اثرات فزاینده‌ و شدید افزایش دمای زمین، در هر منطقه‌ای از زمین احساس می‌شود. رویدادهای آب‌و‌هوایی شدید و بلایای طبیعی که در حال اتفاق افتادن هستند، همچون زنگ بیدار باشی درباره‌ی تاثیرات تغییرات اقلیمی عمل می‌کنند، البته برای آن‌هایی که مایل به شنیدن هستند. مطالعات علمی نشان داده‌اند که در نزدیکی فاجعه‌ای جهانی قرار داریم و جامعه‌ی جهانی نیز در حال آگاه شدن از بحران پیش رو است. بسیاری از آن‌ها خواهان اقدام هستند؛ دولت‌های جهانی و مبتکران در حال بررسی فناوری‌های جدید برای تولید انرژی‌های پایدار به‌منظور جلوگیری از بروز یک فاجعه‌ی جهانی هستند. طبق گزارش مجمع بین‌المللی تغییرات اقلیمی (IPCC)، سال ۲۰۱۸ نقطه‌ی قوتی برای محیط زیست جهانی بود.

مرد ماهیگیری در حال تقلا برای کنترل قایقش در میانه توفانی در ساندربانز در بنگلادش

محیط زیست: رویدادهای آب‌و‌هوایی شدید

رویدادهای آب‌و‌هوایی و بلایای زیست‌محیطی توسط عوامل پیچیده‌ی مختلفی، هم عوامل طبیعی و هم عوامل ناشی از فعالیت انسان اتفاق می‌افتند. غیرممکن است که بتوانیم هر پدیده‌ی آب‌و‌هوایی را مستقیما به تغییرات اقلیمی نسبت دهیم، اما به‌کمک علم می‌توانیم مشخص کنیم که تغییرات اقلیمی چقدر در بروز رویدادهای آب‌و‌هوایی اثرگذار بوده‌اند.

نتایج تجزیه‌و‌تحلیل‌های علمی نشان می‌دهند که افزایش دمای جهانی عامل مهم و کاملا تاثیرگذاری بر وقوع بلایای طبیعی و حوادث آب‌و‌هوایی شدید است. در سال ۲۰۱۸، تقریبا هر منطقه‌ای از زمین نوعی از فجایع طبیعی و آب‌و‌هوایی شدیدی را تجربه کرد. توفان‌های فلورانس و مایکل موجب تخریب گسترده‌ای در جنوب شرقی آمریکا در جریان فصل توفان آتلانتیک شدند. در اقیانوس آرام، توفان‌های منگهوت و یوتو موجب آشفتگی فیلیپین، گوآم، جنوب چین و جزایر ماریانا شدند. آرژانتین و اوروگوئه نیز خشکسالی شدیدی را تجربه کردند. ایالت کالیفرنیا مرگبارترین و ویرانگرترین آتش‌سوزی‌های طبیعی را تجربه کرد و اروپا طی این سال با گرما و سرمای بی‌سابقه‌ای مواجه شد. در این سال، بارندگی‌های سنگین موجب بروز سیل و لغزش زمین در آفریقا، هند، ژاپن، کره و جزایر کارائیبی گرنادا و ترینیداد شد. میلیون‌ها نفر آواره شدند و خانه‌ها و زیرساخت‌ها با تخریب گسترده‌ای رو‌به‌رو شدند. سیل موجب افزایش شیوع وبا در شرق آفریقا و لپتوسپیروز در هند شد. در اواسط ماه دسامبر، مرکز پژوهش اپیدمیولوژی بلایا گزارش داد که در کل دنیا در اثر وضعیت آب‌و‌هوایی شدید، در حدود پنج‌هزار نفر جان خود را از دست دادند و حدود ۲۸/۹میلیون فرد نیاز به کمک اضطراری پیدا کرده‌اند. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که خسارات اقتصادی ناشی از بلایای مرتبط با آب‌و‌هوا طی ۲۰سال گذشته در حدود ۱۵۱درصد افزایش داشته است و انتظار می‌رود که این روند همچنان ادامه داشته باشد.

علم: شواهد غیرقابل انکار

هم‌اکنون بسیاری از دانشمندان به مطالعه‌ی تاثیرات تغییرات اقلیمی روی آورده‌اند. در سال ۲۰۱۸ ما شاهد مطالعات جدیدی بودیم که موجب افزایش درک ما از پیامدهای حاصل از افزایش دمای کره‌ی زمین شد. در ماه اکتبر، مجمع بین‌المللی تغییرات اقلیمی گزارش برجسته‌ای را منتشر کرد که نشان می‌داد در این قرن، دمای زمین در حال حرکت به‌سمت افزایش فاجعه‌بار سه‌درجه‌ای است. نتایج این مطالعه بر لزوم انجام تغییرات سریع و بی‌سابقه‌ در جهت کاهش روند افزایش دمای جهانی تاکید کرد. همچنین در گزارش شکاف انتشارات محیطی سازمان ملل متحد که پیش از اجلاس COP24 منتشر شد، صراحتا اعلام شد که اسناد مشارکت‌های ملی کنونی برای رسیدن به اهداف انتشاری تا سال ۲۰۳۰ کافی نیستند.

مطالعاتی نیز تحت پوشش ناسا روی کاهش یخ‌های قطب و تاثیر آن بر فعالیت یخچال‌های طبیعی، افزایش سطح دریا و تغییر در محور گردشی زمین انجام شده است. نتایج این مطالعات نشان داد که اثرات وسیع تغییرات آب‌و‌هوایی بسیار عمیق هستند. پژوهش‌ها همچنین نشان داده‌اند این سیاره در میان یک بحران انقراض قرار گرفته است. پس از زمان انقراض دایناسورها در ۶۵میلیون سال پیش، اکنون زمین در حال گذراندن دوره‌ی بزرگی از مرگ گونه‌ها است. در حالی‌که رویدادهای انقراض پیشین ناشی از حوادثی نظیر برخورد سیارک‌ها و تغییرات طبیعی در شرایط محیطی بوده‌اند، رویداد کنونی ناشی از فعالیت انسان‌ها است. در حمایت از این موضوع، حامیان جنبش انقلاب انقراض (XR) خواستار همکاری نهادهای مختلف برای تشخیص اثرات مستقیم تغییرات اقلیمی روی گونه‌های موجودات زنده زمین شدند.

سیاست‌ها و جوامع

جنبش انقلاب انقراض فقط یکی از جنبش‌های متعددی بود که دربرابر فقدان اقدامات اقلیمی دست به اعتراض زدند. گروه‌هایی مانند حرکت مردمی اقلیمی، برخاستن برای اقلیم و اعتصاب برای عمل اقلیمی نیز خواستار پاسخ‌های مناسب برای بحران پیش‌روی زمین هستند. از دیگر رویدادهای قابل‌توجه،راهپیمایی مارس برای آب‌و‌هوا بود که طی اجلاس COP24 اتفاق افتاد. با وجود این واقعیت که مارس به‌عنوان بخشی از کنفرانس بین‌المللی تغییرات اقلیمی اتفاق افتاد، اما اعتراضات صلح‌آمیز مردم با برخورد خشونت بار پلیس لهستان رو‌به‌رو شد.

گزارش‌های IPCC در ترکیب با نتایج اجلاس COP24، موضوع افزایش دمای کره‌ی زمین را در خط مقدم مباحث بین‌المللی قرار داد. شواهد علمی، تاثیرات و پیامدهای قریب‌الوقوع حاصل از تغییرات اقلیمی را آشکار ساخته است، اگرچه همچنان اجرای تعهدات بین‌المللی برای مقابله با این بحران با دشواری رو‌به‌رو است. کشور میزبان اجلاس COP24 یعنی لهستان، پیام‌های مبهمی را در زمینه‌ی حذف سوخت‌های فسیلی نظیر زغال‌سنگ از چرخه‌ی انرژی ارسال کرد و همچون برخی از دولت‌های دیگر در این زمینه تمایلی از خود نشان نداد.

آمریکا که یکی از بزرگ‌ترین کشورهای منتشرکننده‌ی گازهای گلخانه‌ای دنیا است، خود را با کنار کشیدن از توافق‌نامه‌ی پاریس معرفی کرد. با انجام چنین عملی از سوی آمریکا، دیگر کشورها نیز در حال کاهش همکاری با جامعه‌ی بین‌المللی در زمینه‌ی مبارزه با تغییرات اقلیمی هستند. برزیل که کشور انتخاب‌شده برای میزبانی اجلاس COP25 بود، از این تعهد خارج شده است. در همین حال، کویت، روسیه و عربستان سعودی نیز به آمریکا ملحق شده و از پذیرش مطالعات برجسته‌ی IPCC در اجلاس COP24 سرباز زدند.

طرفداران فناوری‌های سبز و طرح‌های نوآورانه‌ی پایدار از طرحی جدید(Green New Deal) برای نوسازی زیرساخت‌ها و سرمایه‌گذاری سنگین روی تولید انرژی‌های پاک و تجدیدپذیر پشتیبانی می‌کنند. در حالی‌که افرادی مرتبط‌با صنعت سوخت‌های فسیلی، این طرح را یک طرح افراطی می‌نامند؛ نیاز به اقدامات قابل‌توجهی از سوی آمریکا برای دفع این بلای جهانی وجود دارد.

فناروی و نوآوری: روندهایی که در سال ۲۰۱۹ خواهیم دید

درحالی‌که در جبهه‌ی سیاسی، به تعویق انداختن‌های عمدی وجود دارد، نوآوران و شرکت‌های خصوصی در حال پاسخ‌گویی به تقاضا برای توسعه و اجرای فناوری‌های جدید هستند. پیشرفت‌هایی در زمینه‌ی ذخیره‌ی انرژی و سیستم‌های ریزشبکه‌ای که از یادگیری ماشین، اینترنت اشیاء و بلاک‌ چینبرای بهبود بازده و فرصت‌های مالی استفاده می‌کنند، در حال انجام است. در بسیاری از کشورهای در حال توسعه، انرژی‌های تجدید‌پذیر فرصتی برای بهبود کیفیت زندگی و سازگاری با تاثیرات ناشی از تغییرات اقلیمی است. سیستم‌های خورشیدی دارای مقیاس کوچک برای خانه‌ها، گزینه‌های مناسب در کشورهایی با دسترسی ضعیف به انرژی برق هستند. باتوجه‌به اینکه قیمت انرژی‌های تجدیدپذیر در حال کاهش است، مزایای اقتصادی حاصل از انرژی‌های تجدیدپذیر از بوتسوانا گرفته تا بوستون آشکار است. این فناوری‌های نوآورانه از مهم‌ترین پیشرفت‌های قابل مشاهده در سال ۲۰۱۹ خواهند بود.

اوکاوانگو دلتا در بوتسوانا: با وجود تجارت چند میلیاردی حاصل از فعالیت‌های توریستی، مردم محلی از این پول عظیم چیزی عایدشان نمی‌شود. هنوز بسیاری از آن‌ها در کلبه‌های سنتی و بدون برق زندگی می‌کنند

اقدامات: راه‌حل‌های توسعه‌ای و اجرا

جای تعجبی نیست که در خط مقدم احساس اثرات حاصل از تغییرات اقلیمی، کشورهای جزیره‌ای در حال توسعه کوچک (SIDS) در دریای کارائیب قرار دارند. تعداد ۲۶ کشور و بیش از ۴۰ همکار بخش خصوصی با هدف ساخت نخستین منطقه‌ی هوشمند اقلیمی جهان، ائتلافی را برای پیشبرد سریع اقدامانی در منطقه‌ی کارائیب تشکیل داده‌اند. مشارکت‌های استراتژیک و تعهد تأمین بودجه برای سرمایه‌گذاری‌هایی درجهت کاهش انتشارات گازی و خطرات مرتبط با تغییرات اقلیمی درکنار حمایت از اکوسیستم‌های سالم و تضمین تولید انرژی‌های تجدیدپذیر شکل گرفته است. این منطقه‌ی هوشمند اقلیمی میزان آسیب‌پذیری ناشی از اثرات تغییرات اقلیمی را کاهش خواهد داد و در همین حین امنیت اقتصادی شهروندان خود را تأمین خواهد کرد.

کمیته‌ی جایزه‌ی نوبل علوم اقتصادی نیز اهمیت چند رشته‌ای این موضوع را با جایزه‌ی خود نشان داد. جایزه‌ی سال ۲۰۱۸، به ویلیام نوردهاوس و پائول رومر تعلق گرفت که مدل رشد اقتصادی غرب را با تمرکز بر مسائل زیست‌محیطی ارائه داده بودند. دیگر رهبران اقلیمی نیز طی سال گذشته، تلاش‌هایی جهت کاهش انتشارات گازی و ترویج پایداری از کافه‌های مدارس گرفته تا باشگاه‌های فوتبال انجام دادند. در جایی که اقدامات دولتی و گروه‌های بین‌المللی ممکن است آهسته باشند، آشکار است که مردم، دانشگاهیان و شرکت‌های خصوصی برای ارائه‌ی راه‌حل‌های حقیقی برای پرداختن به چالش تغییرات اقلیمی در حال تلاش هستند.

افزایش آگاهی و آموزش عمومی

آگاهی و آموزش درباره‌ی تغییرات اقلیمی در سال ۲۰۱۸ اهمیت زیادی پیدا کرد. روزنامه‌نگاران و چهره‌های مردمی از رسانه‌های سرگرمی و اینترنت برای جلب توجه مردم به مشکل تغییرات اقلیمی و نیاز به پیگیری اقدامات پایدار در تمام عرصه‌های اجتماع استفاده کردند. دیوید آتنبورو، نویسنده‌ی بریتانیایی با شرکت در مجموعه‌ی سیاره‌ی آبی در شبکه‌ی BBC مشکل جهانی آلودگی پلاستیک را مطرح کرد. آتنبورو همچنین نقشی اصلی در ابتکار صندلی مردم در اجلاس COP24 داشت و در سخنرانی خود تغییرات اقلیمی را به‌عنوان بزرگ‌ترین تهدید هزاره‌ها تعریف کرد. در مقابله با موردی که موجب خاموشی رسانه‌های آمریکا در زمینه‌ی تغییرات اقلیمی شده است، بیش از ۱۰۰هواشناس برای نشان دادن آگاهی و همبستگی، در برنامه‌های تابستانی خود از کراوات‌های مشابه استفاده کردند. در زامبیا مولوا موسونکو هنرمند طنزپرداز، با هدف افزایش آگاهی درباره‌ی تغییرات اقلیمی، مجموعه‌ی طنز جدیدی راه‌اندازی کرد.

۲۰۱۹: نگاهی به آینده

شواهد علمی غیرقابل انکار، نوآوری‌های جدید و آگاهی‌های در حال رشدی که در سال ۲۰۱۸ اتفاق افتاد، شاید نشانه‌های امیدوارکننده‌ای برای سال جدید یعنی سال ۲۰۱۹ باشند.

پیش‌‌تر انتشار خبر مربوط‌به کشف یک سوراخ در داخل فضاپیمای سایوز و انجام پیاده‌‌روی فضایی فضانوردان روسی برای بررسی علت حادثه، شگفتی کارشناسان را برانگیخت. قضیه از آنجا شروع شد که فضانوردان ایستگاه بین‌‌المللی فضایی (ISS) به‌‌دنبال دریافت گزارش نشت هوا در این ایستگاه، به جستجوی علت مشکل برآمده بودند.

پس از بررسی‌‌ها، آن‌ها مطلع شدند که علت این نشتی هوا، یک حفره‌‌ی کوچک در فضاپیمای سایوز بوده است که در آن زمان به ایستگاه فضایی متصل شده بود. این سوراخ به‌سرعت مسدود شد ولی از آن زمان تاکنون، علت حادثه در هاله‌‌ای از ابهام باقی مانده بود.

برای تعیین یکی از علل احتمالی و بررسی وضعیت حفره از خارج فضاپیما، خدمه‌ی هیئت اعزامی ۵۷ مستقر در ایستگاه بین‌‌المللی فضایی در ۱۱ دسامبر اقدام به انجام یک پیاده‌روی بی‌سابقه در فضا کردند. پس از جمع‌آوری نمونه‌ها از خارج فضاپیما، مهندسان پرواز اولگ کونوننکو و سرگی پروکوپیوفاین‌‌طور جمع‌‌بندی کردند که این سوراخ از داخل کپسول حفر شده‌؛ اظهاراتی که پرسش‌‌های بی‌‌پاسخ بیشتری را پیش روی کارشناسان گذاشته است.

سوراخ در فضاپیمای سایوز

طی این پیاده‌روی فضایی، کونوننکو و پروکوپیوف عایق‌بندی حرارتی و سپر حفاظتی سفینه‌‌ی فضایی را دربرابر شهاب‌‌سنگ‌‌ها کنار زدند تا بتوانند سوراخ را از نزدیک بررسی کنند. آن‌ها همچنین تعدادی تصویر دیجیتال از این سوراخ تهیه کردند و به‌‌همراه نمونه‌های به‌دست‌آمده در ۱۱ دسامبر به زمین ارسال کردند تا بررسی‌‌های بیشتر روی آن انجام شود.

در ابتدا، علت ایجاد سوراخ به برخورد یک ریزشهاب‌‌سنگ به بدنه نسبت داده شد؛ اما بلافاصله معلوم شد که نتیجه‌‌ی یک سوراخ‌‌کاری بوده است. این سوراخ تهدیدی برای ایستگاه یا خدمه‌ی آن محسوب نمی‌‌شد؛ زیرا ابعاد آن بسیار کوچک بود و تنها باعث افت جزئی در فشار هوا شد. بااین‌حال، پس از اینکه کنترل‌کننده‌ها و خدمه‌‌ی ایستگاه، منبع نشتی هوا را شناسایی کردند، بدون هرگونه اتلاف وقت، سوراخ را با اپوکسی مسدود کردند.

نتایج حاصل از تجزیه‌‌و‌‌تحلیل‌‌های انجام‌‌شده پس از بازگشت خدمه به زمین و طی یک کنفرانس مطبوعاتی با حضور پروکوپیوف و همکارانش سرنا آنون کانسلور (از ناسا) و الکساندر گِرست (از آژانس فضایی اروپا) به اشتراک گذاشته شد. سوراخ مذکور، خطری را متوجه فضانوردان در بازگشت به زمین ایجاد نمی‌‌کرد؛ چراکه بخش معیوب پیش از ورود به جو زمین از فضاپیما جدا شد.

مطابق توضیحات پروکوپیوف، این حفره از داخل کپسول فضاپیما ایجاد شده است (به این معنی که از داخل سوراخ‌‌کاری شده) و نهادهای انتظامی روسیهدر حال تحقیق درباره‌ی این مسئله هستند. پروکوپیوف همچنین شایعات پیرامون احتمال حفر عمدی این سوراخ را رد کرد؛ این شایعات درنتیجه‌ی بیانیه‌ای که در ماه سپتامبر منتشر شد، شکل گرفته بود.

در آن زمان دیمیتری روگوزین، مدیر کل سازمان فضایی فدرال روسیه اعلام کرده بود آن‌‌ها هنوز نمی‌‌توانند احتمال حفر عمدی این سوراخ را در فضاپیما به‌‌طور کامل رد کنند؛ چه این سوراخ در زمان ساخت فضاپیما ایجاد شده باشد و چه در زمان قرار گرفتن آن در مدار. این اظهارات موجب تکثیر شایعاتی شد مبنی بر اینکه این اقدام احتمالاً بخشی از تلاش‌‌ برای انجام یک خرابکاری بوده است. این شایعات پس از اظهارات ماکسیم سوروف، فضانورد اسبق و سیاست‌مدار روس بیش‌ازپیش شعله‌‌ور شد.

وضعیت سوراخ پس از مرمت با اپوکسی

در ۴ سپتامبر، سوروف حین بحث درمورد نفوذ در دومای دولتی، به‌‌وضوح درباره‌‌ی احتمال وقوع بی‌ثباتی روانی در جریان اخیر سخن گفت. او اظهار کرد:

ما همگی انسان هستیم، همه ممکن است بخواهند به خانه بازگردند، اما این روش کاملاً ناشایست است. اگر این قضیه کار یک فضانوردباشد که البته نمی‌‌توان آن را رد کرد، عملی بسیار زشت بوده است.

در روز ۶ سپتامبر، او بار دیگر این احتمال را تشریح کرد و افزود:

اما اگر این اتفاق در فضا افتاده باشد و صحت آن مورد تأیید کمیسیون قرار گیرد، باز هم جا دارد تاکید کنم که تنها یک فرد احمق و فاقد تعادل روانی می‌توانسته اقدام به حفر چنین سوراخی کند؛ چون آنجا خلاء است؛ شما تنها جان خود را به خطر نمی‌‌اندازید؛ بلکه جان پنج‌نفر دیگر را نیز به خطر می‌‌اندازید. در این صورت باید به‌‌معنای واقعی کلمه دیوانه باشید؛ اما من فعلاً کسی را سرزنش نمی‌کنم.

اما روگوزین اظهارات خود را در آن زمان پس گرفته است و اکنون ادعا می‌‌کند که رسانه‌های خبری سخنانش را تحریف کرده‌اند. او به‌‌وضوح گفته است که تحقیقات می‌‌تواند علت واقعی حادثه را مشخص کند؛ حتی اگر این اقدام ناشی از یک خرابکاری بوده باشد. اما پروکوپیوف در طول کنفرانس مطبوعاتی، احتمال حفر این سوراخ به‌‌صورت عمدی و از سوی یکی از فضانوردان را رد کرد. او در ادامه اظهار داشت که نباید چنین تصور بدی را درباره‌‌ی خدمه داشت.

این اظهارات اخیر برای جلوگیری از ادامه‌‌ی گمانه‌زنی‌‌ها درباره‌ی علت حفر این سوراخ کافی نبوده است. بااین‌حال، مقامات ناسا و روسیه هر دو در این موضع قاطع هستند که عامل ایجاد این سوراخ ناشناخته است و باید به‌‌طور کامل مورد بررسی قرار گیرد. همان‌‌طور که پروکوپیوف در طول کنفرانس جمع‌‌بندی می‌‌کند:

 این موضوع به‌‌عهده‌‌ی نهادهای تحقیقاتی است که درمورد نحوه‌‌ی ایجاد این حفره قضاوت کنند.

فضاپیمای روسی در اتصال با ایستگاه بین‌المللی فضایی

او همچنین با قاطعیت خاطرنشان کرد که این حادثه، سطح آمادگی تیم ایستگاه بین‌‌المللی فضایی را نشان می‌دهد. او گفت که عملکرد سریع فضانوردان در شناسایی و مرمت این سوراخ نشان داد که خدمه‌ی ایستگاه برای هرگونه عملیات توسعه‌‌ای آماده هستند. در همین حال، عملیات در داخل ایستگاه همچنان ادامه دارد و هیئت اعزامی ۵۸ فعالیت خود را از ۲۰ دسامبر آغاز کرده‌‌اند.

خدمه‌ی ایستگاه تحت فرماندهی اولگ کونوننکو هستند (همان فضانوردی که به مسدودسازی حفره کمک کرد و پس از آن در پیاده‌روی فضایی شرکت داشت). فضانوردان ناسا، آنه مک‌‌کلین و دیوید سینت‌‌جکوز نیز مهندسان پرواز این ایستگاه خواهند بود.

در سراسر جهان و اقتصاد بین‌الملل، شرکت‌های بزرگ در حال بزرگ‌تر شدن هستند. آن‌ها از بازدهی، سودآوری و نوآوری بیشتری برخوردار می‌شوند و حقوق بهتری را به کارمندان خود پرداخت می‌کنند. می‌توان گفت افراد خوش‌شانسی که در این شرکت‌ها مشغول به کارند، از وضعیت مالی بهتر و مقبول‌تری بهره‌مند هستند؛ درحالی‌که کارمندان شرکت‌های رقابتی، به چنین مزایایی دست پیدا نمی‌کنند.

سیاست‌گذاران هم از این جریان بی‌اطلاع نیستند. همان‌طور که می‌بینیم، سیاست‌های ضد تراست (Antitrust) و رقابتی دوباره رونق گرفته‌اند و حتی مجدداً به سوژه‌ی بحث کمیسیون‌های تجاری دولت‌های مختلف جهان تبدیل‌ شده‌اند. نشریاتی مانند The Nation، آتلانتیک و بلومبرگ، بارها درباره‌ی بازارهای انحصاری آمریکا و شرکت‌های بزرگی مانند آمازون، گوگل و فیسبوک هشدار داده‌اند. درک تامپسون در آتلانتیک می‌نویسد: «یک روز از زندگی یک شهروند عادی آمریکایی را تصور کنید. چقدر طول می‌کشد تا او در بازاری به تعامل بپردازد که تا حدود زیادی انحصاری نیست؟»

قوانین ضد تراست، ارزش توجهی را که هم‌اکنون دریافت می‌کنند، دارند. پلتفرم‌های فناوری، از زوایای مختلف زیر سؤال هستند. اما ظهور شرکت‌های بزرگ و درنتیجه تمرکز صنایع، سود و دستمزدها، صرفاً به شرکت‌های فناوری محدود نمی‌شود و طبیعتاً به راهکاری فراتر از سیاست‌های ضدتراست نیاز دارد.

درواقع تحقیقات نشان می‌دهد که شرکت‌های بزرگ، به‌لطف بهره‌گیری از نرم‌افزارهای خود به چنین تسلطی رسیده‌اند. سال ۲۰۱۱، مارک آندریسن، سرمایه‌گذار خطرپذیر گفته بود: «نرم‌افزار در حال بلعیدن جهان است.» حال به نظر می‌رسد که پیش‌غذای آن، شرکت‌های کوچک‌تر هستند.

تمرکز صنعت از کجا ناشی می‌شود؟

در طول ۲۰سال گذشته، اغلب صنایع آمریکا بیشتر و بیشتر متمرکز شده‌اند. به عبارتی، بزرگ‌ترین شرکت‌ها، سهم بیشتری را از بازار از آن خود می‌کنند. اما چرا؟

تحقیقات جیمز بسن، اقتصاددان و محقق دانشگاه بوستون و والتر فریک، یکی از نویسندگان ارشد نشریه‌ی کسب‌وکار هاروارد نشان می‌دهد که این روند، با نرم‌افزار در ارتباط است. حتی در خارج از بخش فناوری، افزایش اشتغال توسعه‌دهندگان نرم‌افزار، به افزایش تمرکز صنعت منجر شده و این امر، پدیده‌ی معمول و رایجی به نظر می‌رسد. به‌طور مشابه، محققان OECD نیز دریافته‌اند که مارک‌آپ‌ها (مبلغی که به قیمت تمام‌شده‌ی محصول اضافه می‌شود تا سود فروشنده را پوشش دهد)، به‌عنوان یکی از معیارهای سود و قدرت شرکت در بازار، در صنایعی که رویکرد دیجیتالی بیشتری دارند، افزایش بیشتری داشته است. از طرف دیگر، نتایج تحقیقات آکادمیک حاکی از آن است که افزایش تمرکز صنعت، با حساسیت آن نسبت به پتنت‌ها و امتیازنامه‌ها همبستگی دارند: «صنایعی متمرکزتر هستند که از پیشرفت تکنولوژیک سریع‌تری برخوردار هستند.» به‌عنوان‌مثال از سال ۱۹۹۰، بهره‌وری بخش خرده‌فروشی به‌طور چشمگیری افزایش‌ یافته و فروش اصلاح‌شده با تورم، به ازای هر کارمند ۵۰درصد بالا رفته است. آنالیزهای اقتصادی نشان می‌دهد که سهم اعظم رشد بهره‌وری به شرکت‌هایی مانند والمارت تعلق دارد که به‌منظور افزایش کارایی خود، از «فناوری اطلاعات» استفاده می‌کنند. بهره‌وری بالاتر، به‌معنی قیمت‌های پایین‌تر و رشد سریع‌تر است که به تسلط یک شرکت بر صنعت خود منجر می‌شود. سال ۱۹۸۲، والمارت سه درصد از بازار خرده‌فروشی را در دست داشت که امروزه این سهم، از ۵۰ درصد نیز فراتر می‌رود.

مجموعه‌ی مطالعات فوق ثابت می‌کند که فناوری و مخصوصاً نرم‌افزار، عامل اصلی تسلط شرکت‌های بزرگ بر بازار و صنعت است.

اهمیت IT

سال ۲۰۰۳، نیک کر یکی از نویسندگان HBR مقاله‌ای نوشت (که مدتی بعد کتاب آن‌ هم منتشر شد) که « IT مهم نیست» نام داشت. او کار مقاله‌ی خود را با رد یک فرض عمومی پیش برده بود: «درحالی‌که توان و گستره‌ی IT افزایش‌ یافته، ارزش استراتژیک آن نیز بالاتر رفته است.» نیک کر استدلال می‌کرد که این فرض اشتباه است. او می‌گفت:

موردی که یک منبع را به منبعی استراتژیک تبدیل می‌کند و باعث می‌شود آن منبع، یک مزیت رقابتی به شمار برود، گستره و فراگیری آن نیست، بلکه محدودیت است. شما زمانی بر رقبای خود پیروز می‌شوید که کاری را انجام دهید که رقبا انجام نمی‌دهند، یا چیزی داشته باشید که رقبا به آن دسترسی نداشته باشند. هم‌اکنون توابع اصلی IT، یعنی ذخیره‌سازی، پردازش و انتقال داده، برای همه‌ی شرکت‌ها در دسترس و کم‌هزینه هستند. قدرت و حضور بالای این توابع، آن‌ها را از منابع استراتژیک به فاکتورهای مطلوب تولیدی تبدیل کرده است. درواقع همه‌ی شرکت‌ها و بنگاه‌های تجاری برای انجام کسب‌وکار خود، باید هزینه‌ی این توابع را بپردازند، اما هیچ‌کس در قبال آن مزیت رقابتی به دست نمی‌آورد.

این محقق، فناوری‌های اختصاصی را از فناوری‌های زیرساختی و پایه‌ای، متمایز می‌داند. او معتقد است که فناوری‌های اختصاصی، مزایای رقابتی هستند. اما فناوری‌های زیرساختی، زمانی ارزشمند هستند که در سطح وسیع به‌اشتراک گذاشته شوند. به همین دلیل هم نهایتاً فراگیر می‌شوند و ویژگی انحصاری یک یا چند شرکت نخواهند بود. شاید IT به‌طور موقت، مزایای اختصاصی ایجاد کند؛ به‌عنوان‌مثال شرکت والمارت را در نظر بگیرید. والمارت به‌عنوان بزرگ‌ترین کارفرمای آمریکا شناخته می‌شود و به لحاظ درآمد، بزرگ‌ترین شرکت این کشور است. والمارت جایگاه فعلی خود را به کمک یک مدل عملیاتی مبتنی بر نرم‌افزار لجستیک اختصاصی به‌دست آورده است. کر در سال ۲۰۰۳ (زمان تألیف مقاله) معتقد بود که فرصت‌های کسب مزایای مبتنی بر فناوری اطلاعات، رو به کاهش هستند. به‌علاوه، هم‌اکنون بهترین تجربه‌های کاربری نیز به کمک نرم‌افزار، ساخته یا کپی می‌شوند.

بااین‌حال، گذشت زمان، نادرستی نظریه‌ی نیک کر را ثابت کرد. گرچه رقبا تلاش کردند نرم‌افزار لجستیک اختصاصی خودشان را توسعه دهند و آن را به کالای قابل‌فروش تبدیل کنند، اما قدرت نرم‌افزاری والمارت همچنان یکی از مزایای رقابتی این شرکت محسوب می‌شود که از گنجینه‌ی داده‌های غنی این شرکت، سوخت می‌گیرد. درحالی‌که والمارت با چالش‌های جدید رقابت آنلاین مواجه است، اما این مزیت خود را دربرابر رقبای بسیاری نظیر سیرز (Sears) حفظ می‌کند.

استارتاپ «فول استک»

در این مدل، نرم‌افزار اختصاصی درکنار سایر نقاط قوت یک شرکت به مزیت رقابتی آن تبدیل می‌شود. به‌عنوان‌مثال چند سال پیش، جیمز بسن شرکتی را تأسیس کرد که روی فروش نرم‌افزار انتشاراتی متمرکز بود. طبق مدل کسب‌وکار شرکت فوق، آن‌ها باید نرم‌افزار را توسعه می‌دادند و سپس لایسنس یا مجوز آن را به ناشران می‌فروختند. این مدل هنوز هم وجود دارد و در نشر آنلاین مورداستفاده قرار می‌گیرد؛ درحالی‌که شرکت‌هایی مانند Automattic، سازنده سیستم مدیریت محتوای منبع باز وردپرس، هاستینگ و خدمات مرتبط را به ناشران می‌فروشند. گرچه حالا مجوزهای نرم‌افزار، به اشتراک ماهانه‌ی کاربران تبدیل‌شده‌اند، ولی این مدل هنوز هم با تئوری نیک کر مطابقت دارد: شرکت‌های نرم‌افزاری، فناوری‌هایی را می‌سازند که سایر شرکت‌ها باید برای خرید آن‌ها هزینه بپردازند. اما همین شرکت‌ها به‌خاطر دارا بودن فناوری‌های مذکور، مزیت و سود منحصربه‌فردی کسب نمی‌کنند.

اما شرکتی مانند Vox Media، طبق این مدل پیش نمی‌رود. وکس مدیا یک شرکت انتشارات دیجیتال است که سیستم مدیریت محتوای اختصاصی شناخته‌شده‌ای دارد. وکس مجوز نرم‌افزار خود را به شرکت‌های دیگر (معمولاً شرکت‌های غیر رقیب) می‌فروشد، اما خود این شرکت نیز یک ناشر است. مدل کسب‌وکار اولیه‌ی وکس مدیا، بر پایه‌ی ایجاد محتوا و فروش تبلیغات شکل‌ گرفته است. درواقع این شرکت با تجمیع و ترکیب نرم‌افزار اختصاصی خود و سرمقاله‌های باکیفیت، به‌دنبال دستیابی به مزیت رقابتی است.

کریس دیکسون سرمایه‌گذار خطرپذیر، این رویکرد را استارتاپ فول استک (Full-Stack Startup) نامیده و می‌گوید:

رویکرد قدیمی استارتاپ‌ها، این بود که مجوز یا تکنولوژی جدید خود را به شرکت‌های معتبر عرضه کنند. در رویکرد جدید «فول استک»، استارتاپ‌ها، محصول یا خدمات end-to-end و کاملی را می‌سازند که رقبا و سایر شرکت‌ها را دور می‌زند.

وکس مدیا، مثال خوبی از شرکت‌های فول استک به شمار می‌رود.

گذار فروشندگان نرم‌افزار به مدل فول استک، در آمار رسمی قابل‌مشاهده است. از سال ۱۹۹۸، میزان هزینه‌ای که شرکت‌ها برای خرید نرم‌افزارهای از قبل آماده (مدل فروشنده) پرداخته‌اند، روندی نزولی داشته است. بیش از ۷۰درصد از بودجه‌های نرم‌افزاری شرکت‌ها به کدهایی اختصاص‌ یافته که در داخل شرکت نوشته می‌شوند یا به‌صورت قراردادهای سفارشی، برون‌سپاری می‌شوند. به‌علاوه، بودجه‌ی بسیار زیادی برای نرم‌افزارهای اختصاصی صرف می‌شود؛ این بودجه در سال ۲۰۱۶ حدود ۲۵۰میلیارد دلار بود که تقریباً معادل با میزان سرمایه‌گذاری شرکت‌ها در خالص سرمایه‌ی فیزیکی (بدون استهلاک) آن‌ها است.

شرکت‌های بزرگ چگونه منتفع می‌شوند؟

کاملاً روشن است که نرم‌افزار اختصاصی، مزیت شرکت‌ها محسوب می‌شود و مدل فول استک نیز بر مدل فروشندگان نرم‌افزار برتری دارد. درنتیجه شرکت‌های بزرگ، سهم بیشتری از بازار را به دست می‌آورند. اما برای روشن شدن این نتایج، باید توضیح دهیم که چرا برخی از شرکت‌ها در توسعه‌ی نرم‌افزار بهتر از سایرین عمل می‌کنند. به‌علاوه، چرا نوآوری آن‌ها بین شرکت‌های کوچک‌تر فراگیر نمی‌شود و تئوری نیک کر، در دنیای واقعی محقق نمی‌شود.

طبعاً بخشی از پاسخ این سؤالات، در اقتصاد مقیاس یا صرفه‌جویی نسبت‌به مقیاس یافته می‌شود. ساخت نرم‌افزار، هزینه‌ی بالایی دارد اما توزیع همین نرم‌افزار نسبتاً ارزان تمام می‌شود و شرکت‌های بزرگ به‌راحتی از عهده‌ی این هزینه‌ها برمی‌آیند. اما «صرفه نسبت‌به مقیاس طرف عرضه» تنها پاسخ مشروح نیست، چراکه در این صورت فروشندگانی که با عرضه‌ی محصولات/ خدمات خود به اکثریت بازیگران بازار، از مزایای اقتصاد مقیاس بهره‌مند می‌شوند، بر بازار تسلط پیدا می‌کنند. اثرات شبکه یا «صرفه به مقیاس طرف تقاضا» نیز یکی از فاکتورهای عامل محتمل محسوب می‌شود. ولی همان‌طور که گفتیم، ما با واقعیت دیگری رو‌به‌رو هستیم: اینکه رابطه‌ی بین نرم‌افزار و تمرکز صنایع، حتی خارج از بخش شرکت‌های تکنولوژی نیز مصداق دارد، یعنی بین شرکت‌هایی که از میلیون‌ها یا میلیاردها کاربر برخوردار نیستند. بنابراین اثر شبکه‌ای، صرفاً به‌عنوان یک عامل محدود یا بخشی از داستان مطرح می‌شود.

بنابراین به نظر می‌رسد که تمرکز یافتن و چگالی صنایع، تاحدودی ناشی از آن است که نرم‌افزار، در مقایسه با سایر قابلیت‌های هر صنعت خاص، ارزش بیشتر برای شرکت ایجاد می‌کند. ما اغلب اوقات قابلیت‌های هر صنعت را با نام «دارایی‌های نامشهود» می‌شناسیم که ارزش حقیقی آن‌ها، بیش از آن است که در ظاهر می‌بینیم.

تحقیقات نشان می‌دهد که مزایای فناوری اطلاعات یا IT، تا حدودی به مدیریت بستگی دارد. بنگاه‌ها و شرکت‌هایی که از مدیریت حرفه‌ای‌تر و بهتری برخوردار هستند، بهره‌ی بیشتری هم از سرمایه‌گذاری‌های IT خود می‌برند. اگر از این زاویه نیز نگاه کنیم، شرکت‌های بزرگ معمولاً مدیریت بهتری دارند. البته باید به دو نکته توجه کنیم: دارایی‌های نامشهود دیگری هم وجود دارند که شرکت‌های بزرگ را از سایرین متمایز می‌کنند. به‌علاوه، تکرار و توزیع برخی از دارایی‌های نامشهود، دشوار و پرهزینه است. به‌عنوان‌مثال یکی از مدیران ارشد اجرایی که تاکنون برای مجموعه‌ای از شرکت‌های نرم‌افزاری پیشرو کار کرده است، توضیح می‌دهد که یک شرکت چگونه از استخدام یک توسعه‌دهنده یا دولوپر، سود بیشتری می‌برد. به‌گفته‌ی او، شرکت‌هایی در این امر موفق‌ترند که تنظیمات و برنامه‌ریزی بهتری در زمینه‌ی «استفاده از نرم‌افزار برای ساخت نرم‌افزار» دارند؛ یعنی ابزارها، جریان کاری و پیش‌فرض‌هایی که یک برنامه‌نویس را به سیستم تولیدی شرکت متصل می‌کند، بدون اینکه او ملزم به یادگیری انواع مهارت‌های جدید باشد.

پتنت‌ها، کپی‌رایت‌ها و مجوزها، موانعی هستند که امکان گسترش نوآوری‌های نرم‌افزاری در سایر شرکت‌های غیر مبدع را سخت‌تر می‌کنند. توافقات غیررقابتی که امکان تغییر شغل کارمندان را محدود می‌کنند نیز آثار مشابهی دارند. اما یکی از مهم‌ترین موانع پخش و انتشار نوآوری، که یکی از بزرگ‌ترین منابع مزایای رقابتی شرکت‌های پیشرو محسوب می‌شود، به شیوه‌ی سازمان‌دهی شرکت‌ها برمی‌گردد.

نوآوری معماری

در سال ۱۹۹۰، ربکا هندرسون، استاد فعلی دانشکده‌ی کسب‌وکار هاروارد، مقاله‌ای را منتشر کرد که مبنای نظریموفقیت استارتاپ فول استک را شرح می‌داد. در آن زمان، عده‌ی زیادی از متفکران بزرگ درباره‌ی این موضوع بحث می‌کردند که چرا گاهی اوقات، شرکت‌های بزرگ و موفق، از پذیرش و به‌کارگیری فناوری‌های جدید امتناع می‌کنند. هندرسون بر مبنای مطالعات خود درزمینه‌ی صنعت فتوولیتوگرافی، استدلال می‌کرد که شرکت‌های معتبر، لزوماً در به‌کارگیری تکنولوژی‌های نوین عملکرد ضعیفی ندارند. درواقع این شرکت‌ها، زمانی‌که می‌خواستند با بهره‌گیری از فن‌آوری‌های جدید، اجزای فردی محصولات خود را بهبود دهند، بسیار عالی عمل می‌کردند. اما زمانی‌که یک تکنولوژی جدید، اساس معماری یک محصول را تغییر می‌داد، شرکت‌ها دربرابر آن مقاومت می‌کردند.

نکته‌ی مهمی که هندرسون مطرح می‌کرد این بود که شیوه‌ی عملکرد شرکت‌ها، عمیقاً با معماری محصولات و خدمات آن‌ها در ارتباط است. هنگامی‌که معماری تغییر می‌کند، تمام دانشی که در سازمان نهادینه‌ شده، ارزش و اهمیت کمتری پیدا می‌کند و شیوه‌ی عملکرد شرکت، از یک مزیت به یک ایراد یا نقطه‌ضعف تبدیل می‌شود.

به‌عنوان‌مثال مزیت رقابتی والمارت، به سازمان و مدل کسب‌وکاری بستگی دارد که با تأکید بر کاهش هزینه‌های روزمره‌ی مردم، طبقه‌بندی وسیع محصولات و پاسخ سریع به تغییرات سلیقه مردم، از قدرت تدارکاتی و لجستیک این شرکت، نهایت بهره را ببرد. گرچه رقبای بزرگ والمارت نظیر سیرز، بودجه‌ی بسیار زیادی را روی IT سرمایه‌گذاری می‌کنند؛ اما بدون ایجاد تغییرات معماری اساسی و پایه‌ای، هرگز نمی‌توانند رقابت مؤثری با این شرکت داشته باشند. اگر تنها هنر والمارت، اضافه کردن IT به سیستم خرده‌فروشی بود (مثل کاتالوگ‌های دیجیتال یا فروشگاه آنلاین)، در آن صورت سیرز شانس بهتری برای پیروزی در این رقابت پیدا می‌کرد. اما والمارت نه‌تنها شیوه‌ی عملکرد زنجیره‌ی تأمین، تصمیم‌گیری‌های محصول و قیمت‌گذاری را تغییر داد، بلکه نحوه‌ی ارتباط آن‌ها با یکدیگر را نیز متحول کرد. به همین دلیل تمام موردی که روزی مزیت سیرز محسوب می‌شد، به نقطه‌ضعف این شرکت تبدیل شد.

همان‌طور که دیکسون، سرمایه‌گذار خطرپذیر به‌وضوح دریافت، این نوآوری‌های معماری می‌توانند فرصت‌هایی برای استارتاپ‌ها خلق کنند. دیکسون گفته بود:

پیش از آنکه اوبر و لیفت کار خود را آغاز کنند، چندین استارتاپ تلاش کرد بودند با ساخت نرم‌افزارهای جدید، کارایی صنعت تاکسیرانی و سواری اشتراکی را افزایش دهند.

طبق تئوری هندرسون، اگر اوبر صرفاً نرم‌افزار جدیدی را برای فراخوانی تاکسی و اتومبیل‌های سواری معرفی کرده بود، در آن صورت شرکت‌های بزرگ به‌راحتی این نرم‌افزار را می‌پذیرفتند. همان‌طور که هندرسون می‌گفت، شاید یکی از «اجزای» خدمات، به خاطر تکنولوژی جدید تغییر کند، ولی قرار نیست این اتفاق برای کل معماری خدمات رخ دهد. بااین‌حال استارتاپ‌های سواری اشتراکی اوبر و لیفت، فقط کارایی تاکسی‌ها را افزایش ندادند، بلکه اساساً شیوه‌ی کنارهم‌قرارگرفتن اجزای یک سیستم را نیز تغییر دادند.

نوآوری معمارانه، لزوماً به سقوط جایگاه شرکت‌های معتبر منجر نمی‌شود. این پدیده مشخص می‌کند که چه بازیگرانی، پیروز یک رقابت خواهند بود. ماه نوامبر سال ۲۰۰۷ نشریه‌ی فوربز تصویر مدیرعامل نوکیا را روی جلد خود منتشر کرد و نوشت: «آیا کسی می‌تواند جایگاه پادشاه تلفن همراه را از آن خود کند؟» این در حالی بود که چندین ماه پیش، شرکت اپل گوشی آیفون را عرضه کرده بود.

چرا شرکتی مانند اپل که سابقه‌ای درزمینه‌ی تلفن همراه نداشت، موفق شد جایگاه پادشاه موبایل را از آن خود کند؟ اوایل سال جاری، پروفسور کریم لاخانی، استاد دانشگاه هاروارد، این سؤال را از شرکت‌کنندگان کنفرانس خود پرسید. کارشناسانی که در این سمینار حضور داشتند، به مجموعه‌ای از ویژگی‌های برتر آیفون اشاره کردند: صفحه‌نمایش لمسی، اپ استور، مرورگر وب و غیره. سپس لاخانی، تاریخ زمان‌هایی را عنوان کرد که نوکیا همان فیچرها را عرضه کرده بود: سال ۲۰۰۱ یک فروشگاه اپلیکیشن در سال ۲۰۰۱، صفحه‌نمایش لمسی در سال ۲۰۰۲، مرورگر وب در سال ۲۰۰۶. پس چرا اپل، بازیگر برتر میدان بود؟

پاسخ لاخانی این بود که اپل، معماری مناسبی برای واردکردن تلفن همراه به عصر اینترنت در اختیار داشت. اپل و نوکیا، هر دو از دارایی‌های نامشهود زیادی برخوردار بودند که برای موفقیت در بازار گوشی‌های همراه، ضروری بودند؛ ازجمله توسعه‌دهندگان نرم‌افزار، مهندسان سخت‌افزار و طراحان. اما ساختار و فرهنگ اپل، پیش‌ازاین هم در تلفیق سخت‌افزار و اکوسیستم نرم‌افزاری کاربرپسند، موفق عمل کرده بود. اپل می‌توانست از تجربه‌ای که در زمینه‌ی ساخت سخت‌افزار، سیستم‌عامل و توسعه‌ی نرم‌افزارهای PC داشت، بهره بگیرد. این شرکت یک پلتفرم نرم‌افزاری را برای ارائه محتوا در دستگاه‌های تلفن همراه، در قالب iTunes ارائه کرد. استیو جابز در ابتدا، مخالف این بود که به توسعه‌دهندگان اجازه دهد برای آیفون، اپلیکیشن بسازند. اما زمانی‌که تسلیم شد و با این مسئله موافقت کرد، اپ استور به یکی از مزایای کلیدی آیفون تبدیل شد. شرکت اپل، به‌لطف معماری موجود خود، موفق شد همه‌چیز را به‌خوبی مدیریت کند.

مانند هر تئوری دیگر، نوآوری معماری نیز نمی‌تواند همه‌چیز را توضیح دهد. به‌عنوان‌مثال اگر تجربه‌ی ساخت سیستم‌عامل و SDK ها تا این حد عامل کلیدی و مهمی بود، پس چرا مایکروسافت موفق نشد بازار گوشی‌های همراه را در دست بگیرد؟ نمی‌توانیم تیزهوشی منحصربه‌فرد اپل در خصوص طراحی محصولات را نادیده بگیریم. بااین‌حال نوآوری معماری، تا حدودی توضیح می‌دهد که چرا تکرار و فراگیر شدن برخی از قابلیت‌های خاص، بسیار سخت است.

گسترش مزایای نرم‌افزار

چالش ویژه‌ای که باعث می‌شود سیاست‌گذاران نگران تمرکز صنعت، مارک آپ‌ها و قدرت شرکت‌های غول‌پیکر باشند، گسترش هرچه بیشتر مزایای اقتصاد دیجیتال - نرم‌افزار است. قوانین ضد انحصاری و آنتی تراست در بسیار از موارد کارایی دارند، ازجمله در خصوص مهار کردن پلتفرم‌های تکنولوژی و محدود کردن توانایی آن‌ها در خرید رقبا. اما سیاست‌گذاران، باید راه‌هایی را نیز برای کمک به نرم‌افزار و توسعه‌ی قابلیت‌های نرم‌افزاری در سراسر صنعت بیابند. درست است که صرفه به مقیاس اقتصادی، به‌راحتی متوسط سایز شرکت‌ها را افزایش می‌دهد؛ اما ممنوع کردن توافقنامه‌های غیررقابتی، به کارمندان کمک می‌کند با تغییر شغل خود، دانش خود را نیز توسعه دهند. همچنین اصلاح پتنت‌ها، عامل مؤثر دیگری است که در این راه به کاهش انحصار کمک می‌کند: پتنت‌ها، لزوماً برای محافظت از نوآوری نرم‌افزاری ضروری نیستند و بسیاری از اوقات، به علت سوء استفاده‌ی ترول‌های پتنت، به ضرر همگان تمام می‌شوند. درواقع هر اقدامی که دولت‌ها درراه تشویق استفاده از نرم‌افزارهای اوپن سورس یا متن باز انجام می‌دهند، مفید خواهد بود. برای مثال دولت فرانسه به سازمان‌ها و ادارات دولتی دستور داده است که در هنگام ساخت یا اصلاح فناوری اطلاعات جدید، از کدهای منبع باز استفاده کنند. به‌علاوه این کشور، بودجه‌ای را به تأمین مالی توسعه‌ی منابع باز اختصاص داده است.

تشویق استارتاپ‌ها، یک راه امیدوارکننده‌ی دیگر است؛ چراکه این مؤسسات می‌توانند قابلیت‌های نرم‌افزاری را سازمان‌دهی کرده و آن‌ها را به شرکت‌های معتبر عرضه کنند. اجرای چنین برنامه‌ای ازطریق سیاست‌های بخش عمومی ساده نیست. اما اگر این طرح به‌خوبی اجرا شود، کمک‌های مالی دولتی تأثیر مثبت خود را نشان خواهند دارد. در این شرایط سیاست‌گذاران می‌توانند شکل‌گیری خوشه‌های فناوری را در سطوح شهری و منطقه‌ای، تشویق و تقویت کنند. این سیاست‌ها باید با نظارت‌های پویا و جدی دنبال شوند تا اطمینان حاصل شود که نوآوری‌های امیدوارکننده‌ی مذکور، توسط شرکت‌های بزرگ و پیشرو خاموش نمی‌شوند.

نکته‌ی کلیدی این مطالعات برای شرکت‌ها، واضح است. حتی اگر در صنعت نرم‌افزار فعالیت نکنید، موفقیت شما نه‌تنها در استفاده از نرم‌افزار، بلکه در ساخت نرم‌افزار نیز محتمل‌تر خواهد بود. البته مدل فروشندگان نرم‌افزار، هنوز هم به لحاظ مالی نتیجه‌بخش است؛ اما به این نکته توجه کنید که شرکت شما، در چه ویژگی یا بخشی منحصربه‌فرد است و نرم‌افزار چگونه این مزیت را تشدید و تقویت می‌کند. البته سرمایه‌گذاری روی راهکارهای اختصاصی که مکمل نقاط قوت شرکت هستند، ایده‌ی خوبی است؛ مخصوصاً برای شرکت‌های متوسط و بزرگ و استارتاپ‌های در حال رشد.

ابری در افق

بخش پایانی این مطلب، به اخبار خوب اختصاص دارد: تحقیقات نشان می‌دهد که محاسبات ابری به شرکت‌های کوچک‌تر و جدیدتر کمک می‌کند تا رقابت کنند. همچنین برخی از شرکت‌ها نیز می‌توانند قابلیت‌های پیشرفته‌ی خود را به اشتراک بگذارند. به‌عنوان‌ مثال؛ هم‌اکنون آمازون در بازارگاه خود، خدمات کاملی را شامل تحویل دو روزه به فروشندگان بزرگ و کوچک ارائه می‌کند. شاید اصول تئوری نیک کر درست بود و او فقط در زمان‌بندی خود دچار اشتباه شده بود. اما نمی‌توانیم با اطمینان چنین ادعایی کنیم. بعضی از جنبه‌های نرم‌افزاری، دموکراتیزه خواهند شد؛ شاید برخی از مزایای رقابتی فعلی شرکت‌ها نیز در این گروه قرار داشته باشند. اما فرصت‌های جدیدی به وجود می‌آید که شرکت‌ها می‌توانند ازطریق آن‌ها، نرم‌افزار را به مزیت خود تبدیل کنند. یکی از این فرصت‌ها به‌طور خاص، از اهمیت بیشتری برخوردار است: حتی زمانی‌که نرم‌افزار یادگیری ماشین، به‌راحتی در دسترس است، مجموعه داده‌هایی که نرم‌افزارها را ارزشمند می‌کنند، همچنان اختصاصی باقی می‌مانند؛ همان‌طور که مدل‌هایی که شرکت‌ها بر پایه‌ی آن‌ها کار می‌کنند، مختص و منحصر به آن‌ها خواهند بود. سیاست‌ها و خط‌مشی‌ها، شاید بتوانند به سطوح زمین بازی کمک کنند. اما شرکت‌هایی که روی قابلیت‌های نرم‌افزاری و داده‌ها سرمایه‌گذاری نمی‌کنند، با ریسک عقب ماندن از رقبا رو‌به‌رو هستند.

در صفحه‌ی اختصاصی اندروید وان در وبسایت گوگل، توضیحاتی درباره‌ی ارائه‌ی به‌روزرسانی دوساله‌ی اندروید وان منتشر شده بود؛ ظاهرا گوگل بخشی از متن مربوط‌به صفحه‌ی اندروید وان را که در ارتباط با عرضه‌ی به‌روزرسانی دوساله بوده، حذف کرده است.

ادعای ارائه‌ی دو سال به‌روزرسانی اندروید وان از سوی گوگل، برای کاربران بسیار قابل‌توجه است و کاربران بسیاری در سراسر جهان به این موضوع توجه نشان می‌دهند. با حذف به‌روزرسانی اساسی برای دو سال، بی‌شک برای کاربران بسیاری درباره‌ی این ادعا سؤال پیش خواهد آمد.

البته گوگل ادعا می‌کند که هیچ‌چیز تغییر نکرده است و هیچ تغییری در اندروید وان رخ نخواهد داد. همچنین گوگل تأکید می‌کند که دستگاه‌های اندروید وان، همچنان دو سال به‌روزرسانی گوگل و شرکت‌‌های همکار را دریافت خواهند کرد. درحالی‌که گوشی‌های آیفون اپل نزدیک به پنج‌سال به‌روزرسانی سیستم‌عامل را دریافت می‌کنند، دو سال به‌روزرسانی اساسی چندان هم زیاد نیست. اما همین دو سال، در بین شرکت‌های اندرویدی عدد خوبی است. نکته‌ی اصلی درباره‌ی اندروید وان به‌روزرسانی نرم‌افزاری سازگار با سیستم است. باتوجه به اینکه بسیاری از تولیدکنندگان گوشی‌های هوشمند، بخشی از زمان مفید خود را روی دریافت آخرین نسخه‌ی اندرویدی برای دستگاه‌هایشان صرف می‌کنند، اندروید وان امید تازه‌ای برای آن‌ها ایجاد کرده بود. گوگل با حجم سنگینی از کار مواجه بود و شرکت‌های تولیدکننده‌ی گوشی‌های هوشمند نیز می‌توانند سریع‌تر از قبل به‌روزرسانی سیستم‌عامل را برای گوشی‌های هوشمند خود منتشر کنند. البته هم‌اکنون برخی شرکت‌های تولیدکننده‌ی گوشی‌های هوشمند، به اندازه‌ای که باید و شاید در انتشار به‌روزرسانی سیستم‌عامل اندروید برای محصولات سرعت عمل ندارند. یک بخش از این سریع‌نبودن به شرکت‌های تولیدکننده‌ی نیمه‌‌هادی برمی‌گردد. 

شرکت‌های کوالکام، مدیاتک و برخی شرکت‌های دیگر مجبور هستند برای هر یک از نسخه‌های اندروید، نسخه‌ی جدیدی از فریمور را منتشر کنند. این شرکت‌ها، به‌طور معمول این کار را از تراشه‌های بالارده‌ی خود شروع می‌کنند تا به تراشه‌های میان‌رده برسند. معمولا گوشی‌های هوشمند اندروید وان، پرچم‌دار یا گوشی‌های هوشمند بالارده نیستند؛ این بدان معنی است که تا زمان رسیدن به‌روزرسانی به این گوشی‌ها، مدت زمانی طول خواهد کشید و مدیریت بر این بازه‌ی زمانی اصلا در دست شرکت‌های تولیدکننده‌ی گوشی‌های هوشمند همچون شیائومی و گوگل نیست.

با این وجود، وعده‌ی دو سال به‌روزرسانی اساسی سیستم‌عامل که گوگل به آن اشاره کرده بود، فقط مربوط‌به دستگاه‌هایی مثل خط تولید پیکسل می‌شود که گوگل خودش آن‌ها را به بازار عرضه می‌کند. گوگل، دو سال به‌روزرسانی نسخه‌ی اندروید و سه سال به‌روزرسانی پچ امنیتی را به کاربرانش وعده داده است. مسلما به‌روزرسانی‌های امنیتی مهم‌تر هستند و به‌همین دلیل بازه‌ی به‌روزرسانی نسبتا بیشتری برای آن‌ها درنظر گرفته شده است. باتوجه به اینکه اکثر کاربران، گوشی‌های هوشمند خود را به‌مدت دو، سه، چهار یا حتی تعدادسال‌های بیشتری مورد استفاده قرار می‌دهند؛ بسیاری معتقدند عدد دو سال وعده‌ی چندان بزرگی هم نیست. واقعیت مهم دیگر این است که شاهد تغییرات جزئی در گوشی‌های هوشمند هستیم و به‌همین دلیل کاربران تمایلی به تعویض گوشی‌های خود ندارند و بسیاری از کاربران هر سال یا حتی دو سال یک‌بار هم گوشی هوشمند جدیدی خریداری نمی‌کنند.

دلیل اصلی معرفی اندروید وان این است که بتواند به‌روزرسانی‌های منتشرشده را سریع دریافت کند. اما ظاهرا این اتفاق نمی‌افتد. بسیاری از سازندگان گوشی‌های هوشمند، از سیستم‌عامل اندروید وان در گوشی‌های هوشمند اندرویدی پرچمدر و بالارده‌ی خود استفاده نمی‌کنند. بلکه عموما اندروید وان روی گوشی‌های هوشمند میان‌رده‌ی بازار در برخی بازارها مورد استفاده قرار می‌گیرد. به‌‌همین دلیل شرکت‌ها زمان و تلاش کمتری صرف گوشی‌های هوشمند اندروید وان می‌کنند. البته این بدان معنی نیست که کاربران چنین گوشی‌های هوشمندی از خرید دستگاه‌‌های این‌چنینی خودداری کنند یا احساس بدی به آن‌ها دست بدهد. همان‌طور که پیش‌تر گفته شد، یکی از دلایل اصلی دخیل در این موضوع، تغییرات مربوط‌به تراشه‌ی چنین گوشی‌های هوشمندی است که از عهده‌ی تولیدکنندگان خارج بوده و به تولیدکننده‌ی تراشه برمی‌گردد.

در عمل، تنها یک شرکت همکاری واقعی با اندروید وان از خود نشان می‌دهد و به‌روزرسانی‌ها را به‌صورت منظم و سریع انجام می‌دهد. شرکت اچ‌ام‌دی گلوبال برای گوشی‌های هوشمند نوکیا چنین رویکری دارد. اما این موضوع را درنظر داشته باشید که نوکیا تنها برای Android One یا Android Go چنین کاری را انجام می‌دهد. به‌طوری که وقتی آپدیتی آماده می‌شود، بیشتر کار سخت انجام شده است و می‌تواند خیلی راحت به‌روزرسانی را به مدل‌های دیگر هم توسعه دهد. هم‌اکنون، تنها تعداد انگشت شماری از گوشی‌های هوشمند اندروید پای را اجرا می‌کنند و تقریبا نیمی از این دستگاه‌ها مربوط‌به برند نوکیا هستند.

این روزها، هزینه‌ی توسعه، دریافت گواهی تأییدیه و انتشار به‌روزرسانی برای گوشی‌های هوشمند بسیار بالا است. وقتی صحبت از به‌روزرسانی می‌شود، به‌روزرسانی سیستم‌عامل میلیون‌ها کاربر مورد نظر است. درنتیجه بسیاری از سازندگان گوشی‌های هوشمند ترجیح می‌دهند گوشی‌ هوشمند جدیدی با مشخصات جدید به بازار عرضه کنند تا اینکه بخواهند به‌روزرسانی برای خط تولید فعلی گوشی‌های خود درنظر بگیرند. انجام این کار هم ارزان‌تر و مقرون‌به‌صرفه‌تر خواهد بود و هم اینکه بازگشت سرمایه‌ی بیشتری به‌دنبال خواهد داشت. این موضوع به‌ویژه برای سازندگان اصلی و غول‌های تولیدکننده‌ی گوشی‌های هوشمند بازار نیز صادق است. این شرکت‌ها به‌راحتی می‌توانند بدون نیاز به صرف هزینه‌ی زیاد، دستگاه جدیدی با برند جدید به بازار معرفی کنند. اما در این بین، کاربران تمایل ندارند با چنین شرایطی رو‌به‌رو شوند. کاربران عموما تمایل ندارند که به‌دلیل استفاده از نسخه‌ی جدید سیستم‌عامل اندروید یا نسخه‌ی به‌روزرسانی پچ امنیتی گوشی هوشمند جدیدی خریداری کنند.

کاوشگر ناسا که برای کاوش و نمونه‌‌برداری از سیارک بنو (Bennu) اعزام شده بود، شروع به گردش در مدار سیارکهدف خود کرده‌ است؛ این به‌‌منزله‌‌ی ثبت یک رکورد جدید در کوچک‌ترین جرم آسمانی است که تاکنون یک فضاپیما توانسته در مدار آن قرار بگیرد.

هنوز یک ماه نمی‌گذرد که خبر کشف وجود آب روی سیارک بنو از سوی کاوشگر ناسا شگفتی جهان را برانگیخته بود؛ حال خبر رسیده است که در ساعت ۱۱:۱۳ شب ۳۱ دسامبر (۱۰ دی‌‌ماه)، کاوشگر اُسیریس رکس (OSIRIS-Rex)  توانسته با عملکرد هشت ثانیه‌‌ای پیشرانه‌‌ی خود، در مدار این سیارک ۵۰۰ متری قرار گیرد.

دانته لاورتا پژوهشگر ارشد کاوشگر اُسیریس رکس از دانشگاه آریزونا در بیانیه‌ای گفت:

تیم پژوهشی توانست با اجرای تمام‌‌وکمال مانور قرارگیری در مدار بنو، به سیر موفقیت‌‌های دنباله‌‌دار خود در این مأموریت ادامه دهد. قرارگیری در مدار بنو یک دستاورد شگفت‌انگیز بود که تیم ما سال‌ها در حال برنامه‌ریزی برای آن بوده است.

کاوشگر اُسیریس رکس در روز ۳ دسامبر رسماً به سیارک Bennu رسید. طی چهار هفته‌‌ی اخیر، اعضای تیم مأموریت زمان خود را صرف اندازه‌‌گیری ابعاد این سیارک و برآورد جرم و نقشه‌برداری تفصیلی از شکل آن کردند. هثر اینوسمعاون پژوهشگر ارشد اُسیریس رکس در دانشگاه آریزونا، در اوایل این ماه در مصاحبه با سایت اسپیس گفت:

عملیات بسیار پیچیده‌‌ای پیش از قرارگیری در مدار این سیارک مورد نیاز بود؛ چراکه مانور به دور جرمی که اساساً هیچ جاذبه‌‌ای ندارد، یک تلاش بسیار چالش‌‌برانگیز محسوب می‌‌شود. بنابراین ما نیاز داشتیم پیش از برداشتن هر قدمی، اطلاعات بیشتری جمع‌‌آوری کنیم.

پیش‌ازاین، کوچک‌ترین شی‌‌ای که یک کاوشگر توانسته بود در مدار آن قرار گیرد، سیارک Ryugu با قطر تقریبی ۹۰۰ متر بود؛ این سیارک از اواخر ژوئن سال ۲۰۱۸ مورد مطالعه‌‌ی کاوشگر ژاپنی هایابوسای۲ (Hayabusa2) قرار گرفته است. قابل ذکر است که سیارک ایتوکاوا (Itokawa) که طی مأموریت اصلی هایابوسا مورد مطالعه قرار گرفت، کوچک‌تر از سیارک بنو بود؛ بااین‌حال هایابوسا هرگز در مدار این سیارک سنگی قرار نگرفت.

همچنین اُسیریس رکس دیروز رکورد دیگری را نیز با قرارگیری در نزدیک‌ترین مدار به‌‌دور یک جرم فضایی کوچک ثبت کرد. اعضای تیم این مأموریت می‌‌گویند که کاوشگر اکنون در فاصله‌‌ی ۱.۶ کیلومتری از سطح بنو گردش می‌‌کند.

مأموریت ۸۰۰میلیون دلاری اُسیریس رکس در سپتامبر ۲۰۱۶ کلید خورد و هدف اصلی آن کمک به پژوهشگران برای درک بهتر روزهای اولیه‌‌ی پیدایش منظومه‌‌ی شمسی و مشخص‌‌کردن نقش احتمالی خرده‌‌سیارات غنی از کربنی نظیر بنو در پیدایش حیات روی سیاره‌‌ی زمین است؛ چراکه برخی یر این باورند که ممکن است آب و ترکیب‌‌های آلی زمین از چنین سیارک‌‌هایی آمده باشد.

بخش عمده‌ای از این اطلاعات از تجزیه‌‌و‌‌تحلیل مواد طبیعی بنو (پس از بازگشت نمونه‌‌ها به زمین) به‌‌دست خواهد آمد. اُسیریس رکس با هدف به‌‌دست آوردن نمونه‌‌ای با اندازه‌‌ی مناسب از خاک و شن سیارک، در اواسط سال ۲۰۲۰ به سطح سیارک نزدیک خواهد شد و پس از استخراج و ارسال محموله، نمونه‌‌های جمع‌‌آوری‌‌شده در سپتامبر ۲۰۲۳ به‌‌وسیله‌‌ی یک چتر نجات در صحرای یوتا فرود خواهد آمد (هایابوسای۲ نیز اهداف مشابهی دارد و کپسول بازگشت نمونه‌‌های استخراج‌‌شده از این کاوشگر‌‌ ژاپنی نیز قرار است در دسامبر ۲۰۲۰ روی زمین فرود بیاید).

لاورتا می‌‌گوید:

 با نزدیک شدن به پایان عملیات ناوبری، ما منتظر نقشه‌برداری علمی و مرحله‌‌ی انتخاب محل نمونه‌‌برداری در این مأموریت هستیم.

مأموریت اُسیریس رکس از جنبه‌‌های دیگری نیز مفید خواهد بود. مقامات ناسا گفته‌اند که به‌‌عنوان مثال، این مأموریت می‌‌تواند درک دانشمندان را از منابع بالقوه‌‌ی موجود در خرده سیاره‌ها افزایش داده و همچنین به مسیریابی دقیق‌‌تر خط سیر سیارک‌‌های بالقوه‌‌ خطرناکی که به زمین نزدیک می‌‌شوند، کمک کند. (سیارک بنو نیز در رده‌‌ی همین سیارک‌‌های خطرناک قرار دارد و علی‌‌رغم شانس بسیار کم، همچنان احتمال دارد در اواخر قرن بیست‌ودوم با زمین اصابت کند).

قرارگیری اُسیریس رکس در مدار، اولین مورد از دو رویداد مهم صنعت فضایی است که به فاصله‌ی چند ساعت از یکدیگر روی می‌‌دهند. فضاپیمای نیو هورایزنز ناسا در ساعت ۹:۰۳ روز اول ژانویه (۱۱ دی‌‌ماه) از جرم آسمانی آلتیما تولی (Ultima Thule) در کمربند کویپر بازدید کرده است؛ این کاوشگر در حال انجام عملیات پرواز مداری به‌‌دور دورترین جرم فضایی است. آلتیما تولی در فاصله‌‌ی ۶.۴ میلیارد کیلومتری از زمین قرار گرفته که این فاصله‌‌ ۱.۶میلیارد کیلومتر دورتر از پلوتو است؛ نیو هوریزونز در ژوئیه ۲۰۱۵ از کنار این سیاره‌‌ی کوتوله عبور کرد.

در یک دسته‌بندی ساده، مردم جهان به دو گروه تقسیم می‌شوند. افرادی که به اینترنت دسترسی دارند و آن‌هایی که به آن متصل نیستند. تلاش برای تبدیل کردن دسته‌ی دوم به دسته‌ی اول، زمان زیادی به طول انجامیده است و به‌نوعی، امید کمی به بهبود سرعت آن وجود دارد. سوالی که رسانه‌های بزرگی همچون گاردین مطرح می‌کنند، این است که آیا اصلا اتصال کامل جهان امکان دارد یا خیر؟

برخلاف ظاهر آمارهای منتشرشده درباره‌ی اینترنت، آمارها آن‌چنان هم سیاه و سفید نیست. مردم، با روش‌های گوناگون و برای مقاصد مختلف به اینترنت متصل می‌شوند. حتی اینترنت‌های قابل دسترسی برای مردم در مناطق مختلف جهان، کاملا با هم تفاوت دارد. ویلیام گیبسون، ۲۵ سال پیش تعریف جالبی داشت. او معتقد بود آینده، اکنون اتفاق افتاده اما به‌طور برابر در مناطق مختلف جهان تقسیم نشده است.

اتصال دنیای مدرن و کشورهای توسعه‌یافته، در خلال دهه‌های ۱۹۹۰ و ۲۰۰۰ انجام شد و دشواری خاصی نداشت. رشد کاربران اینترنت در سال‌های گذشته، با نرخ مناسبی ادامه داشته است. در سال ۲۰۰۰، تنها سه کشور نرخ نفوذ اینترنت باآمار بالای ۵۰درصد داشتند و امروز، بیش از ۱۰۰ کشور چنین آماری دارند.

در مقابل آمارهای امیدوارکننده‌ی بالا، گزارش‌هایی از دسترسی پایین به اینترنت در کشورهای متعدد جهان وجود دارد. به‌عنوان مثال، در ۱۵ کشور جهان، کمتر از ۱۰درصد مردم به اینترنت دسترسی دارند. در ۵۰ کشور دیگر، نرخ اتصال به اینترنت کمتر از ۳۰درصد گزارش می‌شود. درواقع، چالش اصلی، اتصال مردم این کشورها به اینترنت است که آسان هم نخواهد بود.

کاهش نرخ رشد اینترنت در سال‌های گذشته

شرکت‌های بزرگ فناوری، پروژه‌های متعددی را برای آنلاین کردن نقاط باقی‌مانده از جهان در دست دارند. البته، توجهی ضمنی به پروژه‌ها نشان می‌دهد که اینترنت مدنظر آن‌ها برای کشورهای درحال توسعه، کیفیت بسیار پایین‌تری نسبت‌به دنیای ثروتمند خواهد داشت.

به‌عنوان نمونه‌ای از تلاش‌های غول‌های فناوری، می‌توان پروژه‌های فیسبوک را مثال زد. غول شبکه‌های اجتماعی متوجه شد که با وجود پیشرفت در اینترنت موبایلی، بسیاری از مردم جهان هنوز توانایی دسترسی به اینترنت را ندارند. دلیل عدم توانایی آن‌ها، کمبود امکانات زیرساختی در کشورشان نبوده بلکه هزینه‌ی خرید گوشی هوشمند و بسته‌‌های اینترنت همراه، برای مردم آن مناطق بسیار زیاد بود.

فیسبوک برای حل چالش اتصال مردم فقیر به اینترنت، طرح Free Basics را پیاده‌سازی کرد. این طرح، در ۲۲کشور جهان اینترنت رایگان عرضه می‌کند. البته، اینترنت عرضه‌شده به حدود ۲۰وبسایت محدود است. وبسایت‌هایی همچون ویکیپدیا، Accuweather و صد البته، فیسبوک، جزو سرویس‌های قابل دسترس در آن اینترنت رایگان هستند.

درواقع، فیسبوک با پیاده‌سازی برنامه‌ی اینترنت رایگان و طرح‌های مشابه، ۱۰۰میلیون مشترک جدید برای خود خریده است. البته، طرح شرکت زاکربرگ هم نقاط ضعف و خسارت‌های خاص خود را داشت. به‌عنوان مثال در کشورهایی که طرح فیسبوک موفقیت بالا داشت، ماهیت استفاده از اینترنت در اولویت دوم افراد قرار گرفت. در یک نظرسنجی در سال ۲۰۱۴، تقریبا تمامی کاربران اینترنت در نیجریه و اندونزی اعلام کردند که از فیسبوک هم استفاده کرده‌اند. برخی از آن‌ها گفتند که از فیسبوک استفاده کرده‌اند اما دیگر سرویس‌های اینترنت، برای آن‌ها کاربردی نداشته است.

آمارهای فوق، چالش‌هایی را هم برای فیسبوک به‌همراه داشت. خشونت‌های قومیتی چندی پیش در میانمار، نمونه‌ای از چالش‌ها بود. سازمان ملل ادعا کرد که اطلاعات غلط منتشرشده ازطریق فیسبوک، تأثیر زیادی بر وخامت اوضاع در آن منطقه داشته است. در نمونه‌ای دیگر، خشونت‌های قومی مذهبی در هند به‌خاطر استفاده‌ی فعالان شورش‌ها از واتساپ، گسترش پیدا می‌کردند. به‌هرحال فیسبوک امروز متوجه شده است که جایگزین کردن خود به‌جای اینترنت، خسارت‌هایی را هم به همراه دارد.

تفاوت دسترسی به اینترنت و استفاده از آن، تنها محدود به کشورهای وابسته به فیسبوک نیست. تغییرات جزئی در استفاده از این فناوری گسترده، یعنی فواید و خسارت‌های آن برای هر بخش از مردم، متفاوت است. به‌عنوان مثال، در انگلستان و آمریکا که به‌نوعی نمادهای دنیای توسعه‌یافته و استفاده از اینترنت محسوب می‌شوند، انواع خدمات از موتورهای جست‌وجو، شبکه‌های اجتماعی و حتی تأثیر فناوری بر زندگی روزمره‌ی مردم، به‌وفور مشاهده می‌شود. در چنین کشورهایی با فرهنگ‌های شبیه به هم نیز تفاوت‌هایی در استفاده از اینترنت وجود دارد.

همان‌طور که گفته شد، تفاوت در استفاده از اینترنت، تأثیرات فناوری روی زندگی مردم را نیز تغییر می‌دهد. به‌عنوان مثال،گوگل در اکثر مناطق جهان به‌عنوان برترین موتور جست‌وجو استفاده می‌شود، اما در انگلستان محبوبیت بیشتری دارد. در مقابل، یاهو هنوز هم در آمریکا محبوب است و سهم بازاری تقریبا سه‌برابر سهم بازار خود در انگلستان دارد. 

با بررسی دقیق‌تر در کشورهای پیشرفته‌تر با نفوذ بالای اینترنت، تجربه‌ی کار با اینترنت، تفاوت‌های مشهودی را نشان می‌دهد. مثلا در آلمان، فایرفاکس تا ماه می سال ۲۰۱۷، رتبه‌ی اول مرورگرها را به خود اختصاص می‌داد و اکنون نیز با ۲۷ درصد مخاطب، در مقام دوم قرار دارد. درنتیجه‌، وب در سطوح پایه‌ای، در آلمان ظاهری متفاوت دارد. درواقع وب برای آلمانی‌ها با موتوری متفاوت رندر، در پنجره‌های متفاوت نمایش داده شده و با افزونه‌های متفاوت فیلتر می‌شود.

برای نشان دادن تفاوت کلیّت اینترنت، براساس تفاوت اکوسیستم مرورگرها، وبسایت‌ها و سرویس‌های آنلاین، مرز مشخصی وجود ندارد؛ اما درصورت وجود چنین مرزی، چین قطعا در سمت دیگر آن و با فاصله‌ی زیاد از کشورهای دیگر قرار خواهد گرفت. چین برای محدود کردن دسترسی شهروندانش به اینترنت، سیستمی با نام فایروال عظیم (Great Firewall) دارد.

فایروال عظیم چین، در سال‌های گذشته پیشرفت زیادی داشته است. امروز، شرکت‌های چینی به‌طورکامل خلأ شرکت‌های غایب اهل سیلیکون‌ولی را در کشور خود جبران می‌کنند. به‌عنوان مثال، نمونه‌های چینی اکثر غول‌های دنیای فناوری همچون گوگل، آمازون، توییتر و فیسبوک، در این کشور فعالیت می‌کنند. بایدو، علی‌بابا، ویبو و تنسنت، جایگزین غول‌های مذکور در چین هستند.

البته، غول‌های چینی امروز به‌نوعی رقبایی بزرگ برای شرکت‌های سیلیکون‌ولی محسوب می‌شوند. ارزش بازار تنسنت اکنون با فیسبوک برابر است. ویبو، ۱۰۰میلیون کاربر بیشتر از توییتر دارد و بایدو و علی‌بابا نیز در سطح کاری خود به شرکت‌هایی بزرگ و قابل احترام تبدیل شده‌اند.

موفقیت چینی‌ها در عرضه‌ی سرویس‌های کاربردی اینترنتی، موجب گسترش محدودیت در کشورهای دیگر نیز شده است. زمانی، تهدید خطرهای اقتصادی، کشورهای استبدادی را مجبور به پیاده‌سازی سطحی از آزادی در اینترنت می‌کرد؛ اما موفقیت‌های چین، نشان داد که راه‌های دیگری هم برای کنترل و پیشرفت همزمان در دنیای فناوری وجود دارد. روسیه هم در رویکردهای مشابه، موفقیت‌هایی را تجربه کرد که از این‌میان می‌توان به موتور جستجوی Yandex و فیسبوک روسی VKontakte اشاره کرد. کشورهای دیگر همچون ترکیه و کوبا همچنین مسیری را پیش گرفته‌اند.

به‌هرحال هنوز دلیل قطعی سرعت پایین رشد اینترنت مشخص نیست. یکی از دلایل احتمالی، بهره‌برداری از فواید و نتیجه‌های آسان توسعه‌ی اینترنت و رها کردن مناطق دشوار است؛ دقیقا شبیه به چیدن میوه‌های پایین درخت و رها کردن میوه‌های بالایی. دلیل دیگر آن است که غول‌های توسعه‌ی اینترنت همچون گوگل و فیسبوک، از نتایج نامناسب احتمالی توسعه و سرزنش شدن به خاطر آن، واهمه دارند. درنهایت، باید بدانیم که وصل کردن همه‌ی جهان به اینترنت، هدف نهایی نیست و برای بسیاری از مناطق، شروع کار خواهد بود.

پیشرانه‌ی ۸ سیلندر V شکل ۵ لیتری موستانگ GT به سیستم تزریق و پمپ سوخت جدید، سیستم هوارسانی قوی‌تر، اینترکولر بزرگ‌تر هوا به آب، یک سوپرشارژر ۳ لیتری و سیستم اگزوز سفارشی از جنس فولاد ضدزنگ مجهز شده است. قطعات فیبرکربن در اسپلیتر جلو، رکاب‌ها، اسپویلر عقب درکنار کاهش ارتفاع به‌لطف سیستم تعلیق افترمارکت KW از دیگر ویژگی‌های این خودروی قدرتمند و عضلانی است.

تیم اتوبلاگ آنقدر برای نشستن پشت فرمان این موستانگ دیوانه عجله داشت که آب‌وهوای مزاحم زمستانی را فراموش کرده بود. روزی که موستانگ به نمایش درآمد دمای هوا زیر صفر بود و در جاده برف می‌بارید درحالی‌که موستانگ هنوز لاستیک‌های تابستانی داشت.

اولین موردی که اتوبلاگ را شگفت‌زده و ناامید کرد، عدم وجود صدای جذاب سوپر شارژر بود که توسط سیستم اگزوزهای این خودرو کاهش پیداکرده بود. صدای سوپر شارژر دوج چلنجر هلکت در تمام اتاق و فضای اطراف این خودرو شنیده می‌شود و اصولاً یکی از جذابیت‌های این خودروی عضلانی است؛ اما اگر شما شخصیت آرامی دارید و به سکوت درون خودرو علاقه‌مند هستید، فورد موستانگ هنسی هرتیج انتخاب عاقلانه‌تری برای شما است.

این خودرو، قدرت فوق‌العاده‌ای دارد. حتی باوجود تایرهای تابستانی، کنترل خودرو به‌راحتی انجام می‌پذیرد؛ مانند دیگر موتورهای مجهز به سوپر شارژر قدرت خروجی آن بدون هیچ‌گونه لگ و تأخیری در اختیار راننده و چرخ‌ها قرار می‌گیرد. این بدان معنی است که شما هر زمان که اراده کنید و پای خود را بر پدال گاز فشار دهید، تمام ۸۰۸ اسب‌بخار قدرت موتور را دریافت می‌کنید.

برای این خودروی قدرتمند جعبه‌دنده ۱۰ سرعته اتوماتیک در نظر گرفته‌ شده که همخوانی کمی با پیشرانه قدرتمند آن دارد و به نظرمی‌رسد درهنگام تعویض دنده کند باشد ولی خبر خوش اینکه هنسی علاوه‌بر آن، جعبه‌دنده ۶سرعته دستی را نیز برای این خودرو در نظر گرفته است.

از دیگر مواردی که در این خودرو مشاهده می‌کنید، ترمزهای قدرتمند برند برمبو (Brembo) با دیسک‌های ۱۵ اینچ و ۶ و ۴ پیستون در جلو و عقب است؛ یعنی دقیقا همان که انتظار می‌رفت. ترمزهای قدرتمند، توانایی متوقف کردن این هیولا را در سرعت‌های بالا دارند؛ البته پدال‌های ترمز بسیار حساس هستند، به همین دلیل توصیه می‌شود که بدون دلیل به آن‌ها فشار وارد نکنید.

هنسی هریتج نسبت به فورد موستانگ GT کمی خشک‌تر است، البته این بدان معنا نیست که خودروی خوب و راحتی نباشد؛ ولی باتوجه‌به تغییرات صورت‌گرفته در بدنه آن نسبت‌به موستانگ GT، کنترل‌پذیری بسیار خوبی درروی پیچ‌ها از خود نشان می‌دهد؛ و قطعاً لذت سواری درازای بهای پرداخت‌شده را دارد.

بنابراین فورد موستانگ هنسی هریتج ادیشن یک خودروی خوب و باارزش است؛ اما قطعاً ارزان نیست. برای آن باید ۸۹۹۵۰ دلار بپردازید که رقم بالایی محسوب می‌شود. همچنین هنسی ۱۹۰۰۰ دلار از دوج چلنجر هلکت گران‌تر است. البته هنسی کمی از هلکت قدرتمندتر است. قدرت پیشرانه آن ۷۹۷ اسب‌بخار بوده و اختلاف ناچیزی با هنسی دارد ولی گشتاور بیشتر تولید می‌کند. از دیگر برتری‌های هنسی دربرابر هلکت، جعبه‌دنده آن است؛ جایی که هنسی دو جعبه‌دنده دستی و اتوماتیک را برای خریداران عرضه می‌کند ولی دوج هلکت فقط با جعبه‌دنده اتوماتیک عرضه می‌شود. البته فرمان‌پذیری هنسی هریتج در جاده‌های پرپیچ‌وخم نیز از رقیب خود بهتر است.

اگر عاشق فورد هستید، تا زمانی‌که شبلی GT500 عرضه نشود، گزینه‌های خرید کمی دارید. البته هنسی هریتج موستانگ یک نمونه منحصربه‌فرد است؛ اما طبق برنامه‌ریزی انجام‌شده از طرف شرکت سازنده فقط ۱۹ عدد از این خودروی قدرتمند و زیبا فروخته خواهد شد. همچنین شرکت تیونینگ هنسی تمام قطعات این خودرو را ازجمله موتور را سه سال یا ۳۶/۰۰۰ کیلومتر گارانتی می‌کند. برخی قطعات هنسی به‌دلیل یکسان بودن با موستانگ نیز در انبار فورد وجود دارند و بنابراین جای نگرانی نیست.

باتوجه‌به قیمت و تعداد ۱۹ خودروی هنسی موستانگ عرضه‌شده، خرید آن برای همه علاقه‌مندان امکان‌پذیر نیست؛ بنابراین باید بین هلکت و هنسی یک مدل را انتخاب کنید. هرچند که هلکت نیز در نوع خود خودروی قدرتمند و جذابی محسوب می‌شود ولی موستانگ هنسی هریتج ادیشن در نوع خود شاهکاری است که هرکسی آرزوی داشتن آن را دارد.

باوجودی که بسیاری از تولیدکنندگان گوشی‌های هوشمند بازار ترجیح می‌دهند بعد از نمایشگاه CES و در کنگره جهانی موبایل (MWC)‌ گوشی‌های هوشمند خود را معرفی کنند، اما سونی به سنت دیرین خود قصد دارد امسال نیزگوشی‌های هوشمند خودش را در نمایشگاه CES ۲۰۱۹ رونمایی کند. 

انتظار می‌رود شرکت ژاپنی سونی در تاریخ ۷ ژانویه برابر با ۱۷ دی‌ماه، در کنفرانس مطبوعاتی، آخرین فناوری‌های سونی را معرفی کند. البته تا این لحظه هنوز درباره‌ی مشخصات جدید گوشی‌های هوشمندش جزئیاتی را منتشر نکرده است، اما انتظار می‌رود شاهد ارائه‌ی اطلاعاتی در رابطه با گوشی‌های هوشمند 5G باشیم که شرکت کره‌ای روی آن‌ها متمرکز شده است. درنهایت، سونی امیدوار است که فناوری جدید تا اواسط سال ۲۰۲۰ میلادی بتواند کسب‌و‌کار گوشی‌های هوشمند این شرکت را مجددا احیا کند.

انتظار می‌رود در بخش معرفی گوشی‌های هوشمند، شاهد رونمایی از جدیدترین گوشی‌های میان‌رده و پایین‌رده‌ی سونی باشیم. اولین اخبار فاش‌شده مربوط‌به این گوشی‌های هوشمند در ماه اکتبر (مهرماه) منتشر شد. به‌نظر می‌رسد گوشی‌های هوشمند جدید سونی اکسپریا XA3، اکسپریا XA3 اولترا و اکسپریا L3 نام خواهند داشت. 

هر کدام از این سه گوشی اندرویدی، با قیمت متفاوتی به بازار عرضه خواهند شد؛ ولی هر سه مدل با نمایشگر ۱۸ به ۹، دوربین دوگانه در پنل پشتی و بدنه‌ی شیشه‌‌ای و آلومینیومی به بازار عرضه خواهند شد. همچنین انتظار می‌رود که هر سه مدل با اندروید ۹ پای جعبه‌گشایی شوند. هر سه مدل، از اتصال به شبکه‌ی 4G LTE پشتیبانی خواهند کرد و تا اواسط ماه فوریه (‌اواخر بهمن‌ماه) باید به بازار عرضه شوند. انتظار می‌رود که در کنگره جهانی موبایل که در اواخر فوریه (اسفندماه)‌ برگزار می‌شود، شاهد معرفی گوشی‌های هوشمند اکسپریا XZ4 و اکسپریا XZ4 کامپکت باشیم.

حافظه‌های سنتی رم و حافظه‌ی Optane اینتل دو نوع حافظه هستند که هرکدام کار خاصی انجام می‌دهند؛ اما برخی از فروشندگان از ترکیب ارقام مرتبط با حافظه‌ی رم و حافظه‌ی Optane برای فریب کاربران استفاده می‌کنند.

در ادامه نگاهی دقیق‌تر به آگهی‌های مربوط‌به لپ‌تاپ‌ها خواهیم داشت و اینکه چگونه کاربران با دیدن مجموع ارقام مرتبط با حافظه‌ی رم و Optane فریب می‌خورند.

تفاوت میان حافظه‌ی رم و Optane

تصویری که در قسمت بالا مشاهده می‌کنید، به فروش ویژه‌ی جمعه‌ی سیاه در وبسایت Sam's Club مربوط می‌شود. در این تصویر عدد ۸ گیگابایت که به حافظه‌ی رم مربوط می‌شود با عدد ۱۶ گیگابایت که به حافظه‌ی Optane مربوط است ترکیب شده و در قسمت Memory، یا همان حافظه عدد ۲۴ ذکر شده است.

هر کاربر رایانه‌ی شخصی باید بداند که حافظه‌ی رم نوعی حافظه‌ی موقت برای نگه‌داری داده‌ها است و در زمان قطع برق، تمام اطلاعات موجود در این حافظه پاک خواهند شد. حافظه‌ی رم را می‌توان به میز ناهارخوری تشبیه کرد؛ درحالی‌که دیسک سخت رایانه‌ی شما به‌منزله‌ی یخچال است.

وقتی ناهار تمام شد، هر چیز اضافه‌ای از روی میز ناهارخوری برداشته می‌شود و غذای باقی‌مانده به یخچال منتقل می‌شود تا از خراب شدن آن جلوگیری شود. این مسئله در رابطه با حافظه‌ی رم و دیسک سخت نیز صدق می‌کند؛ داده‌هایی که نیاز به ذخیره شدن دارند باید روی دیسک سخت ذخیره شوند تا پس از خاموش شدنِ رایانه از بین نروند.

در عین حال، حافظه‌های Optane به کمک دیسک سخت می‌آیند تا امکان انتقال سریع‌تر فایل‌های پرکاربرد را فراهم کنند. حافظه‌ی Optane که توسط اینتل ابداع شده، به‌مراتب از دیسک سخت سریع‌تر است و سرعت آن را می‌توان با حافظه‌های حالت جامد (SSD) ارزان‌قیمت مقایسه کرد. علاوه‌براین، برخلاف حافظه‌ی رم، اطلاعات ذخیره‌شده در حافظه‌ی Optane پس از قطع برق پاک نمی‌شوند.

اینتل از حافظه‌ی Optane به‌عنوان راهکاری ارزان استفاده می‌کند تا حس سرعت بالاتر را به کاربران رایانه‌های سنتی القا کند؛ رایانه‌هایی که از همان دیسک‌های سخت کند (ولی ارزان‌قیمت) استفاده می‌کنند. حافظه‌ی Optane اپلیکیشن‌ها و داده‌های پرکاربرد را در خود ذخیر می‌کند؛ درحالی‌که باقی اطلاعات روی دیسک سخت ذخیره می‌شوند.

با این توضیحات، حافظه‌ی Optane تجربه‌ی استفاده از دیسک سخت را به تجربه‌ی استفاده از حافظه‌های حالت جامد نزدیک می‌کند؛ پس چرا برخی آن‌ها را با حافظه‌ی رم مقایسه می‌کنند؟

حافظه‌ی Optane تاثیر قابل‌توجهی بر کارایی لپ‌تاپ‌ها دارد. در صورتی که می‌خواهید بین لپ‌تاپی با ۸ گیگابایت حافظه‌ی رم، ۱۶ گیگابایت حافظه‌ی Optane و دیسک سخت ۲ ترابایتی یا لپ‌تاپی با ۱۶ گیگابایت حافظه‌ی رم و دیسک سخت ۲ ترابایتی یکی را انتخاب کنید؛ بهتر است نمونه‌ای را که به حافظه‌ی Optane مجهز است، انتخاب کنید.

اما دلیل این انتخاب چیست؟ برای درک بهتر این مسئله بهتر است به مثال میز ناهارخوری و یخچال برگردیم. داشتن ۱۶ گیگابایت حافظه‌ی رم به‌منزله‌ی استفاده از یک میز ناهارخوری بسیار بزرگ است؛ اما داشتن ۱۶ گیگابایت حافظه‌ی Optane به‌منزله‌ی در اختیار داشتن ابزاری است که در زمان صرف غذا می‌توان از آن به‌عنوان میز ناهارخوری استفاده کرد و پس از آن به یخچال تبدیل می‌شود.

نیاز به تفکیک حافظه‌ی Optane و حافظه‌ی رم

درهرصورت بهتر است هنگام ارائه‌ی مشخصات لپ‌تاپ‌ها، اعداد مربوط‌به حافظه‌ی رم و Optane را به‌صورت جداگانه ذکر کرد. در اختیار داشتن حافظه‌ی Optane گزینه‌ای فوق‌العاد مفید است؛ اما در هر حال نمی‌توان آن را با حافظه‌ی رم یکی دانست. ترکیب اعداد مربوط‌به این دو در وبسایت‌ها کاربران را دچار اشتباه می‌کند، تا جایی که برخی فکر می‌کنند دستگاهی با ۲۴ گیگابایت حافظه‌ی رم خریداری کرده‌اند؛ درحالی‌که دستگاه آن‌ها به ۸ گیگابایت حافظه‌ی رم و ۱۶ گیگابایت حافظه‌ی Optane مجهز است.

هرچند برخی به این مسئله اشاره می‌کنند که کاربران عادی نمی‌توانند تفاوت میان حافظه‌ی رم و Optane را تشخیص دهند؛ اما بهتر است همانند تصویر فوق، اعداد مربوط‌به این دو نوع حافظه به‌صورت جداگانه ذکر شوند تا مشتریان بدانند در حال انتخاب چگونه محصولی هستند.

در سال‌های گذشته بازار تبلت‌ها پُر بود از محصولاتی که توسط برندهای مختلف ارائه می‌شدند. در مقابل، امروزه علاقه به تبلت‌ها کاهش‌یافته و تنها چند تولیدکننده‌ی محدود به این بازار ابراز علاقه می‌کنند. اما باتوجه‌به اسناد تأییدیه که اخیرا منتشر شده‌اند، ال‌جی نیز در حال توسعه‌ی تبلت جدیدی است.

این تبلت که هم‌اکنون با کد LG-V426 شناخته می‌شود؛ احتمالا در گروه تبلت‌های میان‌رده قرار می‌گیرد و هم‌اکنون تأییده‌های وای‌فای و بلوتوث را دریافت کرده است. البته هیچ‌کدام از مدارک تأییدیه‌ی منتشرشده، جزییات این دستگاه را آشکار نمی‌کنند. براساس این اسناد، این تبلت از استانداردهای بلوتوث ۴.۲ و وای‌فای  802.11 a/b/g/nپشتیبانی می‌کند. همین اطلاعات نشان می‌دهد که تبلت جدید ال‌جی از تراشه‌ای قدیمی‌تر از تراشه‌های کنونی بازار استفاده می‌کند؛ چرا که تراشه‌های جدید اغلب از بلوتوث ۵.۰ و استانداردهای جدید وای‌فای پشتیبانی می‌کنند.

علاوه‌بر این موارد، اطلاعات منتشر شده نشان می‌دهند که در این تبلت از سیستم‌عامل اندروید نسخه‌ی ۸.۰ استفاده خواهدشد. این مورد هم خبری ناامید کننده است؛ چرا که در ماه اوت سال ۲۰۱۸ شاهد معرفی نهمین نسخه از اندروید بودیم. البته ال‌جی در زمینه‌ی ارائه‌ی نسخه‌های به‌روز اندروید سابقه‌ی چندان درخشانی ندارد و در حال‌حاضر نیز تنها محصول این شرکت که در سه‌ماهه‌ی ابتدایی ۲۰۱۹ به آخرین نسخه از اندروید به‌روزرسانی می‌شود، گوشی هوشمند جی ۷ است.

از آنجا که هم‌اکنون ال‌جی تمرکز خود را بر تبلت‌های سری G معطوف کرده است، این محصول نیز احتمالا در زمان معرفی رسمی با نام جی‌پَد ۵ (G Pad 5) شناخته خواهدشد. برای معرفی این محصول احتمالا باید تا زمان برگزاری نمایشگاه CES در هفته‌ی آینده یا نمایشگاه MWC در اواخر فوریه‌ی ۲۰۱۹ منتظر بمانیم. در انتها می‌توانید تصاویری از مدارک تأییدیه‌های دریافت‌شده برای این تبلت را مشاهده کنید.