قیمتی، از تصویر حاوی متن اجتناب کنید. شما باید متن زنده را در جایگاه متن روی تصویر قرار دهید و با استفاده از CSS سبک آن را مشخص کنید. بهعلاوه، بهتر است این نکته را برای عناصر متنی حاوی گرافیک دکوراتیو نیز رعایت کنید؛ مانند علامت نقلقول برای پولکوتها.
مقالههای مرتبط:
محتوا
سادهنویسی را در اولویت قرار دهید
کپیرایتینگ یکی از اصول تجربهی کاربری وبسایتها است. طراحان لزوما مسئولیت این بخش را برعهده ندارند؛ اما برای ایجاد محصول نهایی بهتر، باید با کپیرایترها همکاری کنند.
وقتی کپیرایتینگ را از دریچهی دسترسپذیری نگاه میکنید، باید تاحدممکن از کلمات و اصطلاحات غیررایج اجتناب کنید. بهعلاوه، نباید تصور کنید با استفاده از واژهها و عبارتهای پیچیده، متن هوشمندانهتری تولید میکنید. WCAG بهصراحت میگوید باید در سطحی پایینتر از تحصیلات عمومی بنویسید.
عناصر UI
مسیریابی واضح
اگر کاربران مجبور باشند مسیر حرکت خود را در وبسایت شما «حدس بزنند»، مشخصا تجربهی کاربری و دسترسپذیری ضعیفی ارائه کردهاید. بهطور کلی، طراحی دسترسپذیر و حتی طراحی مناسب بهصورت عام پیشبینیپذیر است. کاربران نباید حدس بزنند عناصر مختلف چگونه عمل میکنند یا اینکه رابط کاربری در صفحات مختلف چگونه ظاهر میشود. عناصر مسیریابی باید بهصورت واضح و مشابهی در وبسایت شما یافته شود و عناصر عملکردی نیز نباید از صفحهای به صفحهی دیگر تغییر کند. مثال درخورتوجهی که برای این ویژگی میآوریم، طراحی وبسایت Hurom است که از عناصر مسیریابی و UI واضحی برخوردار است.

قسمتهای مختلف را واضح و متمرکز طراحی کنید
بعضی از افراد معلول نمیتوانند برای مسیریابی در وبسایت شما از ماوس استفاده کنند و برخی از آنها با استفاده از کیبورد در وبسایتها حرکت میکنند. بههمیندلیل، متمرکزبودن بخشها اهمیت فراوانی دارد. دراینصورت، کاربران میتوانند بدون حدسزدن و لمس ماوس یا تِرَکپَد (Trackpad) مکان خود را در صفحهی وبسایت مشخص کنند. زمینههای ورودی و دکمهها و سایر عناصر تعاملی وبسایت شما باید در وضعیت متمرکز تعریف شوند.
طراحی وضعیت خطا
شما نهتنها باید وضعیت خطا را کاملا واضح طراحی کنید، بلکه باید اطلاعات مفیدی نیز در زمینهی دلیل ایجاد مشکل و چگونگی اصلاح آن دراختیار کاربر قرار دهید. WCAG توصیه میکند امکان بازگشت کاربران از صفحهی خطا را فراهم کنید و اطلاعات را ازطریق فرم دراختیار او قرار دهید.

تعاملات
از انیمیشنهای براق UI اجتناب کنید
بهمنظور جلوگیری از تحریک افراد حساس، همچون مبتلایان به تشنج، از بهکارگیری انیمیشنهایی اجتناب کنید که در هر ثانیه سه بار یا بیشتر چشمک یا فلش میزنند. توصیهی بهتر این است که تاحدممکن از هرگونه انیمیشن فلشدار پرهیز کنید.
ترکیببندی ساده
محتوای شما نباید پشت حرکات و ویژگیهای پیچیده پنهان شود. افرادی که مبتلا به توانایی حرکتی محدود باید بتوانند به تمام محتوای وبسایتتان دسترسی داشته باشند.
قابلیت دسترسی نوآوری را محدود نمیکند
تمام آنچه گفته شد و تأکید بر سادگی و وضوح بخشهای مختلف، به این معنی نیست که باید وبسایت زشت و خستهکنندهای طراحی کنید. محدودیتهایی که در اینجا توصیه شد، بهمنظور بهبود تجربهی کاربری وبسایت شما است. درعینحال، باید در جستوجوی راههای نوآورانهای باشید که بهترین محصول را برای «همهی کاربران» فراهم میکند. در میان این کاربران، افراد نابینا یا مبتلا به کوررنگی یا سایر اختلالات بینایی وجود دارند. همچنین برخی افراد دچار اختلال حرکتی و برخی دیگر مبتلا به ناتوانی شناختی هستند. باید محصول خود را برای عموم مردم، یعنی جوانان، سالمندان، کاربران دائمی یا موقت و همچنین افراد خواهان تجربهی باکیفیت طراحی کنید. دستورالعملهای دسترسپذیری را درکنار سایر محدودیتهای طراحی محصول بهخاطر بسپارید. این دستورالعملها بخشی از فرایند هیجانانگیز تولید محصولات فوقالعاده هستند.
از رنگ بهعنوان تنها ابزار بصری برای انتقال اطلاعات استفاده نکنید
از رنگ برای برجستهکردن یا تکمیلکردن آنچه استفاده کنید که درحالحاضر مشاهدهشدنی است. برخی از افراد در تشخیص رنگها با مشکل مواجهاند؛ ازجمله افراد کوررنگ (یک نفر از هر ۱۲ مرد و یک نفر از هر ۲۰۰ زن) و افراد کمبینا (یک نفر از هر ۳۰ نفر) و نابینا (یک نفر از ۱۸۸ نفر). راههای زیادی برای متمایزکردن فیلدهای مختلف وجود دارد. بهعنوان مثال، میتوانید از تولتیپها استفاده کنید یا با استفاده از مرزهای ضخیم و متنهای پررنگ یا مورب بخش مدنظر را مهم جلوه دهید. درهرصورت، گزینههای دیگری نیز درکنار تفاوت رنگ بهکار بگیرید.

جمعبندی
اگر میخواهید بهکمک قابلیت دسترسی، UX محصولتان را بهبود دهید، ۱۰ اصل زیر را در طراحی محصول درنظر بگیرید:
- اگر نمیتوانید تمام معلولیتها و ناتوانیهای مختلف افراد را درنظر بگیرید، نابینایی را مفروض بدانید. طبق تحقیقات، ۸۰ درصد از مسائل مرتبطبا دسترسپذیری به مشکلات بینایی مرتبط هستند.
- متن جایگزین تصویر (Alt text) را بهدرستی و با مفهوم انتخاب کنید.
- به یاد داشته باشید منوها را برچسبگذاری (تگ) کنید تا اسکرین ریدر گزینهها را نادیده نگیرد.
- محتوای مهم وبسایت را جایی قرار ندهید که اسکرینریدر نمیتواند آن را پیدا کند.
- قابلیت دسترسی یا دسترسپذیری را لزوما با کاربران باید واقعی امتحان کنید.
- قابلیت برزگنمایی را در رابط تلفنهمراه غیرفعال نکنید.
- رعایت دستورالعملهای دسترسپذیری، پیش از طراحی محصول بهمراتب ارزانتر و سادهتر از زمانی است که طراحی بهپایان رسیده است. یادگیری این دستورالعملها اصلا سخت نیست.
- از سوگیریهای بصری آگاه باشید؛ اما درعینحال، بهیاد داشته باشید دسترسپذیری بهمعنی طراحی زشت و خستهکننده نیست.
- قابلیت دسترسی نسخهی موبایل را بهصورت جداگانه بررسی کنید.
- از نگرش «دسترسی برای همه» استقبال کنید.
بهتازگی، نتیجهی بررسیهای پژوهشگری سوئدی بهنام هانس رزلینگ نشان داده که مردم کشورهای پیشرفته نظر مساعدی دربارهی روند بهترشدن وضعیت جهان ندارند؛ حتی بعضی از آنها بر این باورند که اوضاع جهان نهتنها روبهبهبود نیست؛ بلکه درحالبدترشدن است. البته، رسیدن به چنین نتیجهای دورازذهن نیست؛ زیرا بخش زیادی از اخبار روزانه به گزارش حوادث، حملات تروریستی، جنگ و قحطی مربوط است.
با تمام آنچه گفته شد، واقعیتهای دیگری هم در جهان وجود دارد. برای مثال، روزانه ۲۰۰،۰۰۰ نفر در سراسر جهان از خط فقر نجات پیدا میکنند یا بیش از ۳۰۰،۰۰۰ نفر در روز برای اولینبار به برق و آب پاکیزه دسترسی پیدا میکنند. بااینحال، شنیدن این اخبار جذابیتی ندارد و هیجانی در بین عموم ایجاد نمیکند. رزلینگ در کتابش بهنام Factfulness که در ترجمهی فارسی، «واقعیت» نام گرفته، به این نکته اشاره میکند که لازم است درکنار اخبار منفی و ناامیدکننده، به اخبار مثبت و امیدوارکننده نیز توجه کنیم.
واقعیت آن است که در زمینهی جهانیشدن طی دهههای اخیر، درآمد اقشار متوسط در کشورهای پیشرفته افزایش پیدا کرده است. بدینترتیب، صدها میلیون نفر به بالاتر از خط فقر رسیدهاند. چنین رشدی در کشورهای جنوبشرقی آسیا بیشتر بهچشم میخورد.
امروزه، افزایش پوپولیسم در کشورهای غربی را شاهد هستیم. رویکارآمدن افرادی مانند ترامپ و پذیرش توافق برگزیت و انتخاب پوپولیستها در مجارستان و ایتالیا، ازجمله عواملی است که نشان میدهد مسئلهی رفاه جهانی جدی است. جهانیشدن، تنها روشی است که به ایجاد رونق اقتصادی اطمینان میبخشد و آن را به چند کشور پیشرفته محدود نمیکند.
افراد زیادی دوران گذشته را تحسین میکنند؛ اما یکی از واقعیتهای بزرگ تاریخ اقتصادی این است که در آن زمان، بخش درخورتوجهی از جمعیت جهان در وضعیت بسیار سختی زندگی میکردند. هفت نمودار آماری زیر نشان میدهد که جهان درمقایسهبا چند دهه قبل، وضعیت بهتری پیدا کرده است:
۱. امید به زندگی درحالافزایش است
حتی در دورهی انقلاب صنعتی، میانگین سن امید به زندگی در کشورهای اروپایی حدود ۳۵ سال بود. این رقم بهمعنای آن نیست که افراد در اواخر ۳۰ یا ۴۰ سالگی جانشان را ازدست میدادند؛ بلکه علت آن مرگومیر چشمگیر کودکان بود که میانگین سن زندهبودن را کاهش میداد. مرگ زنان هنگام زایمان نیز، از دیگر مشکلات بزرگ آن دوران بود. بااینحال، امروزه بسیاری از بیماریهای رایج قدیم، مانند آبله و طاعون، کاملا ریشهکن شدهاند.
۲. مرگومیر کودکان درحالکاهش است
بیش از یک قرن پیش، نرخ مرگومیر کودکان بیشتر از ۱۰ درصد بود؛ حتی در کشورهای پردرآمد، مانند ایالات متحدهی آمریکا و انگلستان، چنین آماری بهچشم میخورد. بااینحال، بهلطف پزشکیِ پیشرفته و بهطور کلی امنیت عمومی، این میزان در کشورهای ثروتمند تقریبا به صفر کاهش پیدا کرده است. علاوهبراین، در اقتصادهای درحالتوسعه، مانند هند و برزیل، نرخ مرگومیر کودکان کمتر از اقتصادهای پیشرفته در قرن گذشته است.
۳. نرخ باروری درحالکاهش است
اگرچه بسیاری از مردم دربارهی انفجار جمعیت جهانی نگران هستند، واقعیت این است که نرخ باروری در سراسر جهان بهطور درخورتوجهی کاهش یافته است. برآورد سازمان ملل متحد نشان میدهد تا پایان قرن حاضر، جمعیت جهان درحدود ۱۱ میلیارد نفر تثبیت میشود. علاوهبراین، در بسیاری از کشورهای درحالتوسعه مانند برزیل و چین و شماری از کشورهای آفریقایی نرخ باروری کاهش پیدا کرده است.
۴. رشد تولید ناخالص داخلی در کشورهای توسعهیافته سریعتر شده است
در ۱۵۰ سال گذشته، فناوری در ایالات متحدهی آمریکا و غرب اروپا رشد سالانهی ۲ درصدی تجربه است. این به آن معنی است که سطح درآمد واقعی در هر ۳۶ سال تقریبا دوبرابر میشود.
با وجود فرازونشیبهای طولانیمدت اقتصادی مانند رکود بزرگی که اخیرا روی داد، ثبات این رشد واقعا اتفاقی شبیه به معجزه است. کشورهای کمدرآمد، ازجمله چین و هند، در دهههای اخیر رشد چشمگیری کردهاند و درحالرساندن سریع خود به کشورهای غربی هستند. نرخ رشد ۱۰ درصدی در دورهای طولانی، نشان میدهد هر هفت سال، نرخ درآمد حدود دوبرابر افزایش پیدا میکند.
۵. نابرابری درآمد جهانی کاهش یافته است

درحالیکه نابرابری داخلی کشورها بهدلیل جهانیشدن افزایش پیدا کرده است، نابرابری جهانی در چندین دهه، به روند نزولی پایداری رسیده است. چنین نتیجهای حاصل آن است که در کشورهای درحالتوسعه، مانند هند و چین، بهبود استانداردهای زندگی صدها میلیون نفر از افراد را شاهد هستیم. درحقیقت، برای اولینبار پس از انقلاب صنعتی حدود نیمی از جمعیت جهان را میتوان در طبقهی متوسط جهانی طبقهبندی کرد.
۶. بیشتر مردم در وضعیت حاکمیت دموکراسی زندگی میکنند
در طول تاریخ بشر، مردم زیر سلطهی رژیمهای غیردموکراتیک و سرکوبگر زندگی میکردند. درحالیکه امروزه، نیمی از جمعیت انسانی در وضعیت برقراری دموکراسی زندگی میکنند. درضمن، ۹۰ درصد جمعیتی که در کشورهای استبدادی زندگی میکنند، ساکن چین هستند. البته در این کشور هم بهدنبال رشد اقتصادی، حرکتهایی بهسمت دموکراتیزهشدن درحالشکلگیری است.
۷. اختلافها و تنشها درحالکاهش است

در طول تاریخ، جهان با اختلافات بسیاری روبهرو شده است؛ بهطوریکه نصف مدت زمان موجود در بازهی زمانی سال ۱۵۰۰ تا سال ۲۰۰۰، حداقل در جنگهای یکی از دو اَبَرقدرت جهانی سپری شده است. این درحالی است که در اوایل قرن بیستم، بهویژه پس از پایان جنگ جهانی دوم، جهان دوران صلحآمیزی را تجربه کرد. برای اولینبار است که در برههای از تاریخ، هیچ جنگ و تنشی در اروپایغربی درنگرفته و سازمانهای بینالمللی توانستهاند جهان را بهسمت ثبات بیشتری سوق دهند.
آیا با این دلایل موافق هستید یا بهبود اوضاع جهان را به جغرافیای خاصی محدود میدانید؟
رنگ پوست یکی از ویژگیهای بارز و متغیر انسان محسوب میشود و دانشمندان همیشه دربارهی نحوهی تکامل آن کنجکاو بودهاند. اکنون، پژوهش «جمعیتهای متنوع آمریکایلاتین» (Diverse Latin American Populations)، تغییرات ژنتیکی جدیدی مرتبطبا رنگ پوست را شناسایی کرده است. در این پژوهش، رنگدانهی بیش از ۶،۰۰۰ نفر از مردم آمریکایلاتین بررسی شده که ترکیبی از نژادهای بومی آمریکا و اجداد اروپایی و آفریقایی بودند و نتیجهی آن نشان میداد تنوع پوست روشن بین مردم اوراسیایی، متمایز از پیشینههای متفاوت ژنتیکی آنها تکامل یافته است.
مقالههای مرتبط
این موضوع ثابت شده که بومیان آمریکا بهلحاظ ژنتیکی رابطهی نزدیکی با آسیایشرقی دارند؛ چراکه ۱۵ تا ۲۰ هزار سال قبل، اولین ساکنان آمریکا ازطریق مهاجرت از سیبریشرقی به آمریکایشمالی آمده بودند. درنتیجه، تفاوتهای ژنتیکی بومیان آمریکا اغلب با مردم آسیایشرقی مشترک است. پژوهش مذکور موفق شد پنج ناحیهی جدید در ارتباط با رنگ پوست و چشم و مو را شناسایی کند.
مطالعات بسیاری دربارهی ژنهای تأثیرگذار بر رنگ پوست اروپاییها انجام شده؛ اما در این پژوهش نوعی ژن مهم بهنام MFSD12 شناسایی شده که منحصرا در آسیایشرقی و بومیان آمریکایی دیده میشود. پژوهشگران نشان دادند حدود ۴۰هزار سال قبل که مردم آسیایشرقی از اروپاییها جدا شدند، این ژن در آنها وجود داشت و سپس مهاجران باستانی بومیان آمریکا آن را به این قاره منتقل کردند. این اولینبار است که ژن مذکور را به رنگ پوست بومیان آمریکا و مردم آسیایشرقی نسبت میدهند.

دکتر آخیکاری میگوید:
تلاش ما مشخص کرد رنگ پوستِ روشنتر متمایز با آنچه در اروپا و آسیایشرقی وجود دارد، تکامل یافته است. علاوهبراین، نشان دادیم ژن مذکور زیرمجموعهی یکی از گروهبندیهای طبیعی در آسیایشرقی بوده که احتمالا خود را با سطح نور خورشید و اشعهی فرابنفش تطبیق داده است.
تنوع جسمی انسانها همیشه مدنظر زیستشناسان بوده و با وجود کشف صدها ژن مرتبطبا این تنوع، همچنان ناشناختههای زیادی در این زمینه وجود دارد. دانشمندان در پژوهشهای ژنتیکی بهدنبال پیداکردن تنوع بیشتر هستند تا همهی انسانها بتوانند از نتایج پزشکی این پژوهشها نهایت استفاده را ببرند. بااینحال، دانشمندان اخیرا اولین پژوهش بزرگشان دربارهی ژنهای مرتبطبا تنوع رنگ پوست در آفریقا را منتشر کردند. شایان ذکر است در پژوهشهای ژنتیکی، به مردم آمریکایلاتین، بهخصوص در بحث رنگدانه، توجه چندانی نشده است. دکتر جاویر مندوزا ریویلا میگوید:
مردم اغلب تصور میکنند تنوع رنگدانه، نظیر رنگ پوست در مردم آمریکایلاتین، عمدتا بهدلیل تنوع اجداد اروپایی یا آفریقایی آنها است. بااینحال، پژوهش جدید ما نشان میدهد آنها این تنوع رنگدانهها را از اجداد بومی آمریکایی خود نیز بهارث بردهاند.

دکتر دزموند توبین توضیح میدهد:
رنگدانهی ملانین رنگ پوست و مو و چشمهای ما را مشخص میکند. ژن MFSD12 بر نحوهی تولید ملانین و ذخیرهسازی آن در پوست تأثیر میگذارد و درنتیجه، رنگ پوست را تحتتأثیر قرار میدهد. پوست تیرهتر ملانین بیشتر تولید میکند که از آسیبهای نور فرابنفش بر دیانای میتواند جلوگیری کند. بدینترتیب، از ما دربرابر سرطان پوست محاظت میکند.
پروفسور آندرس رویز لینارس از مؤسسهی ژنتیک UCL مسئولیت پروژهی CANDELA را با شرکتکنندگانی از پنج کشور برزیل، کلمبیا، شیلی، مکزیک و پرو برعهده داشت. او نیز دراینباره میگوید:
جالب است بدانید در پژوهش رنگ پوست در آفریقا نیز، به این ژن برخورد کردند؛ اما تنوع آنها کاملا با پژوهش ما متفاوت بود و همین امر بر تنوع عظیم ژنتیکی در انسانها و لزوم متنوعکردن جمعیت مطالعهشده تأکید میکند.
دانشمندان علاوهبر تنوع رنگ پوست، تنوع گستردهی رنگ چشم بین مردم آمریکایلاتین را نیز شاهد بودند. دکتر آنود سهیل از دانشگاه کمبریج میگوید:
درست مثل رنگ پوست، پژوهش اولیه دربارهی رنگ چشم نیز روی مردم اروپا انجام شد و بیشترین تمرکز بر تمایز بین چشمهای قهوهای و آبی بود. باوجوداین، نشان دادیم رنگ چشم دامنهی گستردهای دارد و با مطالعهی تنوع بین قهوهای تا مشکی، دو ژن جدید مرتبطبا آن را کشف کردیم.
یافتههای این پژوهش نشاندهندهی تنوع رنگ پوست و مو و چشم در مردم آمریکایلاتین است و از تکامل انسان حکایت میکند. درعینحال، دربارهی عوامل ژنتیکی خطرناک، نظیر سرطان پوست، اطلاعات مفیدی دراختیارمان میگذارد.
کسانی که بهتازگی Ferrari 812 Superfast خریداری کردهاند، ممکن است ناگهان به این فکر بیفتند که از ظاهر خودروی خود راضی نیستند. اینجا است که Novitec، شرکت آلمانی متخصص در امر تیونینگ خودرو وارد میشود. تیونر آلمانی پس از پروژههای موفقیتآمیز روی مکلارن 720S و لامبورگینی هوراکان، اینک توجه خود را بهخودروی سوپراسپرت V12 مارانلو معطوف کرده است. این متخصص افترمارکت فعلاً با تغییرات بصری و برخی اصلاحات فنی جزئی بهسراغ فراری 812 سوپرفست (سریعترین مدل کنونی فراری) میآید و قصد دارد در آینده پیشرانهی ۶.۵ لیتری تنفس طبیعی آن را نیز با تغییراتی همراه کند.

اسب خرامان فراری بهگونهای توسط نویتک تزئین شده است که خریداران در نگاه اول فکر میکنند که این سوپراسپرت روی مجموعه چرخهای اصلی سازنده سوار میشود؛ اما در حقیقت با کمی دقت میتوان دریافت که فراری 812 سوپرفست از رینگهای Vossen بهره میبرد. در جلو از رینگهای ۲۱ اینچی و در عقب از رینگهای ۲۲ اینچی استفاده میشود که بهطور کامل با این خودروی سوپراسپرت سازگار هستند. این تغییرات با فنرهای اسپرت کمارتفاعی همراه شده که ارتفاع سواری را حدود ۳۵ میلیمتر کاهش میدهند تا ارتفاع مرکز ثقل بهبود یابد.
مالکان سوپراسپرت 812 سوپرفست نباید نگران آسیب زدن به سپر جلو در هنگام حرکت روی دستانداز باشند زیرا تیونر آلمانی سیستم بالابری در جلو اجرا کرده است که با فشار دادن یک دکمه درون کابین، دماغهی خودرو ۴۰ میلیمتر بالا میآید. در قسمت عقب نیز سیستم اگزوز جدیدی توسعه یافته که تقریباً ۱۱ کیلوگرم از وزن مدل استاندارد میکاهد و دارای خروجیهای ۱۱۰ میلیمتری است که دارای پرداخت فولاد ضدزنگ مات و براق هستند. فلپهای فعال برای تغییر صدای پیشرانه با لمس تنها یک دکمه در دسترس هستند، همانگونه که اگزوز فوقسبک ساخته شده از آلیاژ اینکونل (یکی از آلیاژهای نیکل، آهن و کروم) متخص خودروهای فرمول یک نیز موجود است.

مقالههای مرتبط:
برای بهبود ظاهری، این کوپه سوپراسپرت عملکردبالا از پکیجفیبر کربن بهره میبرد که برای حداکثر بهرهوری در تونل باد توسعه یافتهاند. اسپویلر جلو مات و براق، پنلهای سفارشی، خروجیهای هوای دوگانه روی کاپوت، آینههای جانبی و اسپویلر کناری عقب از جمله تغییرات دیگر سوپراسپرت فراری 812 سوپرفست هستند.
نویتک در حال کار روی پیشرانهی خورجینی ۱۲ سیلندر است تا خروجی آن را به بیش از ۷۸۹ اسببخار و ۷۱۸ نیوتنمتر برساند. در حالت استاندارد، فراری 812 سوپرفست قادر است طی زمان ۲.۹ ثانیه از حالت سکون به سرعت ۱۰۰ کیلومتربرساعت برسد و صفر-تا-۲۰۰ کیلومتربرساعت را نیز در ۷.۹ ثانیه انجام میدهد؛ این در حالی است که بیشینه سرعت آن به ۳۴۰ کیلومتربرساعت میرسد.

تیونر آلمانی همچنین مجموعهای از تغییرات را در فضای داخل کابین ارائه میدهد که به مشتریان اجازه میدهد بین بسیاری امکانات از جمله روکشهای چرمی و چرم آلکانترا، همراهبا بسیاری از قطعات فیبر کربن و انواع رنگ انتخاب کنند.
آژانس بینالمللی انرژی میگوید تا سال ۲۰۵۰ حدود ۳۷ درصد از انرژی الکتریکی جهان میتواند به مصرف ۶ میلیارد دستگاه تهویهی هوا برسد. کرهی زمین روزبهروز گرمتر میشود و وابستگی مردم جهان به انرژی برای خنکسازیمنازل روبه افزایش است؛ تا آنجاکه امروزه در بسیاری از نقاط جهان، میزان فروش تجهیزات سرمایشی با نرخ فروش این تجهیزات در ایالات متحده برابری میکند.
کارشناسان بر این باورند که همهی اینها بهمعنای آغاز یک فاجعهی زیستمحیطی قریبالوقوع است؛ فاجعهای که شاید تنها یک انقلاب فناورانه بتواند آن را مهار کند.
حال به نظر میرسد فناوری یک گام دیگر به تحقق این رویا نزدیک شده است؛ یک شرکت نوپا در انسخده، شهری کوچک از هلند در نظر دارد این تحول تکنولوژیک را از طریق تبدیل گرما به سرما بدون مصرف انرژی اضافی محقق کند. این فناوری که در ماه گذشته و طی نمایشگاه CES 2019 در شهر لاسوگاس رونمایی شد، از فرآیندی شبیه به یک موتور استرلینگ استفاده میکند؛ یک فناوری کهن که اولینبار در ۲۰۰ سال پیش (اوایل دههی ۱۸۰۰) مفهومسازی شد.
این فناوری شاید چیزی شبیه به یک ماشین حرکت دائمی باشد؛ اما عملکرد آن درواقع متکی به اصول کاملاً درکشدهای از آکوستیک حرارتی است که پیشتر در بخش تحقیقات وزارت دفاع آمریکا توسعه یافته بود. اولین گام در این فناوری، تبدیل گرما به صدا است.

طراحی یک موتور صوتی-حرارتی؛ موج صوتی درون لولهی مدور آبیرنگ گردش میکند
روی هامانز، مدیر ارشد مالی شرکت SoundEnergy در خلال نمایشگاه CES اظهار کرد:
ما انرژی گرمایی را میگیریم و آن را به یک موج صوتی تبدیل میکنیم. این موج در داخل یک حلقه بستهی تحتفشار (حلقه آبیرنگ دیدهشده در تصویر بالا) حرکت میکند و در خلال این حرکت، بهصورت پیوسته تقویت میشود. بهکارگیری یک فرآیند بازخورد منجر به تقویت موج صوتی خواهد شد.
گویا همهچیز عالی به نظر میرسد؛ شرکت SoundEnergy توانسته با موفقیت، ماشینی برای تبدیل انرژی گرمایی به انرژی مکانیکی بسازد.
اما این شاید پایان راه نباشد؛ در فرآیند سرمایش، هدف تنها خارج کردن حرارت نیست؛ بلکه ما میخواهیم سرما را جایگزین آن کنیم. بنابه گفتهی هامانز، این شرکت در تحقق این امر نیز موفق بوده است:
با اتصال معکوس دو کانال آخر، این قدرت مکانیکی عظیم به یک اختلاف دما [ایجاد دمای پایینتر] تبدیل خواهد شد. امواج صوتی با جذب گرمای ذرات (مشابه عملکرد یک سیکل استرلینگ کلاسیک) سرما تولید خواهند کرد.
اگر شما هم احساس میکنید که چندان از طرز کار چنین دستگاهی سر در نیاوردهاید؛ جای نگرانی چندانی نیست. هامانز میگوید تنها در حدود چند ده نفر از کارشناسان علم گرما-آکوستیک در سراسر جهان قادرند بهدرستی این فرآیند را درک کنند.

مصرف انرژی جهانی در صنعت تهویهی هوا با سرعت خیرهکنندهای در حال افزایش است
باور کردنش سخت است؛ اما این شرکت از سپتامبر گذشته تولید تجاری این محصول را آغاز کرده است. همانطور که میشد حدس زد، اولین مشتری این شرکت دبی بود که یکی از تجهیزات مذکور را برای خنکسازی یک واحد استخراج آب آشامیدنی از هوا خریداری کرده است. یک کشور دیگر نیز یک واحد از این تجهیزات را برای سرمایش یک محل دور از دسترس و فاقد شبکهی سراسری برق خود سفارش داده است.
برتری این فناوری در چیست؟
این فناوری پیشرفته از تهویهی هوا برای کارکرد، نیازی به تأمین انرژی از منبع خارجی ندارد. هامانز توضیح میدهد:
سامانهی فعلی خود هیچگونه برق یا انرژی دیگری مصرف نمیکند. دستگاه تمامی انرژی حرارتی اتلافی [حاصل از یک فرآیند صنعتی] یا انرژی حرارتی خورشیدی را دریافت کرده و با بازدهی حدود ۴۰ الی ۵۰ درصد، آن را تبدیل میکند.
مازاد گرما نیز میتواند به درون یک استخر خنککننده یا فضای اتمسفر تخلیه شود یا اگر واقعاً نیاز باشد میتواند بهوسیلهی یک دستگاه تهویهی مطبوع معمولی خنک شود. تنها بخشهایی از دستگاه که برای کارکرد نیاز به تأمین انرژی از منبع خارجی خواهد داشت، یک واحد کنترلکنندهی کوچک (برای کالیبراسیون دقیقتر) و البته پمپهایی هستند که برای پمپاژ سیال به داخل و خارج از دستگاه بهکار میروند.
مقالههای مرتبط:
این سیستم برای استفادهی صنعتی در مواردی که نیاز به خنکسازی موتورها و تأسیساتی پرحرارت باشد، ایدهآل است؛ اما میتوانند برای سرمایش مجتمعهای مسکونی نیز به کار روند. خرید واحدهای بزرگتر از این تجهیزات حدود ۵۰ هزار دلار هزینه در برخواهد داشت؛ با این حال، پیشبینی میشود که متناسب با کاهش مقیاس کاربری، هزینهها نیز افت پیدا کند و در نهایت، بهزودی امکان تهیهی واحدهای کوچکتر با کاربری مسکونی نیز با هزینهای پایین میسر خواهد شد.
هامانز میگوید که این سیستمها در بازهای کوتاه میتوانند هزینهی سرمایهگذاری اولیه را بازگردانند:
در مورد کاربریهای تجاری و صنعتی، دورهی بازگشت سرمایهی تنها پنج سال خواهد بود. همچنین باید در نظر داشت که عمر مفید سیستمهای ما بین ۲۰ الی ۳۰ سال خواهد بود که بنابر اطلاعات ما، این طول عمر بسیار بیشتر از عمر سامانههای متکی بر کمپرسورهای الکتریکی است.
دورهی بازگشت سرمایه تنها یک مبحث اقتصادی است؛ چنانچه این شرکت در کنار حل چالشهای جهانی انرژی، واقعاً بتواند به ما کمک کند تا خانهها، دفاتر و کارخانههای خود را بهطور مؤثری خنک کنیم، کارکردهای زیستمحیطی چنین دستاوردی ممکن است بسیار فراتر از ملاحظات مالی باشد.
قدم بعدی شرکت چیست؟
هامانز میگوید:
استراتژی فعلی ما نشاندادن قابلیتهای فنی و اقتصادی [این فناوری] در تمامی صنایع است تا بتوانیم بازار خود را از این چند مشتری محدود به سطحی جهانی برسانیم. بخش از این صنایع عبارتاند از صنایع سنگین نظیر صنایع شیمیایی (نفتی) و فرآیندی، مواد غذایی و آشامیدنی، منسوجات، فلزی، هیدروژن و تجهیزات ثابت یا پرتابل قابلاستفاده در مناطق دورافتاده. علاوهبراین، ما میتوانیم در صنعت سرمایش فضاهای ساختمانی و تأمین زنجیرههای سرد موردنیاز مواد غذایی تازه و اقلام دارویی، بهویژه در مناطق گرم و مستقل از شبکه وارد شویم.
شاید چنین طرحهایی بزرگ به نظر برسند؛ اما ناظران مستقل بر این باورند که این یک فناوری واقعی است که میتواند فرصتهای بزرگی برای توسعه داشته باشد.

اصول کار یک موتور استرلینگ ساده (نوع آلفا)
استیون گارت، یک استاد سابق آکوستیک در دانشگاه پنسیلوانیا و یکی از پژوهشگران همکار در آزمایشگاه آکوستیک دانشگاه منز در فرانسه است. گرت از جمله افرادی است که دانش اجرایی بالایی دارد. او پیشتر توانسته خنککنندههایی را باقابلیت کاربرد در شاتلهای فضایی ناسا و نیز ناوشکنهای دریایی طراحی کند و در اوایل دههی ۲۰۰۰ نیز در همکاری با شرکت Ben and Jerry's طرحهای خلاقانهای را در صنایع برودتی ارائه کرده است.
گرت از هواداران فناوری معرفیشده از سوی شرکت SoundEnergy و بنیانگذار این شرکت یعنی کیز دیبلاکاست. گرت میگوید:
افراد زیادی هستند که ادعاهایی واهی را در علم ترمو-آکوستیک مطرح میکنند؛ اما دیبلاک واقعاً میداند چه میکند و آنچه او انجام داده، شگفتانگیز است.
دیبلاک سمت مدیریت ارشد تحقیقاتی شرکت را به عهده دارد. او همچنین یک شرکت تحقیقاتی دیگر را با نامAster Thermoacoustics برای پژوهش درمورد فناوریهای وابسته تأسیس کرده است. گرت در ادامه میگوید درست است که در این حوزه از علم باید نگاهی محتاطانه داشته باشید؛ اما قضیه درمورد دیبلاک کاملاً متفاوت است. دستاورد فعلی این فرد یکشبه حاصل نشده و اعتبار علمی او در حوزهی تخصصش در بالاترین درجهی ممکن است.
وانت ۲۰۲۰ GMC Sierra HD بهعنوان جدیدترین مدل و مجهز به آخرین تکنولوژی برند آمریکایی در کلاس محصولات پهنپیکر معرفی شد. مدل اخیر Sierra HD که شباهت زیادی به سیرا 1500 دارد، از طراحی انعطافپذیرتری نسبت به مدل کوچکتر خود بهره میبرد. جزئیاتی از قبیل جلوپنجره که تا چراغهای جلوی امتداد مییابد، گلگیر برجسته و همچنین کاپوت برآمده جلوهی بسیار زیبایی به وانتهای 2500 و 3500 میبخشند.

بااینحال بدنهی جدید وانت سیرا HD با اصلاحاتی بهمنظور کارایی بیشتر همراه شده است؛ وانت غولپیکر GMC از کفی عقب بهبودیافته بهره میبرد که هماکنون حدود ۲.۵ سانتیمتر ارتفاع وانت را نسبت به قبل بالاتر خواهد برد. همچنین از رکاب کناری در جلوی چرخهای عقب استفاده میشود که درکنار آپشن پله عقب، وجود دارد. این در عقب که مولتیپرو (MultiPro) نامیده میشود، تنها در سیرا HD ۲۰۲۰ در دسترس خواهد بود.

همراهبا تیپهای مختلف SLT و Denali، تیپ جدید آفرود بهنام AT4 نیز ارائه شده است. Sierra HD AT4 با امکاناتی جدید در سیستم تعلیق اختصاصی مانند کمکفنرهای Rancho، محافظ پیشرانه برای محافظت از قطعات مکانیکی حساس، قفل دیفرانسیل عقب، حالت رانندگی آفرود و مجموعهای از لاستیکهای میشلن عرضه میشود تا به رقابت با Ram PowerWagon و نیسان تایتان XD Pro-4X بپردازد.

جزئیاتی از قبیل تزئینات کرومی در فضای بیرونی، جلوپنجره سیاه کروم، سپرهای همرنگ بدنه و قلابهای قرمز رنگ بکسل باعث میشوند تا مدل آفرود AT4 بیشتر از سایر مدلهای Sierra HD به چشم بیاید. این تیپ آفرود همچنین دارای پوشش چرمی برای صندلیها (استاندارد) و صفحهنمایش بزرگ ۱۵ اینچی هدآپ است که از شیبسنج اختصاصی AT4 نیز بهره میبرد.

صرفنظر از این موارد، هر کدام از مدلهای وانت سیرا ۲۰۲۰ HD با طراحی برگرفته از مدل Sierra 1500 عرضه خواهند شد. طراحی کابین بسیار ارگونومیک و کاربردی طراحی شده و تمام امکانات مورد نیاز راننده برای حمل آسان بارهای سنگین در داخل کابین وجود دارد. سیستم کنترلکنندهی ترمز تریلی عقب همراهبا سیستم دوربین بیرونی ارائه شده که قادر است ۱۵ نمای مختلف از بیرون وانت را روی صفحهنمایش سیستم اطلاعاتی و سرگرمی نشان دهد. از جمله این دوربینها میتوان به دوربین جاسازیشده روی در عقب و دوربین جانبی برای تریلر عقب اشاره کرد که پایش وضعیت را با وضوح بالا امکانپذیر میسازند. همچنین سیستم کنترل نوسان تریلر و آینههای جانبی نیز برای کمک بیشتر به حمل بکسل و بارهای سنگین وجود دارد.

مقالههای مرتبط:
وانت پیکاپ جیامسی Sierra HD، مانند شورولت سیلورادو HD مدل ۲۰۲۰ نیز پیشرانهی جدید هشت سیلندر خورجینی در زیر کاپوت دارد. درحالیکه GMC هنوز اطلاعات بیشتری در مورد پیشرانهی وانت پهنپیکر خود منتشر نکرده است، گفته میشود که این شرکت از پیشرانهی ۶.۶ لیتری خورجینی هشت سیلندر دیزلی با ۴۴۵ اسببخار قدرت و ۱۲۳۳ نیوتنمتر گشتاور استفاده میکند. قدرت خروجی این پیشرانه ازطریق جعبهدنده ۱۰ سرعته اتوماتیک به چرخهای محرک منتقل خواهد شد و این وانت قادر است باری با وزن بیش از ۱۳.۶ تن را حمل کند. این پیشرفت بزرگی نسبت به مدل فعلی وانت 3500HD است که ظرفیت بکسل آن به ۱۰.۴ تن میرسد.

وانت ۲۰۲۰ Sierra HD تا پایان سال جاری میلادی برای فروش روانهی بازار ایالات متحده آمریکا خواهد داشت. گرچه GMC هنوز قیمت این وانت را اعلام نکرده است، اما احتمالا بیش از ۳۵ هزار دلار قیمت میخورد.
باتوجهبه پژوهشهای چند سال اخیر، اجزای روانشناسانهی سلامتی بهطور کامل مشخص شدهاند. در میان رفتارهای متعدد، افرادی سالمترند که بهلحاظ اجتماعی با یکدیگر ارتباط بیشتر و در جامعه مشارکت بیشتری دارند. علاوهبراین، پژوهش جدید کالج دانشگاهی لندن نشان میدهد انسانهایی که معتقدند فعالیتهایشان هدفمند و معنادار است، سلامتی بیشتری دارند؛ اما احتمالا قضیه پیچیدهتر است.
پژوهشگران اطلاعات ۷ هزار نفر از شرکتکنندگان میانسال در «بررسی طولی انگلیسی سالخوردگی» (English Longitudinal Study of Ageing) را بررسی کردند و بهویژه مُصِر بودند پاسخ آنها به این پرسش را بدانند: «فکر میکنید فعالیتهایی که در زندگی انجام میدهید تا چه اندازه ارزشمند هستند؟». پاسخ این پرسش از صفر (اصلا) تا دَه (بسیار زیاد) درجهبندی شده بود. جالب است بدانید پاسخهای این پرسش و تعدادی از ارزیابیهای سلامتی چهار سال بعد با یکدیگر رابطه داشتند.

درواقع، افراد دارای زندگی معنادارتر از روابط قویتر و ثروت بیشتری برخوردار بودند و بهاحتمال زیاد، در انزوا زندگی نمیکردند، میوه و سبزی بیشتری میخوردند، بیشتر ورزش میکردند، بیشتر میخوابیدند، زمان بیشتری برای معاشرت با دیگران و کارهای داوطلبانه صرف میکردند و سلامت روحی و جسمی بهتری داشتند. امتیاز بیشتر در فعالیتهای معنادار صرفا به خودگزارش افراد از سلامت بهتر آنها ارتباط نداشت؛ بلکه شواهد عینی بر این موضوع صحه میگذاشتند که این افراد کلسترول مفید بیشتری داشتند، لاغرتر بودند، سریعتر راه میرفتند و از میزان کمتری از پروتئین واکنشی سی بیومارکر و گلبولهای سفیدخون برخوردار بودند.
مقالههای مرتبط
علاوهبراین در پژوهش مذکور، فعالیتهایی که بهعنوان ارزشمندتر درجهبندی شده بودند، به بسیاری از این متغیرهای چهار سال بعد ارتباط داشت و نشان میداد که هر فعالیت موجب بروز یک متغیر سلامتی میشود. اما درواقع این پژوهش فقط به رابطهی این دو اشاره دارد و علت و معلول را مشخص نمیکرد؛ شاید ماجرا برعکس باشد و سلامتی بیشتر، افراد را به سمت فعالیتهای معنادارتر سوق میدهد یا شاید بهطور کلی عامل دیگری موجب انجام فعالیتهای معنادار و همینطور سلامتی بیشتر میشود.
اندرو استپتو از نویسندگان این پژوهش میگوید:
فکر میکنیم رابطهای دوطرفه بین تجربیات ما و نگاه ارزشمند به زندگی وجود دارد. افرادی که معاشرت اجتماعی دارند و سلامت هستند احتمالا فعالیتهای خود را معنادار میدانند، درعینحال افرادی که فعالیتهای معنادار انجام میدهند، تعامل بیشتر، سلامت روان بهتر، تنهایی کمتر و... نیز خواهند داشت. پس همانطور که میبینید این یک رابطهی دوطرفه است.

احتمال بیشتری هم دربارهی این موضوع وجود دارد. اثر جدیدتر این تیم پژوهشی نشاندهندهی رابطهی جالب دیگری بین وضعیت اجتماعی اقتصادی و احتمال زوال عقل است؛ بهطوریکه افراد فقیرتر در مقایسه با افراد ثروتمندتر احتمالا بیشتر دچار زوال عقل میشوند. استپتو میگوید:
پژوهش ما نشان میدهد احتمال ابتلا به زوال عقل بین افراد سالخوردهی ثروتمند در مقایسه با افراد فقیرتر کمتر است. عوامل متعددی نظیر تفاوت در سبک زندگی سالم و عوامل مخاطرهآمیز پزشکی میتواند باعث بروز این بیماری شود. شاید ثروتمندان فرصتهای اجتماعی و فرهنگی بیشتری دارند که به آنها امکان حضور فعالانه در جامعه را میدهد. همچنین این احتمال وجود دارد که افراد ثروتمند متحمل بار سنگین فقر نمیشوند، عاملی که نه تنها روی توانایی شناخت و وزن بدن و ورزش تأثیر میگذارد، بلکه باعث افزایش احتمال استرس و افسردگی میشود که این متغیرها احتمال بروز زوال عقل را بیشتر میکنند.
متغیرهای موجود در پژوهش فعلی بسیار پیچیده هستند و روابط متعددی بین آنها وجود دارد. بااینکه نتایج این پژوهش و مطالعات اخیر رابطه مذکور را تأیید میکنند، اما بعید بهنظر میرسد که فعالیتهای معنادار موجب سلامتی شود و نویسندگان این پژوهش نیز اشارهای به آن نمیکنند. درواقع، معنادار بودن فعالیتها تاحدودی یک موضوع ذهنی است و بررسی آن بهخصوص با پرسیدن فقط یک سوال بسیار دشوار میشود. درعینحال فعالیتهایی مثل اختصاص زمان قابلتوجه به کارهای داوطلبانه، عینیتر هستند که شاید به اوقات فراغت و رفاه مالی بیشتر نیاز داشته باشد و همین فعالیتها میتواند به سبک زندگی سالمتر و سلامتی بیشتر بینجامد.
اتریوم، سومین ارز دیجیتال از لحاظ ارزش بازار و مشهورترین پلتفرم برای اپلیکیشنهای غیرمتمرکز، بهزودی یک بهروزرسانی مهم دریافت خواهد کرد. بهروزرسانی آتی اتریوم، بهنوعی هاردفورک (Hard Fork) نامیده میشود که در دنیای ارز دیجیتال، بهمعنای جدا شدن بخشی از بلاکچین و تشکیل شبکهی جدید است. هاردفورک در ارزهای رمزنگاریشده بهدلایل مختلف ازجمله اضافه کردن برخی قابلیتها و بهبود کارایی انجام میشود.
بهروزرسانی آتی اتریوم که احتمالا تا پایان ماه فوریه (اسفند) اجرا خواهد شد، در اخبار با نام Constantinople شناخته میشود و هدف آن، افزایش بهرهوری و بازدهی شبکه بیان شده است. درواقع، این بهروزرسانی برای باز کردن مسیر بهمنظور بهروزرسانیها و بهبودهای آتی شبکه انجام خواهد شد. بهعلاوه، تغییراتی نیز در سیستم استخراج (ماینینگ) اتریوم ایجاد میشود. در ادامهی این مطلب زومیت، به توضیح هاردفورک جدید اتریوم، تغییرات پیش رو و کارهایی که دارندگان اتر پیش از آن باید انجام دهند، میپردازیم.
مقالههای مرتبط:
صاحبان کنونی ارز شبکهی اتریوم یعنی اتر، نیاز به انجام اقدام خاصی ندارند. دلیل اصلی نیز آن است که هاردفورک آتی، بدون بحث و مجادله بین بازیگران و توسعهدهندگان اصلی شبکه انجام میشود. درواقع، برخلاف روند معمول در ارزهای دیجیتال دیگر، هیچکس مخالفتی دربرابر انجام شدن این هاردفورک ندارد. در تعریف ساده، اتریوم پس از آن هاردفورک، به دو سکهی جدید تبدیل نخواهد شد. پس از انجام آن، موجودی اتر کاربران تغییری نخواهد کرد.
نکتهی مهم دیگر آن است که دارندگان کنونی اتر، هیچ سکهی جدیدی دریافت نخواهند کرد. اگر شما در کیف پول یا صرافیهای ارز دیجیتال، اتر نگهداری میکنید و با چنین ادعاهایی روبهرو شدید، مراقب باشید؛ چون به احتمال زیاد، ادعاهایی دروغین و کلاهبرداری هستند. چنین اقدامهایی عموما پیرامون هاردفورکهای ارز دیجیتال رخ میدهد و برخی افراد، با سوءاستفاده از سردرگمی کاربران، پروژههایی را برای سودجویی خود راهاندازی میکنند.

ویتالیک بوترین بهعنوان بنیانگذار اتریوم و بسیاری از کارشناسان دیگر صنعت، برای رهایی کاربران از سردرگمی و سوءاستفادهی برخی افراد، اصطلاح بهروزرسانی را برای تغییرات آتی ترجیح میدهند. آنها نمیخواهند کاربران با شنیدن اصطلاح هاردفورک، نگران سکههای کنونی خود یا خرید سکههای جدید باشند.
دستهی دیگر بازیگران اکوسیستم، استخراجکنندههای ارز دیجیتال اتر هستند. آنها باید نرمافزارهای خود را پیش از هاردفورک بهروز کنند که لینک آنها از اینجا قابل دریافت است.
هموار کردن مسیر برای آیندهای سریعتر
علاوهبر موارد گفتهشده در بالا، نکاتی جزئی دربارهی بهروزرسانی پیشروی اتریوم وجود دارد که در ادامه به آنها میپردازیم. بهروزرسانی Constantinople شامل ۵ سند بهنام Ethereum Improvement Proposals یا EIP است که قابلیتی جدید یا تغییری در کد شبکهی بلاکچین را توضیح میدهد. قطعا توضیح جزییات آن طرحها از حوصلهی این مقاله و کاربر عادی خارج است، اما میتوان کلیات آنها را با زبانی ساده شرح داد.
۴ عدد از EIP ارائهشده برای هاردفورک اتریوم، یعنی شمارههای ۱۴۵، ۱۰۱۴، ۱۰۵۲ و ۱۲۸۳، بهبودهای فنی مختلف را توضیح میدهند که همگی، باعث افزایش کارایی، ارزانتر شدن پیادهسازی و هموار کردن مسیر برای بهروزرسانیهای آتی میشوند. در توضیح ساده، این پروپوزالها، نکاتی جذاب و کاربردی را ارائه میدهند اما تغییرات ایجادشده بر اثر آنها، توسط کاربران عادی قابل لمس و بهکارگیری نیست.

EIP 1014 پروپوزالی است که نکات جالبی در خود دارد. در این بهروزرسانی، امکان ارتباط کاربران شبکهی اتریوم، با آدرسهایی وجود دارد که هنوز ایجاد نشدهاند. چنین قابلیتهایی، برای پیادهسازی آسانتر State Channel کاربرد دارد. چنین کانالهایی، برای ارتباط مفیدتر بین کاربران شبکههای بلاکچین، بسیار کارآمد هستند. بهعلاوه، پیادهسازی آن کانالها، قدم مثبتی در جهت مقیاسدهی شبکهی اتریوم خواهد بود.
در توضیح سادهتر کانالهای مذکور باید بگوییم که با استفاده از آنها میتوان برخی تراکنشهای شبکه را در بلاکچینی خارج از شبکهی اصلی انجام داد. بازی Cryptokitties یک بازی با بهرهگیری از شبکهی بلاکچین بود که ازدحام کاربران به آن، چندی پیش باعث کاهش سرعت شبکه شد. با پیادهسازی کانالهای جانبی پس از بهروزرسانی جدید، دیگر چنین مواردی روی شبکهی اصلی تأثیرگذار نخواهند بود.
EIP 1234، دو تغییر اساسی را در بلاکچین اتریوم ایجاد خواهد کرد. اولی، جایزهی معدنکاوی اتریوم را کاهش میدهد و دیگری، باعث کاهش مفهومی بهنام Difficulty Bomb در شبکه میشود. در توضیح آن مفهوم میتوان گفت «بمب دشواری»، اتریوم را مجبور به بهروزرسانی به عملیاتی کاملا متفاوت میکند که عموما با اصطلاح proof-of-stake شناخته میشود.
اتریوم، مانند بیتکوین پلتفرمی بر مبنای بلاکچین است که با مکانیزم proof-of-work کار میکند. معنای سادهی آن اصطلاح این است که بلوکهای حاوی تمامی تراکنشهای شبکه، توسط ماینرها تأیید میشوند. ماینرها یا استخراجکنندهها نیز افرادی هستند که با استفاده از قدرت پردازشی کامپیوترهای خود، سوالات ریاضی شبیه به پازلرا حل میکنند. سؤالها نیز بهمرور و با پیشرفت بلوکها، دشوارتر میشوند. همین مفهوم، مانع از کلاهبرداری یا نفوذ به شبکهی اتریوم میشود و بهبیان سادهتر، نمیتوان بلاکچین آن را بهآسانی کپی کرد. البته، تلاش برای آن حرکت نیز قطعا به انرژی و زمان زیادی نیاز خواهد داشت که بهاحتمال زیاد، به هدر خواهد رفت.

نمونهای از دستگاههای استخراج اتریوم
باوجود تمام توضیحات فوق، برنامهی اتریوم از ابتدا، تغییر مسیر به مفهومی با نام proof-of-stake بود. در آن مفهوم، عملیاتی بهنام معدنکاوی یا استخراج، معنای خاصی نخواهد داشت. بهجای آن، مالکان اتر بهنوعی در شبکه سهام خواهند داشت و آن سهام، در حرکتی شبیه به قرعهکشی استفاده میشود. برندهی قرعهکشی، بلوک بعدی را در شبکه تشکیل میدهد. چنین بهروزرسانی در شبکهی اتریوم، دور از ذهن نیست و بهاحتمال زیاد، به شکل بهروزرسانی بزرگتر با نام Casper در ماههای آتی سال ۲۰۱۹ اجرا خواهد شد.
تغییر حالت شبکه از PoW به PoS قطعا فرایندی آسان نخواهد بود. یکی از موانع اصلی و بزرگ، اکوسیستم استخراج است که پیرامون ارزهای دیجیتال مشهور و بزرگ همچون اتر شکل گرفت. بهعلاوه، هنوز توضیح خاص و روشن و مثالی عینی دربارهی چگونگی اجرای شبکههای PoS وجود ندارد.
علاوهبر چالش ماینرها، یک مشکل دیگر نیز برای بهروزرسانی مذکور در شبکهی اتریوم وجود دارد. همانطور که گفته شد، اتریوم مفهومی بهنام Difficulty Bomb در قوانین کاربردی خود دارد. در توضیح سادهی آن بمب میتوان تایمری را مثال زد که بهمرور، کار ماینرها را دشوارتر میکند. چنین مفهومی در قوانین، استخراج بیحدوحصر اتر را تاحدودی غیرممکن کرده و همچنین، سودآوری آن فرایند را نیز دشوارتر میکند. درنهایت، پیادهسازی آن مفهوم منجر به ترک تدریجی شبکه از طریق ماینرهای قدیمی و پدیدار شدن مفهومی بهصورت سکههای سهامدار در استخراج میشود.
برای پیادهسازی تمام موارد بالا، EIP 1234 ارائه شد. بهخاطر اینکه بهروزرسانی Casper هنوز آماده نیست، تغییر مذکور در بمب دشواری اتریوم، ۱۲ ماه تأخیر خواهد داشت. البته، از آنجا که اکثر کاربران اکوسیستم دربارهی بمب مذکور در شبکهی اتریوم اطلاع داشتند، تأثیرات آن از مدتها پیش در سود و درآمد ماینرها لحاظ میشد. پروپوزال ۱۲۳۴، تغییر دیگر جدیدی را در شبکه ایجاد میکند و جایزهی معدنکاوی را از ۳ اتر برای هر بلوک، به ۲ اتر در هر بلوک کاهش خواهد داد.

درنتیجه، پس از پیادهسازی هاردفورک آتی در شبکهی اتریوم، زمان مورد نیاز برای استخراج یک بلوک، ثابت خواهد ماند، اما قطعا جایزهی دریافتی کمتر میشود. اگرچه این موضوع کاملا ساده بهنظر میرسد، اما تأثیرات بلندمدت آن روی اتریوم و اکوسیستم آن، قابلتوجه خواهد بود.
تأثیر روی قیمت اتر
پیش از این گفتیم که بهروزرسانیهای جدید تأثیری بر کاربران کنونی اتر نخواهد داشت، اما قطعا اثر آن روی ماینرهای قابلتوجه است. برخی از آنها شاید به ارزهای دیگر کوچ کنند. البته، اتریوم بهگونهای طراحی شده است کا معدنکاوی، هنوز برای اکثر آن افراد سودده باشد.
در اینجا سوالی که ذهن اکثر کاربران امروزی و دارندگان سکهی اتر را به خود مشغول میکند، این است که قیمت اتر پس از هاردفورک چه تغییری خواهد کرد؟
پاسخ به سؤال بالا بسیار دشوار است؛ چرا که اتر در ۲ سال گذشته، روند نوسانی شدیدی داشت. قیمت این ارز دیجیتال از ۱۴۰۰ دلار در ژانویهی سال ۲۰۱۸، به ۸۵ دلار در ماههای پایانی آن رسید. کل سقوط قیمت در سال گذشتهی میلادی نیز بدون تأثیر از هیچ بهروزرسانی خاص در شبکهی اتریوم رخ داد. بهبیاندیگر، وقتی قیمت یک ارز دیجیتال بدون هیچ اتفاق و رخداد خاصی، چنین نوسانی را طی میکند، پیشبینی قیمت آن پس از یک هاردفورک، کاری غیرعقلانی به نظر میرسد.
بههرحال، هنوز دلایلی برای امیدواری به آیندهی قیمتی ارز اتر وجود دارد. ازطرفی بهروزرسانی جدید، کاهش هجوم به اتریوم را بههمراه خواهد داشت که شاید اثری هرچند کوچک در افزایش قیمت ارز آن داشته باشد. بهعلاوه، اگر بهروزرسانی طبق برنامهها پیش برود، عدم قطعیت در شبکه کاهش خواهد یافت که برای قیمت ارز مفید است.
درنهایت، فراموش نکنید که اگر در حال حاضر اتر در کیف پول یا صرافی دیجیتال دارید، هیچ اقدام خاصی نباید قبل، درجریان یا پس از بهروزرسانی انجام شود. کارشناسان امیدوار هستند بهروزرسانی اتریوم بهخوبی پیش برود و زمینهها را برای بهروزرسانی مهمتر و بزرگتر یعنی Casper فراهم کند.
هاچبک رنو توینگو (Twingo) با به دست آوردن تغییراتی متوسط برای رقابت در بخش خودروهای سبک اروپارونمایی شد. در ابتدا رنگ زرد جلب توجه میکند که تناسب زیادی با خودروی شهری مانند رنو توینگو ۲۰۱۹ دارد و با سایه رنگ سفید و رینگهای آلیاژی ۱۶ اینچی همراه میشود. نزدیکترین محصول مشابه به رنو توینگو در ظاهر،هاچبک Smart ForFour است.

تیم طراحی رنو با سپر جلو کار خود را آغاز کرده که هماکنون دارای سطح رنگ بزرگتری است که با ادغام چراغهای روشنایی روز در چراغهای جلو همراه میشود. چراغ LED روشنایی روز شکل حرف انگلیسی «C» را به خود گرفته است و در این حالت شباهت زیادی به محصولات اسمارت پیدا میکند. در مدلهای بالاتر نیز از تزئینات کروم برای بهبود ظاهری توینگو استفاده میشود.

تغییرات در عقب ادامه دارد که در آن طرح «C» را میتوان در چراغهای عقب مشاهده کرد. جالب توجه است رنو تصمیم گرفته تا ارتفاع Twingo را حدود ۱۰ میلیمتر کاهش دهد تا ضریب درگ کاهش یابد و در نتیجه باعث بهبود مصرف سوخت شود.

با قدم گذاشتن در داخل کابین کوچک به تغییرات زیادی برخورد میکنیم؛ گرانترین نسخه از رنو توینگو ۲۰۱۹ با صفحهنمایش لمسی ۷ اینچی (با قابلیت Android Auto و Apple Carplay) و روکش صندلیها بهروزرسانی شده است. کنسول مرکزی جهت قرارگیری قابل تنظیم برای فنجان یا گوشی هوشمند در موقعیت صحیح تنظیم شده است. علاوهبر این در توینگو ۲۰۱۹ دو درگاه USB و مبدل، همراهبا دستهدنده جدید در انواع تیپها وجود دارد.

مقالههای مرتبط:
این هاچبک پیشرانه عقب محرک عقب، با دو پیشرانهی ۳ سیلندر بنزینی عرضه میشود. پیشرانه یک لیتری تنفس طبیعی به جعبهدندهی دستی ۵ سرعته متصل میشود که باتوجهبه تیپ خودرو بین ۶۵ تا ۷۵ اسببخار قدرت خواهد داشت؛ البته گشتاور هر دو نوع ۹۵ نیوتنمتر است. دومین پیشرانه ۰.۹ لیتری مجهز به توربوشارژر است که ۹۳ اسببخار قدرت و ۱۳۵ نیوتنمتر گشتاور تولید میکند و توسط جعبهدنده ۵ سرعته دستی به محور عقب متصل میشود. مشتریان میتوانند با پرداخت هزینهی اضافی، آن را همراهبا جعبهدندهی ۶ سرعته اتوماتیک دوکلاچه انتخاب کنند.

درحالیکه این میزان خروجی قدرت خیلی قابلتوجه نیست، باید به یاد داشته باشیم که رنو توینگو وزن بسیار کمی دارد. در سبکترین مدل، وزن این هاچبک بدون آپشن تنها به ۹۱۴ کیلوگرم میرسد؛ درحالیکه وزن نسخهی توربوشارژ همراه جعبهدندهی اتوماتیک در بیشترین حالت حدود ۹۹۹ کیلوگرم است.

هنوز هیچ صحبتی در مورد مدل قویتر رنو توینگو جیتی (Twingo GT) نشده است، اما احتمالاً در آینده با نسخهی فیسلیفت آن نیز آشنا خواهیم شد. رنو توینگو ۲۰۱۹ در نمایشگاه خودرو ژنو بهصورت رسمی رونمایی عمومی خواهد شد.
هاچبک رنو توینگو (Twingo) با به دست آوردن تغییراتی متوسط برای رقابت در بخش خودروهای سبک اروپارونمایی شد. در ابتدا رنگ زرد جلب توجه میکند که تناسب زیادی با خودروی شهری مانند رنو توینگو ۲۰۱۹ دارد و با سایه رنگ سفید و رینگهای آلیاژی ۱۶ اینچی همراه میشود. نزدیکترین محصول مشابه به رنو توینگو در ظاهر،هاچبک Smart ForFour است.

تیم طراحی رنو با سپر جلو کار خود را آغاز کرده که هماکنون دارای سطح رنگ بزرگتری است که با ادغام چراغهای روشنایی روز در چراغهای جلو همراه میشود. چراغ LED روشنایی روز شکل حرف انگلیسی «C» را به خود گرفته است و در این حالت شباهت زیادی به محصولات اسمارت پیدا میکند. در مدلهای بالاتر نیز از تزئینات کروم برای بهبود ظاهری توینگو استفاده میشود.

تغییرات در عقب ادامه دارد که در آن طرح «C» را میتوان در چراغهای عقب مشاهده کرد. جالب توجه است رنو تصمیم گرفته تا ارتفاع Twingo را حدود ۱۰ میلیمتر کاهش دهد تا ضریب درگ کاهش یابد و در نتیجه باعث بهبود مصرف سوخت شود.

با قدم گذاشتن در داخل کابین کوچک به تغییرات زیادی برخورد میکنیم؛ گرانترین نسخه از رنو توینگو ۲۰۱۹ با صفحهنمایش لمسی ۷ اینچی (با قابلیت Android Auto و Apple Carplay) و روکش صندلیها بهروزرسانی شده است. کنسول مرکزی جهت قرارگیری قابل تنظیم برای فنجان یا گوشی هوشمند در موقعیت صحیح تنظیم شده است. علاوهبر این در توینگو ۲۰۱۹ دو درگاه USB و مبدل، همراهبا دستهدنده جدید در انواع تیپها وجود دارد.

مقالههای مرتبط:
این هاچبک پیشرانه عقب محرک عقب، با دو پیشرانهی ۳ سیلندر بنزینی عرضه میشود. پیشرانه یک لیتری تنفس طبیعی به جعبهدندهی دستی ۵ سرعته متصل میشود که باتوجهبه تیپ خودرو بین ۶۵ تا ۷۵ اسببخار قدرت خواهد داشت؛ البته گشتاور هر دو نوع ۹۵ نیوتنمتر است. دومین پیشرانه ۰.۹ لیتری مجهز به توربوشارژر است که ۹۳ اسببخار قدرت و ۱۳۵ نیوتنمتر گشتاور تولید میکند و توسط جعبهدنده ۵ سرعته دستی به محور عقب متصل میشود. مشتریان میتوانند با پرداخت هزینهی اضافی، آن را همراهبا جعبهدندهی ۶ سرعته اتوماتیک دوکلاچه انتخاب کنند.

درحالیکه این میزان خروجی قدرت خیلی قابلتوجه نیست، باید به یاد داشته باشیم که رنو توینگو وزن بسیار کمی دارد. در سبکترین مدل، وزن این هاچبک بدون آپشن تنها به ۹۱۴ کیلوگرم میرسد؛ درحالیکه وزن نسخهی توربوشارژ همراه جعبهدندهی اتوماتیک در بیشترین حالت حدود ۹۹۹ کیلوگرم است.

هنوز هیچ صحبتی در مورد مدل قویتر رنو توینگو جیتی (Twingo GT) نشده است، اما احتمالاً در آینده با نسخهی فیسلیفت آن نیز آشنا خواهیم شد. رنو توینگو ۲۰۱۹ در نمایشگاه خودرو ژنو بهصورت رسمی رونمایی عمومی خواهد شد.
.: Weblog Themes By Pichak :.
ورود کاربران
خوش آمدید! لطفا وارد حساب خود شوید